بررسی فردو و تحریم سوئیفت در توافق وین



بررسی فردو و تحریم سوئیفت در توافق وین

این یادداشت تلاش خواهد کرد با شفاف سازی بندهای مختلف این برنامه، عملکرد تیم مذاکره کننده در میزان تامین منافع ملت ایران را ارزیابی کرد و قضاوتی منصفانه و منطبق با واقعیات موجود و به دور از هیجانات سیاسی روزهای پس از توافق را در اختیار بگذارد.

هر چند تیم مذاکره کننده ایران تاکید داشت مذاکرات لوزان غیرالزام آور است و صرفا چرک نویسی بیش نیست با این حال با انتشار متن ترجمه توافق نهایی مشخص شده است، نه تنها توافقات لوزان در متن توافق نهایی قید شده است بلکه تیم ایرانی در برخی موضوعات تعهدات بیشتری را نیز پذیرفته است.

در بند ۵ و ۶ برنامه جامع مشترک اقدام آمده است:

۵٫ ایران بر اساس برنامه بلندمدت خود، برای ۱۵ سال، فعالیتهای مرتبط با غنی سازی اورانیوم، از جمله تحقیق و توسعه تحت نظارت پادمانی خود را صرفا در تاسیسات غنی سازی نطنز انجام خواهد داد، سطح غنی سازی اورانیوم خود را تا سقف ۶۷/ ۳ درصد نگه خواهد داشت، و، در فردو، از هرگونه غنی سازی اورانیوم و تحقیق و توسعه غنی سازی اورانیوم و از نگاهداری هرگونه مواد شکافت پذیر خودداری خواهد ورزید.

۶٫ ایران تاسیسات فوردو را به یک مرکز هسته ای، فیزیک و فنآوری تبدیل خواهد نمود. همکاری بین المللی از جمله به شکل سرمایه گذاری های مشترک علمی در حوزه های تحقیقاتی مورد توافق ایجاد خواهد شد. ۱۰۴۴ ماشین IR-1 در قالب شش آبشار در یک بال در تاسیسات فردو باقی خواهد ماند. دو عدد از این آبشارها به همراه زیرساختهای مربوطه بدون اورانیوم به چرخش ادامه خواهد داد و از جمله از طریق اصلاح مقتضی زیرساخت ها، برای تولید ایزوتوپ های پایدار منتقل خواهد شد. چهار آبشار دیگر به همراه کلیه زیرساخت های مربوطه به صورت ساکن باقی خواهند ماند. کلیه سانتریفیوژهای دیگر و زیرساخت های مرتبط با غنی سازی جمع آوری و تحت نظارت مستمر آژانس به نحو مشخص شده در پیوست ۱ انبار خواهد شد.

۵٫ Based on its long-term plan, for 15 years, Iran will carry out its uranium enrichment-related activities, including safeguarded R&D exclusively in the Natanz Enrichment facility, keep its level of uranium enrichment at up to 3.67%, and, at Fordow, refrain from any uranium enrichment and uranium enrichment R&D and from keeping any nuclear material.

۶٫ Iran will convert the Fordow facility into a nuclear, physics and technology centre. International collaboration including in the form of scientific joint partnerships will be established in agreed areas of research. 1044 IR-1 centrifuges in six cascades will remain in one wing at Fordow. Two of these cascades will spin without uranium and will be transitioned, including through appropriate infrastructure modification, for stable isotope production. The other four cascades with all associated infrastructure will remain idle. All other centrifuges and enrichment-related infrastructure will be removed and stored under IAEA continuous monitoring as specified in Annex I.

در لوزان درباره فردو چه توافقی صورت گرفته بود؟

فردو یک کارخانه غنیسازی با استفاده از سانتریفیوژ برای تولید UF6 غنی شده تا سقف ۲۰ درصد و تولید UF6 غنی شده تا سقف ۵ درصد میباشد.

این تأسیسات که برای اولین بار در سال ۲۰۱۱ عملیاتی شد، برای جای دادن ۲ هزار و ۹۷۶ سانتریفیوژ در ۱۶ آبشار میباشد که تاکنون ۴ آبشار فعال شده و به طور مساوی بین واحد یک و واحد دو تقسیم شدهاند، طراحی شده است.

تا امروز تمامی سانتریفیوژهایی که نصب شده و مشغول به کار هستند، از نوع ماشینهای IR-1 هستند البته تعدادی از ماشینهای نسل دو نیز نصب شدهاند که راهاندازی نشدند.

بر اساس بیانیه مشترک ظریف – موگرینی و همچنین برگه اطلاع رسانی که بلافاصله توسط وزارت امور خارجه در اختیار رسانه های داخلی و خارجی قرار گرفته و علاوه بر آن بر اساس برگه اطلاع رسانی کاخ سفید درباره فردو توافق شده است:

۱٫ فوردو از یک سایت غنی سازی به یک مرکز هسته ای، فیزیک و فن آوری تبدیل خواهد شود (بیانیه ظریف – موگرینی)

۲٫ در این مرکز همکاری بین المللی در حوزه های تحقیق و توسعه ی مورد توافق مورد تشویق قرار خواهد گرفت. (بیانیه ظریف – موگرینی)

۳٫ مواد شکافت پذیر در فوردو نخواهد بود.(بیانیه ظریف – موگرینی)

۴٫ ایران موافقت کرده تا به مدت دستکم ۱۵ سال در تأسیسات فردو غنیسازی اورانیوم انجام ندهد.(فکت شیت آمریکا)

۵٫ ایران به مدت دستکم ۱۵ سال هیچ مواد شکافتپذیری در فردو نخواهد داشت. (فکت شیت آمریکا)

۶٫ تقریبا دو سوم سانتریفیوژها و زیرساختهای فردو حذف خواهد شد. سانتریفیوژهای باقیمانده نیز اورانیوم غنی نخواهد کرد.(فکت شیت آمریکا)

۷٫ تمامی سانتریفیوژها و زیرساختهای مربوطه تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار میگیرد.(فکت شیت آمریکا)

۸٫ فعالیتهای هستهای ایران در تمامی تأسیسات هستهای از جمله نظنز، فردو، اصفهان و اراک ادامه خواهد یافت. .(برگه اطلاع رسانی وزارت خارجه ایران)

۹٫ بیش از ۱۰۰۰ ماشین سانتریفیوژ و تمامی زیرساخت آنها در فردو حفظ و نگهداری خواهند شد که از این میان دو آبشار سانتریفیوژ در چرخش خواهند بود.(برگه اطلاع رسانی وزارت خارجه ایران)

۱۰٫ نیمی از تأسیسات فردو با همکاری برخی از کشورهای (۱+۵) به انجام تحقیقات پیشرفته هستهای و تولید ایزوتوپهای پایدار که مصارف مهمی در صنعت، کشاورزی و پزشکی دارد، اختصاص پیدا میکند. .(برگه اطلاع رسانی وزارت خارجه ایران)

خطوط قرمز درباره فردو چه بود؟

نکته مهم درباره فردو در برنامه جامع مشترک اقدام این است از تعداد ۱۰۰۰ سانتریفیوژ نسل اول که در فردو نگهداری خواهد شد تنها یک آبشار (۱۶۴ سانتریفیوژ) به یکدیگر متصل است. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که برای فرآیند غنی سازی هر سانتریفیوژ نمی تواند به تنهایی غنی سازی کند و باید در یک آبشار ۱۶۴ تایی قرار بگیرد. اما نکته قابل تامل و مضحک آن است که ایران اجازه ندارد به آن یک آبشاری که قرار است که در فردو شکل بگیرد گاز تزریق کند. با اینکه هزار دستگاه در فردو می چرخد اما طی ۱۵ سال یک گرم هم اروانیوم غنی شده در این تاسیسات تولید نمی شود

این در حالی است که رهبر معظم انقلاب ۱۶ تیرماه ۱۳۹۳ در دیدار مسئولان نظام بر حفظ مهیت غنی سازی تاسیسات فردود تاکید کردند. ایشان در این باره گفتند: روى فردو تکیه میکنند، چون غیر قابل دسترسى است براى آنها؛ میگویند جایى که ما نمیتوانیم به آن ضربه بزنیم، نباید داشته باشید! این خندهآور نیست؟

مقام معظم رهبری همچنین ۲۰ فروردین ۱۳۹۳ در دیدار با مدیران و دانشمندان انرژی هستهای در بیان خطوط قرمز نظام در مذاکرات به ۶ مورد اشاره داشتند که در این بین ۳ مورد به صورت مستقیم به موضوع فردو مرتبط میشود.

الف) کسی حق مداخله روی دستاوردهای هستهای را ندارد.

ب) مسئولان باید در مورد دستاوردهای هستهای تعصب داشته باشند.

ج) مذاکره کنندگان کشورمان نباید هیچ حرف زوری را از طرف مقابل قبول کنند.

یکی دیگر از خطوط قرمزی که از سوی تیم مذاکره کننده درباره فردو رعایت نشده است عدم پذیرش محدودیتهای بلند مدت است.

درحالی که تیم مذاکره کننده ایران با محدودیت ۱۵ ساله درباره فردو موافقت کرده است، آیت الله خامنه ای در دیدار مسئولان نظام در دوم تیرماه سال جاری فرموده بودند:

آنها اصرار دارند بر محدودیّت بلندمدّت؛ ما گفتیم ما محدودیّت ده سال و دوازده سال و مانند اینها را قبول نداریم؛ ده سال یک عمر است؛ همهى آنچه ما در این مدّت به دست آوردیم، در حدود ده سال طول کشیده است! بله، سابقهى هستهاى در داخل کشور بیش از اینها است که بعضى اوقات هم گفته میشود در بعضى از بیانات، لکن در آن سالهاى اوّل در واقع کارى انجام نگرفته بود؛ کار اساسى و عمده مال همین حدود ده پانزده سال اخیر است. محدودیّت دهساله را ما قبول نداریم؛ ما مقدار سالهاى معیّنى را که مورد قبول ما است به مجموعهى هیئت مذاکرهکننده گفتهایم که چه مقدار، محدودیّت را قبول کردهایم، امّا تعداد سالهاى محدودیّت را گفتهایم ده سال و دوازده سال و این چیزهایى که این حضرات میگویند قبول نداریم.

سوئیفت ۸ سال دیگر تعلیق می شود!

در میان ضمائم منتشر شده در جمع بندی ایران و ۱+۵ ضمیمه پنجم یکی از مهمترین بخش ها به نظر می رسد، به نحوی که این جمعبندی توافق جامع به گامهای اجرایی اشاره کرده و با بررسی دقیق آن می توان به اتفاقی که برای تحریم های علیه ایران در بخش مربوط به روز اجرا به تعهدات اروپا و آمریکا درباره تحریمها اشاره شده است. این بخش از متن توافق به دلیل داشتن ارجاعات متعدد به داخل متن به سختی مطالعه میشود.

در تشریح تعهدات اتحادیه اروپا آمده است:

۱۶٫The European Union will Terminate the provisions of Council Regulation (EU) No 267/2012 and suspend the corresponding provisions of Council Decision 2010/413/CFSP specified in Sections 1.1.1-1.1.3; 1.1.5 -1.1.8; 1.2.1 -1.2.5; 1.3.1, 1.3.2 (in so far as it concerns Articles 16 and 17 of Council Decision 2010/413/CFSP) and 1.3.3; 1.4.1 and 1.4.2; 1.10.1.2 (in so far as it concerns Articles 39, 43, 43a of Council Regulation (EU) No 267/2012) of Annex II. EU Member States will terminate or amend national implementing legislationas required.

اتحادیه اروپا به مصوبه ۲۶۷/۲۰۱۲ شورای مقررات خاتمه میدهد و مقررات متناظر در مصوبه ۲۰۱۰/۴۱۳/ CFSP را تعلیق میکند.

اما برای درک اینکه اروپا چه تعهداتی را انجام میدهد باید به بندهای مشخص شده در بند فوق رجوع شود.

تحریمهای اشاره شده عبارتند از:

۱٫۱٫۱: ممنوعیت و مجوز تراکنش مالی به و از ایران

۱٫۱٫۲: تحریمهای فعالیتهای بانکی

۱٫۱٫۳: تحریمهای بیمهای

۱٫۱٫۵: تحریمهای مالی پشتیبان تجارت با ایران

۱٫۱٫۶: تحریم گرنتها و کمک ها و قرضهای مالی

۱٫۱٫۷: تحریم اوراق قرضه دولتی ایران

۱٫۱٫۸: تحریم های خدمات مرتبط با فعالیت های فوق

۱٫۲٫۱: تحریم واردات نفت و گاز از ایران

۱٫۲٫۲: تحریم واردات محصولات پتروشیمی

۱٫۲٫۳: تحریم های صادرات تجهیزات کلیدی برای بخش های نفت و گاز و پتروشیمی

۱٫۲٫۴: تحریمهای سرمایه گذاری دربخشهای نفت و گاز و پتروشیمی

۱٫۲٫۵: تحریمهای خدمات مرتبط با فعالیت های فوق

۱٫۳٫۱: تحریم های مرتبط با کشتیرانی و کشتی سازی

۱٫۳٫۲: تحریم های مرتبط با بخش حمل و نقل

۱٫۳٫۳: تحریم های خدمات مرتبط با هریک از دسته های فوق

۱٫۴٫۱: تحریمهای طلا و فلزات گران بها و الماس و اسکناس و مسکوکات

۱٫۴٫۲: تحریمهای خدمات مرتبط با هر یک از دسته های فوق

نکات مربوط به تعهدات اتحادیه اروپا در روز اجرای توافق:

– در میان بندهای مشخص شده برای تعلیق و خاتمه دادن بند ۱٫۱٫۴ وجود ندارد. این بند مربوط به چیست؟ با مراجعه به بند مربوطه در پیوست دوم که درباره تحریمهاست خواهیم دید:

۱.۱.۴: Sanctions on financial messaging services

تحریم خدمات پیامرسانی مالی (خدماتی مانند سوئیفت)

به عبارت دیگر اتحادیه اروپا تحریم مربوط به سوئیفت را در روز اجرای توافق تعلیق یا لغو نمیکنند. بلکه برداشته شدن این تحریم به روز انتقال یعنی ۸ سال بعد موکول شده است.

– بند دیگری که در بخش تعهدات اتحادیه اروپا در روز توافق مورد اشاره قرار نگرفته است، بند ۱٫۹٫۱ از ضمیمه دوم (تحریمها) است. این بند میگوید:

۱.۹.۱: Asset freeze and visa ban measures applicable to:

۱.listed Iranian banks and financial institutions, including the Central Bank of Iran;

۲.listed persons, entities and bodies related to the oil, gas and petrochemical sectors;

۳.listed persons, entities and bodies related to shipping, shipbuilding and transport;

۴.other listed persons, entities and bodies not related to proliferation-sensitive nuclear-, arms-and ballistic missile-related activities;

۵.listed persons, entities and bodies related to proliferation-sensitive nuclear-, arms-and ballistic missile-related activities; and

۶.entities and individuals listed by the UN Security Council,

این بند مربوط به داراییهای بلوکه شده مربوط به ایران در کشورهای اروپایی است. در نتیجه در روز اجرای توافق داراییهای بانک مرکزی، شرکت ملی نفت و نهادهای وابسته، شرکت کشتیرانی و نهادهای وابسته و افراد و نهادهایی که در فعالیتهای موشکی و اشاعهای فعال هستند، آزاد نمیشود.

– تحریمهای مرتبط با فناوریهای و اقلام حساس و مواد خاص مورد استفاده در فعالیتهای هستهای، نرمافزارها و تسلیحات که در بندهای ۱٫۵٫۱، ۱٫۶٫۱، ۱٫۷٫۱، ۱٫۸٫۱ از ضمیمه دوم مورد اشاره قرار گرفته است، تا روز انتقال باقی میمانند.

– از میان تحریمهایی که قرار است در روز توافق از سوی اتحادیه اروپا برداشته شود، برخی تعلیق و برخی خاتمه مییابد. بر اساس متن فوق الذکر تحریمهای اشاره شده از بند ۱٫۱٫۱ تا ۱٫۳٫۳ تعلیق میشوند. این تحریمها مرتبط با مصوبه شورای تصمیمگیری اروپا بوده (۲۰۱۰/۴۱۳/CFSP) و تنها تعلیق میشود. این تحریمها شامل تحریمهای بانکی، تراکنشهای مالی، بیمه،اوراق قرضه، خرید نفت و گاز و محصولات پتروشیمی، تحریمهای کشتیرانی و حمل و نقل میشود. تنها تحریمی که خاتمه مییابد تحریم فلزات گرانبها است که به مصوبه شورای مقررات اتحادیه اروپا (No 267/2012) مرتبط میشود.

در مجموع میتوان ادعاهای دولت در زمینه رفع تحریمها را مخدوش دانست.

منبع مقاله :
کمیته علمی موسسه فرهنگی هنری راسخون



لینک منبع

اشتراک گذاری مطلب

انتشار مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد.