گزارش مستند از تناقضات و اشکالات متن توافق وین



گزارش مستند از تناقضات و اشکالات متن توافق وین

پس از ۲۲ ماه مذاکره و انتشار دو متن توافق که با هیاهوی فراوان همراه بود، نوشته ای که جمع بندی نام دارد به عنوان توافق جامع خوانده می شود و برای آن جشن های خلوت اما پر سروصدا در رسانه های دولتی برگزار می شود در حالی که تا بیش از تصویب در مجلس شورای اسلامی هیچ اعتبار قانونی ندارد و بر همین مبناست که وقتی رییس جمهور در مرقومه جدیدی این نوشته را موفقیت بزرگ می خواند رهبر فرزانه انقلاب روال بررسی را به دولت گوشزد می کند تا مشخص شود که این متن یک توافق با رعایت نرمش قهرمانانه است یا هر آن چیز دیگری که باید دلواپس آن بود.

اگر از جمله بسیار نگران کننده رییس تیم مذاکره کننده هسته ای ایران، جواد ظریف بگذریم که در جمع خبرنگاران گفت: تا صبح امروز متن نهایی را در اختیار نداشتم و امیدوار باشیم که تیم دیپلماسی ایران نیز در نگارش متن دخیل بوده اند! اشکالات حقوقی جدی به متن توافق وارد است که با توجه به اتمام فرصت تیم های دیپلماتیک برای اصلاح اشکالات متن، متاسفانه چاره ای جز ردّ توافق را برای مجلس باقی نمی گذارد.

ساختار کلی توافق موجود، همان بیانیه مطبوعاتی لوزان است که به تعبیر ظریف، فقط یک چرک نویس بود و از آن بدتر آن که، همان فکت شیت آمریکایی که آقای ظریف آن را یک بازی سیاسی طرف آمریکایی می دانست که استفاده داخلی دارد و به هیچ وجه نباید به آن توجه کرد مو به مو در متن و ضمایم توافق جامع مشاهده می کنیم. گویی که ظریف می دانست که در صورت اطلاع دلسوزان منافع ملی از متن فکت شیت که بیانگر واقعیت متن بیانیه لوزان بود، حقیقت ماجرا مبنی بر این که متن های توافق شده در واقع دیکته های آمریکایی است که نوشته می شود برملا می شد. برای همین در صفحه توئیتر خود به پرهیز از توجه به متن فکت شیت آمریکا تاکید می کرد و علیرغم دستور تصریحی رهبر انقلاب، فکت شیت ایرانی را هیچ گاه منتشر نکرد.

در این نوشتار به گوشه ای از این اشکالات غیرقابل برگشت می پردازیم که مطابق ساختار متن توافق تدوین شده است. ساختار متن برنامه جامع مشترک اقدام که خلاصه آن، برجما است اما با اصطلاح برجام شناخته می شود شامل چند قسمت است: مقدمه، هسته ای، تحریم ها، طرح اقدام، ساز و کار حل اختلاف و ۵ ضمیمه که مجموعا ۱۵۹ صفحه است. نکته قابل ذکر این که علیرغم تفاوت در متن ترجمه وزارت خارجه از توافق جامع با متن اصلی، کلیه نقل ها از متن توافق، از ترجمه ای که در سایت وزارت امور خارجه ایران منتشر شده استفاده شده است:

مقدمه

کمیسیون مشترکی متشکل از گروه ۱+۵ و ایران به منظور نظارت بر اجرای این برجام تشکیل خواهد شد و وظایف پیش بینی شده در این برجام را ایفا خواهد کرد. کمیسیون مشترک به موضوعات ناشی از اجرای این برجام رسیدگی کرده و مطابق با مفادی که در پیوست مربوطه شرح داده شده است، عمل خواهد کرد.

از آژانس بین‏المللی انرژی اتمی خواسته خواهد شد تا نسبت به اقدامات داوطلبانه مرتبط با هستهای به نحو مورد توافق در این برجام، نظارت و راستی آزمایی کند. از آژانس درخواست خواهد شد که به طور منظم به شورای حکام و آنگونه که در این برجام مقرر شده است به شورای امنیت اطلاع رسانی کند. کلیه قواعد و مقررات مربوطه آژانس در خصوص حفاظت از اطلاعات توسط کلیه طرف‏های دخیل به طور کامل رعایت خواهد شد.

۱- همان گونه که از دو پاراگراف بالا مشخص است دو مکانیزم نظارتی جداگانه یکی کمیسیون مشترک ۸ نفره ای است که ۵ نفر از غرب در آن حضور دارند و دیگری مکانیزم نظارتی آژانس است.

این قطعنامه شورای امنیت، همچنین لغو تمامی مفاد وضع شده وفق قطعنامههای قبلی شورای امنیت از روز اجرا، ایجاد برخی محدودیتهای خاص و خاتمه بررسی موضوع هستهای ایران توسط شورای امنیت سازمان ملل ۱۰ سال پس از روز توافق برجام را مقرر خواهد کرد.

۲- جناب آقای روحانی در نطق اعلام جمع بندی مذاکرات، دستیابی به ۴هدف را عنوان نمود:

• هدف اول، حفظ و ادامه توانمندی هستهای، فناوری هستهای و حتی فعالیت هستهای

• هدف دوم، لغو تحریمهای غلط، ظالمانه و ضد انسانی

• هدف سوم، لغو کلیه قطعنامههایی که از دید ما قطعنامههای غیرقانونی در شورای امنیت سازمان ملل بود

• و هدف آخر، خروج پرونده ایران از آژانس انرژی اتمی

اگر از عدم تحقق سه هدف اولیه در توافق موجود عبور کنیم و توضیح آنرا به یادداشت تفصیلی دیگری واگذار کنیم، مطلب تاسف برانگیز در مورد تحقق هدف چهارم است.

در متن، به صورت تصریحی بر وجود پرونده ایران در دستور کار شورای امنیت سازمان ملل برای ۱۰ساله آینده اشاره شده است که این بند، در تضاد با هدف چهارم مطرح شده توسط رییس جمهور محترم است؛ گو این که ایشان پیش از تبریکات تکراری بعد از توافق های ظاهری، حتی یک بار متن توافق را مطالعه نکرده است.

همان طور که مطابق متن، این اطلاع رسانی و گزارش دهی آژانس به شورای حکام و شورای امنیت که بطور منظم صورت می گیرد و با توجه به این که این دو شورا، هر ۳ماه یکبار تشکیل جلسه می دهند یعنی در طول این ده سال، ۴۰بار پرونده ایران در شورای حکام و شورای امنیت بررسی خواهد شد اما با آن که پرونده ایران سال هاست در دستور کار شورای امنیت سازمان ملل قرار دارد ایران هیچ گاه این موضوع را به رسمیت نشناخته بود و آن را محکوم می کرد اما به لطف! این توافق جامع، ایران بررسی ۴۰باره پرونده خود در طول ۱۰سال آینده را کاملا قانونی می داند.

نکته تاسف بار دیگر این که در متن لاتین، کلمه conclusion برای بررسی موضوع هسته ای ایران توسط شورای امنیت استفاده شده است در حالی که این کلمه توسط وزارت خارجه، پایان دادن معنا داده شده است اما واژه جمع بندی نیز برای معادل این کلمه لاتین استفاده می شود که امیدواریم این کلمه نیز مانند بسیاری از کلمات دیگر متون توافق های قبلی، از روی سادگی مسوولین ایرانی نوشته نشده باشد که محل مناقشه دشمن قسم خورده ایران واقع شود.

کلیه مفاد و اقدامات مندرج در این برجام صرفاً برای اجرای آن بین گروه ۱+۵ و ایران میباشد و نمی‏بایست به منزله‏ ایجاد رویه برای هیچ دولت دیگری، یا برای اصول بنیادین حقوق بینالملل و حقوق و تعهدات وفق معاهده‏ عدم اشاعه هستهای و سایر اسناد مربوطه و همچنین اصول و رویه‏های شناخته‏ شده‏ بینالمللی تلقی شود.

۳- جملات تحقیرآمیزی که در پاراگراف بالا وجود دارد بیانگر تعهداتی فراپروتکل و رفتاری کاملا استثنایی با ایران است و تاکید شده است که در هیچ جای دیگری این تعهدات وجود نخواهد داشت که این اتفاق خلاف خط قرمز تصریحی رهبر انقلاب است.

اتحادیه اروپایی، کشورهای گروه ۱+۵ و ایران در چارچوب این برجام، به نحو مقتضی در زمینه مصارف صلح آمیز انرژی هسته‏ای همکاری کرده و در طرحهای مربوط به همکاریهای هستهای صلح آمیز که مشترکاً توسط طرفین تعیین میشوند، از جمله از طریق مشارکت آژانس، تعامل خواهند کرد.

۴- تکرار کلمات مبهم در مورد تعهدات طرف غربی نقدی بود که بارها توسط منتقدین توافق ژنو و لوزان به آن اشاره شد اما متاسفانه هنوز کلمات همکاری و تعامل هیچ تعریفی از سازوکار برنامه زمان بندی، محل اجرایی شدن و … را مشاهده نمی نماییم. در حالی که در متن اصلی برای همه تعهدات ایران ارجاع به ضمیمه و ارائه توضیحات مفصل درمتن ضمیمه فراوان است.

طرح بلندمدت ایران شامل برخی محدودیت‏های مورد توافق در مورد همه‏ فعالیت‏های غنی‏ سازی اورانیوم و فعالیتهای مرتبط با غنی‏ سازی اورانیوم، از جمله برخی محدودیتهای مشخص در برخی فعالیتهای خاص تحقیق و توسعه، برای هشت سال نخست و به دنبال آن، با یک ضرباهنگ معقول، تکامل تدریجی به سمت مرحله‏ بعدی فعالیت‏های غنی‏ سازی‏ ایران برای اهداف منحصراً صلح‏ آمیز، به نحو موصوف در پیوست ۱ خواهد بود.

۵- همان طور که گفته شد این متن، مطابق چارچوب لوزان نوشته شده است و تغییراتی که نسبت به آن ایجاد شده است همگی بر شدت فشار علیه ایران افزوده است که مثال آن را در همین پاراگراف می توان مشاهده نمود.

در حالی که تا به حال، محدودیت ها، صرفا منوط به فعالیت های غنی سازی بود اما با اضافه نمودن دو کلمه ساده مرتبط با، محدودیت های ایران به تمام فعالیت های پیش از غنی سازی، از ابتدای زنجیره تا فعالیت های پس از آن افزایش یافت. یعنی بجز کلیه فعالیت های مرتبط با غنی سازی هسته ای، استخراج سنگ معدن اورانیوم و تبدیل های مختلف برای آغاز فرآیند غنی سازی و همچنین تولید پیل سوختی و فرآوری و انباشت زباله نیز شامل محدودیت های شدید گشت. این محدودیت ها به معنای از بین رفتن دستاوردهای هسته ای ایران است که به عنوان عبور از یکی دیگر از خطوط قرمز شناخته می شود.

تحقیق و توسعه غنی‏ سازی ایران با اورانیوم برای مدت ۱۰ سال شامل صرفاً ماشینهای IR-4، IR-5، IR-6 و IR-8 به نحو تشریح شده در پیوست ۱ خواهد بود و ایران به نحو مشخص شده در پیوست یک در سایر فناوری‏های جداسازی ایزوتوپ برای غنی‏ سازی اورانیوم وارد نخواهد شد. ایران به تست دستگاه‏های IR-6 و IR-8 ادامه خواهد داد و در میانه سال هشتم، تست تا سی دستگاه ماشین IR-6 و IR-8 را به نحو مشخص شده در پیوست ۱ آغاز خواهد کرد.

۶- در دو پاراگراف بالا شاهد هستیم که محدودیت ها به تحقیق و توسعه (R&D) نیز کشیده شده است در حالی که در همه تفکرات دنیا بخصوص نزد لیبرالنماها، تجاوز سیاست به ساحت علم، مذموم شمرده می شود. اما در این توافق شاهد هستیم که در یک بند، محدودیت ۸ساله و در بند دیگری، محدودیت ۱۰ساله برای تحقیق و توسعه در نظر گرفته شده است؛ آن هم محدودیت ۸ساله نخست که شاید ۸ساله های بعدی هم در راه باشد. غیر از آن که، تناقض در متن یک توافق بین المللی که توسط حقوقدان ها! تدوین شده است مایه تاسف است این محدودیت در تحقیق و توسعه نیز بارها در کلام رهبر انقلاب به عنوان یک قرمز جدی مطرح شده است.

می توان این اصرار غربی ها بر محدودیت و تاکید رهبر انقلاب بر انجام تحقیق و توسعه را در این دانست که با توجه به همه محدودیت های چند ساله در فعالیت های غنی سازی، در صورت وجود زمینه دانشی و ارتقای آن، بازگشت به جایگاه واقعی در فضای علمی و تکنولوژیک روز، با سرعت بسیار بالاتری رخ خواهد داد اما توقف و محدودیت در آن، باعث قدیمی شدن و از بین رفتن همین دانش کسب شده توسط ایران را دارد بخصوص که ایران، علیرغم همه تحریم های علمی و صنعتی، توانست متکی بر ظرفیت بومی به این سطح پیشرفته از دانش هسته ای دست پیدا کند.

ایران، در ۱۰ سال آغاز به از رده خارج کردن سانتریفیوژهای IR-1 خود خواهد کرد. طی این دوره، ایران ظرفیت غنی‏ سازی خود در نظنز را حداکثر تا ظرفیت غنی‏ سازی اورانیوم تعداد ۵۰۶۰ سانتریفیوژ IR-1 نصب شده نگه خواهد داشت. سانتریفیوژهای اضافی و زیرساخت‏های غنی‏ سازی مربوطه در نطنز تحت نظارت مستمر آژانس به نحو مشروح در پیوست ۱ انبار خواهد شد.

۷- کارنامه دیپلماتیک دولت در زیر پا گذاشتن خطوط قرمز نظام و رهبری در این بند نیز به چشم می خورد. اگر از خط قرمزی که مقام معظم رهبری در سال های گذشته مبنی بر تامین ۱۹۰هزار سو غنی بگذریم که طبق این توافق، حداکثر ۶هزار سو غنی سازی قابل انجام است، ایشان در دیدار با مسولان نظام در روز دوم تیرماه سال جاری فرمودند: ما برخلاف اصرار امریکاییها محدودیتهای بلند مدت ۱۰، ۱۲ ساله را قبول نداریم و مقدار سالهای مورد قبول محدودیت را به هیئت مذاکره کننده گفتهایم. اما باز شاهد هستیم که محدودیتی ۱۰ساله در متن توافق گنجانده شده است.

از پایان سال هشتم و به نحو مندرج در پیوست ۱، ایران آغاز به ساخت تعداد مورد توافقی از دستگاههای سانتریفیوژ IR-6 و IR-8 بدون روتورز کرده و تمامی دستگاههای تولید شده را در نطنز، تا زمانی که بر اساس برنامه بلندمدت ایران مورد نیاز واقع شوند، تحت نظارت مستمر آژانس انبار خواهد کرد. یکی از دردناک ترین بخش های توافق جامع، عبارت بالاست که با سکوت و لبخندهای مکرر قهرمان هسته ای! حتی با حضور نمایشی دکتر صالحی در مذاکرات، به شعور علمی دانشمندان ایرانی توهین می کند. باز از ترجمه غلط وزارت خارجه صرفنظر کرده و درج روتورز بجای روتورها(Rotors) را اشکال تایپی در نظر می گیریم. اما امکان ساخت سانتریفیوژ بدون روتور آن یعنی فقط ساخته پوسته دستگاه که حتی قدرت چرخش هم ندارد. واقعا کسی در خیابان های وین نبود که این موضوع ساده را فریاد بزند تا شاید کسی از بالکن صدای او را بشنود. البته فروختن امتیاز ساخت یک ماشین که موتور آن نصب نشود به کسانی که نَه با دانش هسته ای و مقدمات علم مکانیک آشنایی دارند و نه حتی مبانی دانش دیپلماسی را می شناسند، کار دشواری نیست.

نکاتی که در این یادداشت بصورت بسیار فشرده و اشاره ای بیان شد فقط به ۴ بند از ۳۷ بند توافق جامع پرداخته شده است که در صورت امکان، تحلیل ادامه توافق نگاشته خواهد شد.

منبع مقاله :
کمیته علمی موسسه فرهنگی هنری راسخون



لینک منبع

اشتراک گذاری مطلب

انتشار مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد.