تکلیف گرایی



تکلیف گرایی

نویسنده: جان پایک
مترجمان:
دکتر سیدمحمدعلی تقوی
دکتر محمدجواد رنجکش

deontology
عنوانی است که بر گونه ای از نظریه ی اخلاقی اطلاق می شود و وظیفه را در کانون ارزش های اخلاقی قرار می دهد. تکلیف گرایی به طور خاص با کانت و با این نظر پیوند خورده است که مجموعه ای از دستورات اخلاقی می توان ارائه کرد که حقیقت عینی دارند و عموماً با تحلیل های عقلانی و مفهومی، و نه کاوش تجربی، قابل اثبات اند. تکلیف گرایی با دو نظریه ی اخلاقی دیگر، نتیجه گرایی و اخلاق فضیلت گرایانه که هر دو نقشی برای شواهد تجربی قائل اند، در تعارض است. نظریات تکلیف گرایانه بر وظیفه ی ما مبنی بر رفتار با دیگران به عنوان موجوداتی عاقل تأکید می ورزند.
اخلاق تکلیف گرایانه، با فرض آن که ما موجوداتی خودمختار و عاقل هستیم، حول این پرسش متمرکز است که چگونه باید با یکدیگر رفتار کنیم. یک پاسخ کوتاه می تواند این باشد که ما باید با دیگران دقیقاً به مثابه موجوداتی خودمختار و عاقل رفتار کنیم و چنانچه از آنها صرفاً به عنوان ابزاری برای رسیدن به هدفی استفاده کنیم که مورد پذیرش ایشان نیست با آنها چنین رفتاری نداشته ایم. این مفهوم اساسی که به شکل امر مطلق بیان می شود مبنای رویکرد تکلیف گرایانه در مورد سیاست است. چنین محدودیت هایی در مورد چگونگی رفتار بایسته ی ما با یکدیگر با نظریه های حقوق بشر ( هر چند که ممکن است مبانی غیرتکلیف گرایانه داشته باشند ) و دیدگاه لیبرالی حکومتِ محدود و مبتنی بر رضایت سازگار است. اگر من از اقدام شما رضایت داشته باشم ( و این رضایت را در وضعیت خودمختاری ابراز نمایم ) شما حق دارید آن اقدام را انجام دهید. اما اگر رضایت نداشته باشم، شما با من برخوردی ابزاری دارید. علاوه بر این، اخلاق کانتی به جای اجبار بر اقناع عقلانی به عنوان یک ارزش مهم و اساسی تأکید می ورزد. این مورد هم نشان می دهد که این نظر با بسیاری از مفروضات دموکراسی سازگاری دارد.
منتقدین تکلیف گرایی خاطر نشان می سازند که امکان بنیان نهادن جامعه ی لیبرال دموکراتیک بر شالوده هایی کاملاً متفاوت وجود دارد ( هر چند این که آیا این شالوده ها به حد لازم محکم اند یا نه محل تردید است ). آنها همچنین به خشک و بی رحمانه بودن تجویزات برخی تکلیف گرایان مانند خود کانت اشاره دارند. انتزاع گرایی مکتب تکلیف گرایی در برابر رهیافت زمینی و واقع گرایانه ی مکتب نفع گرایی و نیز نظریه ی فضیلت ( که شهودات ما را در مورد وظایف خاص مان نسبت به انسان های خاص، مثلاً والدین یا فرزندان، تبیین می کند ) قرار دارد.
منبع مقاله:
پایک، جان، (۱۳۹۱)، فرهنگ اصطلاحات فلسفه ی سیاسی، مترجمان: سید محمدعلی تقوی- محمدجواد رنجکش، تهران: نشر مرکز، چاپ اول.



لینک منبع

اشتراک گذاری مطلب

انتشار مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد.