پیکار داخلى پارت‌ها

null

پس از مرگ اردوان دوم پیکارهاى داخلى دامنه‌ دارى در قلمرو حکومت پارت در گرفت. دو تن از برادرزاده‌هاى اردوان به نامهاى واردان و گتارز ادعاى سلطنت داشتند.

پس از پیکار طولانى‌ایکه حکومت پارتها را به نابودى تهدید مى‌کرد، مدعیان سلطنت با هم سازش کردند، واردان به عنوان «شاهنشاه» ، و گتارز به عنوان فرمانرواى گیرکانى تعیین شدند، مهمترین مسعله واردان، درهم شکستن سلوکیدها بود، چون اینها در طول ٧ سال حکومت پارت را به رسمیت نشناختند. در نتیجه سرکوبى این قیام (آخرین تلاشهاى جدى ساکنان یونانى باعث تغییر موقعیت سیاسى آنها در قلمرو پارت گردید) سلوکیدها در کنار دجله از استقلال محروم شدند. مى‌توان پنداشت که از زمان اردوان دوم به بعد رفته‌ رفته شهرهاى بزرگ یونانى قلمرو پارت زیر نظارت مستقیم دولت پارت درآمدند. قشرهاى بالایى شهرهاى یونانى (از نوع دورا رورپس) از نظر پیشرفت بازرگانى بین‌المللى بهتر شمردند که نسبت به آرشاک‌ها وفادار بمانند و از آنها پشتیبانى کنند. اینها ثروتمند شدن از راه بازرگانى را از کوشش براى سرنگونى حکومت پارت‌ها برتر دانستند. اینگونه تسلیم سلوکیدها نشانه پایان پیکارهاى داخلى دو گروه حاکم قلمرو پارت و شکست گروهى که چیرگى رومیان و قطع دخالت دولت پارت را خواستار بودند، گردید.

اما پیکار داخلى پارت‌ها و مداخله رومیان در امور داخلى قلمرو دولت پارت پایان نیافت.

سرتاسر دوران تاریخ دولت پارت شامل پیکار داخلى پارت‌ها به صورت پیکارهاى پیوسته حکومت مرکزى و اشراف محلى بود و غالبا این جریان باعث برخورد با دولت روم از لحاظ سیاست خارجى مى‌شد، و حتى از سوى شرق هم که زمانى پایگاه قدرت پارت‌ها به شمار مى‌رفت و از آنجا کوچ‌نشینان طرفدار دولت پارت ، حکومت یونانى باخترى را درهم شکستند، هم‌اکنون مورد تهدید قرار گرفت و سرانجام به تشکیل حکومت کوشان که از دولت پارت جدا بود، گرایید.

پیمان واردان و گتارز پایدار نماند. در اثر توطعه‌هاى دولت روم و موقعیت اشراف محلى که مى‌خواستند از دست هردو رهایى یابند، تضاد میان آنها شدت گرفت. واردان در پى سو قصدى کشته شد، پس از چند سال میدان به دست گتارز افتاد. پس از تسلط موقت ونون (که سابقا حاکم ماد بود) پسرش ولوگز اول به سلطنت رسید، زمان سلطنت او مرحله مهمى در تاریخ دولت پارت به شمار مى‌رود. او از سیاست خارجى فعالى پیروى کرد و تلاش خود را به منظور تجدید تسلط پارت‌ها در ارمنستان که در دوره ستیزهاى داخلى از دست رفته بود، متوجه کرد. قسمت مهمى از مردم ارمنستان، از پارت‌ها در برابر رومیها پشتیبانى مى‌کردند. پس از یک رشته نبردهاى طولانى که گاهى این یا آن دولت کامیاب مى‌شد سرانجام نبردى قطعى نزدیک راندا درگرفت، در اینجا ارتش روم به سختى شکست خورد و تسلیم گردید. فقط پس از فرسودگى کامل دو طرف و عدم امکان براى ادامه این جنگ توان‌فرسا، پیمانى میان آنها که تقریبا جنبه سازش است، بسته شد (در ۶٣ ق. م. موافقت و در ۶۶ ق. م. امضا گردید) برادر ولوگز به نام تیرداد به عنوان شاه ارمنستان برگزیده شد، اما بایستى در مراسم رسمى تاجگذارى نرون امپراطور روم شرکت مى‌کرد.

اینگونه شاخه ارمنى آرشاک‌ها طى چند سده در ارمنستان فرمانروایى داشتند. این پیمان اهمیت شایانى داشت، ضمن چند دهه در مرزهاى روم و پارت آرامش برقرار بود، فقط گاهگاهى ستیزهاى مرزى بى‌اهمیتى درمى‌گرفت. ظاهرا یکى از انگیزه‌هاى گذشت پارت‌ها آن بود که در آن زمان به جلوگیرى از تاخت‌ و تاز الان‌ها به گیرکان، آتراپاتن ماد، و سرزمین خود پارت‌ها سرگرم بودند.

دوره سلطنت ولوگز اول، مهمترین مرحله تاریخ پارت از لحاظ داخلى به شمار مى‌رود.

در این هنگام شهرهاى تازه‌اى بنیان‌گذارى شدند. شهر ولوگز و کرت به عنوان مرکز بازرگانى مهمى در بین النهرین شهرت یافت. ظاهرا در زمان ولوگز اول، نخستین بار اوستا تنظیم و مدون گردید. زرتشتیگرى موقعیت استوارى را در درون دولت پارت کسب کرد. نشانه هاى زرتشتیگرى (ظاهرا نقش آتش‌ دان با شراره فروزان) در آن هنگام براى نخستین بار در سکه‌هاى پارت‌ها دیده شد و این دلیل بر آن بود که دین زرتشت پیشرفت و گسترش واقعى در میان پارت‌ها داشته و حتى این مذهب به عنوان دین رسمى آرشاک‌ها مشخص شده است.

از نقوش برخى از سکه‌هاى آن زمان چنین برمى‌آید که افسانه‌هاى پارتى و یونانى در آنها بازتابانده شده‌اند. دوره سلطنت ولوگز مقارن با زمانى است که زمینه فرهنگى قلمرو پارت در پى شکست گروههاى هواخواه روم و «پلیس» هاى یونان، چهره دیگر به خود گرفته بود. نفوذ فرهنگى یونان در بسیارى از شهرهاى یونانى از قبیل سلوکیه در دجله و دورا یورپس به وسیله حفارى و پژوهش باستانشناسان مسلم گردیده است. اما در اواسط سده یکم ق. م. دگرگونى ژرفى در پیشرفت فرهنگ مردم قلمرو پارت بر مبناى سنت‌هاى محلى پدید آمد.

نویسنده: پوریا پارسا
منبع: سایت خردگان

اشتراک گذاری مطلب

انتشار مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد.