افیونیه



 افیونیه

 

نویسنده: دکترمحمدرضا اصلانی (همدان)

 


Afyuniye

معادل‌های دیگر: تریاکیه، وافوریه
افیونیه به نوعی آثار منظوم یا منثور گفته می‌شود که به طنزیا جد در مدح یا ذم تریاک و دیگر مواد مخدر سروده و نوشته شده است. تعداد افیونیه‌های بعد از دوره‌ی مشروطیت از قبل از مشروطیت بیش‌تر است.
افزایش تدریجی مصرف مواد مخدر در ایران موجب شد تذکره‌نویسان هم به اعتیاد شاعران اشاره کنند. میرزا طاهرنصرآبادی در قرن یازدهم قمری در کتابش تعدادی از شاعران و نویسندگان دوران خود را که گرفتار اعتیاد بوده‌اند معرفی می‌کند. او در مورد خودش می‌نویسد: «گاهی از حب رفیقی، دل رفیع منزل را از مرتبه‌ی رفعت نازل می‌ساختم». گاهی رهایی از اعتیاد به تریاک دستمایه‌ی شعری شاعر قرار می‌گرفته است. حکیم رکنا قصیده‌سرای دوران صفوی پس از ترک اعتیادش، قصیده‌ای در ذم تریاک می‌سراید که با این بیت شروع می‌شود: «افیون که ظلمت بصرآمد زدیدنش – عمر دوباره یافته‌ام از بریدنش».
شاه تهماسب یک صفوی هم در یک رباعی می‌گوید:

یک چند پی‌زمرد سروده شدیم *** یک چند به یاقوت‌تر آلوده شدیم
آلودگیی بود به هر رنگ که بود *** شستیم به آب توبه آسوده شدیم

مولوی در شعرهایش، افیونی را که صوفیان به هنگام سماع می‌نوشیدند خاموشانه خوانده است. سعدی این نوع افیون را بیهوشانه نامیده است. حافظ در مطلع غزلی از افیون با عبارت طوطی‌گویای اسرار یاد می‌کند. حسین مسرور افیون را همان زهر می‌داند و مهدی اخوان ثالث در شعر سبز، از عبارت ویرانی سبز عزیز من افیون را منظور دارد.
متن وافور که به نظر و نثر در التفاصیل فریدون توللی آمده، ترجیع‌بند کرمانشاهی به نام وافوریه، مثنوی‌های چزسیه و خشخاشیه اثر غیرت کرمانشاهی، شعر جهاد اکبر از ایرج میرزا و شعری از ملک‌الشعرای بهار در غم محروم بودن از تریاک از نمونه‌های طنز در افیونیه است.
غلامرضا روحانی در بیتی می‌گوید: «به شب‌نشینی افیونیان بَرَم حسرت – که نقل مجلسشان حبه‌های تریاک است.»
منبع مقاله :
مهدوی زادگان، داود؛ (۱۳۹۴)، فقه سیاسی در اسلام رهیافت فقهی در تأسیس دولت اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چاپ اول

 



لینک منبع

اشتراک گذاری مطلب

انتشار مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد.