مکاتب فلسفی چین در دوره امپراتوری هان



مکاتب فلسفی چین در دوره امپراتوری هان
مکاتب فلسفی چین در دوره امپراتوری هان

نویسنده: آنتونی کریستی
ترجمه: محمد حسین باجلان فرخی

دیگرباره‌نویسی کنفسیونیسم

با تشکیل امپراتوری هان در چین، کتاب‌هایی که در دوره فرمانروایی شیه‌هوانگ‌دی منهدم شده بود توسط فرهیختگان و پیروان کنفسیوس که خادم نظام فئودالی جدید بودند دوباره‌نویسی و تفسیر شد. اکنون مرده‌ریگ کنفسیوس برای فرهیختگان منشأ قوانین اخلاقی اشرافی و ایجاد سیستمی بود که بقای آنان بدان بستگی داشت.
فرمان شیه‌هوانگ‌دی که به ترغیب لی سی صادر شده بود در ۱۹۱ پیش از میلاد لغو شد و در واقع پس ازمرگ شیه‌هوانگ‌دی معوق مانده بود. فرهیختگان دوره هان آثار کنفسیوس و فرزانگان هم رأی او را بیش از دیگر آثار مورد توجه قرار دادند و در دوباره نویسی و احیاء آن کوشیدند. مهم‌ترین کتاب‌های کلاسیک که دراین دوره دوباره‌نویسی و مورد اعمال نظر قرار گرفت عبارتند از: شوجینگ کتاب تاریخ که دو نسخه از آن نوشته شد، یکی از روی نسخه‌ای که ادعا شد در دیوار خانه کنفسیوس پنهان شده بود و یکی از اعقاب کنفسیوس به نام کونگ ان – گوه (۱) آن را بررسی کرده بود، و نسخه دیگر که زمان نگارش آن را با توجه به نوع خط و تصویرهای مورد کاربرد بعد از کتاب پیشین می‌دانند و نگهداری آن به فوشنگ (۲) از افراد آکادمی لی‌سی نسبت داده می‌شد. کتاب فوشنگ ۲۹ فصل داشت و گفته شده بود که فوشنگ برای دوری از آزار آن را در دیوارخانه‌اش پنهان کرده بود. شوجینگ حاوی مدارکی از قبیل سخنرانی، بیانیه، خطابه و نقل و قول یا روایات تاریخی است و تا حدی روشنگر دوره‌های باستانی تاریخی چین است.

شرح تصویر: جام شراب از دوره شانگ یا آغاز دوره جو. جام به شکل جغد و جغد از دیرباز دارای مفهومی اساطیری است. جغد به علت پرواز در شب نماد تاریکی است و با یین یا عنصر مادینگی جهان پیوند دارد و گاه نماد هون – دون یا درهمی نخستین است که نظم از آن پدیدار شد. انستیتو هنرهای مینا پولیس.
کتاب دیگر شیه جینگ (۳) یا کتاب سرودها و ترانه‌ها است که جنگی است از اشعار کهن و گردآوری آن را به کنفسیوس نسبت می‌دهند. [(نک، شعر چین دفتر اول انتشارات مازیار ترجمه به اجلان فرخی)]. این کتاب که از بی پردگی و آشکارگویی روابط جنسی سرایندگان ناشناس سخن می‌گوید به بهانه تهذیب مورد تفسیر و دستبرد پیروان کنفسیوس قرار گرفت و از دیگرگونی دور نماند. کتاب دیگر ای جینگ یا کتاب تغییرات بود که کتابی است در پیشگوئی و غیبگوئی و دارای دو بخش است: بخش اول شامل باورها و دانش عوام از نوع دانش روستائی و سنتی و بخش دوم که اشاره‌ای است به تفسیر باگوا یا هشت خطی با فرمول‌های مختلف اسرار باگوا و گونه‌ای تفأل با استخوان کتف حیوانات است که پیش از این از آن سخن گفتیم. اگرچه این کتاب در سده سوم ق. م تدوین شد اما در اصل شرحی ازآداب و رسوم دوره جو است.
یکی دیگر از کتاب‌های نوشته شده دراین دوره لی جی (۴) یا کتاب شعائر و آئین‌ها نام دارد. لی جی در ۵۰ ق. م نوشته شده و مولف آن دای (۵) نام داشت، بخش‌هایی از این کتاب در تاریخی کهن‌تر نوشته شده و زمان آن به زمان کتاب گفتارها یا مکالمات کنفسیوس (۴۵۰ ق. م) بازمی‌گردد. کتاب دیگر جولی (۶) نام داشت که از شعائر آیینی زمان دودمان جو سخن می‌گفت و تاریخ تألیف این کتاب را نیز ۵۰ تا ۴۵۰ پیش از میلاد دانسته‌اند. این‌ها کتاب‌هائی است که آن‌ها را کارگران سیستماتیک و دارای هدف می‌داند و بر این عقیده است که این دو کتاب دست‌نوشته در بیان خط‌مشی پیروان کنفسیوس و شعائر و مراسم آنان نوشته شده است.

شرح تصویر: هفت فرزانه بیشه خیزران، فرزانگانی که در سده سوم میلادی می‌زیستند و از مخالفان کنفسیونیسم و تمرینات جادویی شمن‌های وو بودند. جوانگ دزو (۷) از رهروان این راه به دوری از کردار می‌اندیشید و هم به این دلیل پیروان دائوئیسم به بهانه شرابخواری و کارهای غیر عادی و تمایل به دیگرگونی سلسله‌های فرمانروا مورد استهزاء و آزار بودند. دیوارکوب ابریشمی از اواخر هیجده موزه لیون.

شرح تصویر: بخشی از تابلوی نه اژدها، نقاشی طوماری از چین‌رونگ (۸) نقاشی دائوئیست در سال ۱۲۴۴٫ نقاشی تجلی و ترکیب ابر و اژدهاست بر امواج اقیانوس. اژدها در اساطیر چین مقدس است و عامل ریزش باران و نماد خاقانی است و در سیستم دائوئیسم نیز نماد دائویا راه است که خود را می‌نماید و پنهان می‌شود. موزه هنرهای بوستون.
کتاب دیگر چون چیو (۹) یا سالنامه بهار و خزان نام دارد که تاریخ ایالت لو (۱۰) در فاصله سال‌های ۷۲۲ تا ۴۸۱ پیش از میلاد است و به غلط آن را به کنفسیوس نسبت می‌دهند. از دیگر کتاب‌هائی که در این دوره بازنویسی شد کتابی است موسوم به زو جوان (۱۱) که تفسیری است بر چون چیو و بیش از آثار دیگر روشنگر دوره فئودالیسم و دربردارنده شرح مختصری است از دوره بهار و خزان. این کتاب را به زوشیه (۱۲) نسبت می‌دهند و در واقع گویای وقایع ۴۳۰ پیش از میلاد تا اواسط سده سوم قبل از میلاد است که پیروان کنفسیوس در دوره هان بخش‌هائی را بر آن افزوده‌اند. زوجوان از مآخذ با ارزش اساطیر چین و از اندک کتاب‌هایی است که تا حدی از اعمال نظر پیروان کنفسیوس به دور مانده است.

دیگر مکاتب فلسفی

غیر از آثار کنفسیوس آثاری که از دیگر مکاتب فلسفی پیش از دوره چین بازمانده اندک است. مکتب‌هایی که ما را در شناخت اساطیر کهن یاری می‌کنند محدودند و از این شمار است: آثار بازمانده از مکتب لگالیسم (۱۳) یا قانون‌گرایی مطلق شانگ‌جون‌شو (۱۴) از افراد وابسته به دودمان سلطنتی وئی (۱۵) در نیمه سده چهارم پیش از میلاد. نیز اندیشه‌های هان فئی دزو (۱۶) که بازگو کننده سنت‌ها و آئین‌های چین باستان است. اثر جالب دیگر در این زمینه نوشته‌های دائوئیست بزرگ جوانگ – دزو است که اندیشه‌های او در زمینه شناسائی بیش از آثار فیلسوفان دیگر چینی مورد توجه است:
جوانگ خواب دید پروانه است، پروانه‌ای که شادمان به هر سوی پر می‌کشید. پروانه نمی‌دانست که جوانگ است. جوانگ بیدار شد و خود را بازیافت. اما نمی‌دانم جوانگ بود که خواب دید پروانه است؟ یا که من پروانه‌ای هستم که خواب می‌بینم جوانگ هستم؟. این گونه آثار و اندیشه‌ها است که بی شک با اساطیر کهن چین پیوند دارند و از نمونه‌های مشکوک باید دوری جست.

پی نوشت ها :

۱٫ Khung An-Kuo
2. Fu Sheng
3. Shih Cing
4. Lichi
5. Tai
6. Chu Li
7. Chuang-Tzu
8. Chhen Jung
9. Chhun Chhiu
10. Lu
11. Tso Chuan
12. Tso shih
13. Legalism
14. Shang Chun Shu
15. Wei
16. Han Fei Tzu

منبع؛ کریستی، آنتونی، (۱۳۸۴) شناخت اساطیر چین، ترجمه محمدحسین باجلان فرخی، تهران، اساطیر، چاپ دوم.



لینک منبع

اشتراک گذاری مطلب

انتشار مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد.