محدودیت های گریز ناپذیر


ﺤﺪﻭﺩﻳﺖﻫﺎی ﮔﺮﻳﺰﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻋﻘﻞ

نویسنده: سروش دباغ

۱. ﻟﻮﺩﻭﻳﮓﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ، ﻓﻴﻠـﺴﻮﻑ ﻣـﺸﻬﻮﺭ ﺍﺗﺮﻳـﺸﻲ ـ ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴـﺎﻳﻲ، ﺩﺭ ﺁﻭﺭﻳـﻞ ۱۸۸۹ ﺑـﻪ ﺩﻧﻴـﺎ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺁﻭﺭﻳـﻞ ۱۹۵۱ ﺭﻭﻱ ﺩﺭ ﻧﻘـﺎﺏ ﺧـﺎﻙﻛـﺸﻴﺪ ﻭﺍﺯ ﻓﻠـﺴﻔﻴﺪﻥ ﻭﺍﻧﺪﻳـﺸﻴﺪﻥ ﺑﻴـﺸﺘﺮ ﺑﺎﺯﻣﺎﻧـﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜـﻪ ﺑﺮﺧــﻲ ﺍﺯ ﺷﺎﮔﺮﺩﺍﻥ ﻭ ﺷﺎﺭﺣﺎﻥ ﺁﺛﺎﺭ ﺍﻭ ﻧﻮﺷﺘﻪﺍﻧﺪ، ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﺁﺧﺮﻳﻦ ﺻﻔﺤﺎﺕ ﺩﺭ ﺑﺎﺏ ﻳﻘﻴﻦ ﺭﺍ ﻛﻪ ﭘﺎﻧﺰﺩﻩ ﻣـﺎﻩ ﺁﺧـﺮ ﻋﻤﺮ ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻪ ﻧﮕﺎﺭﺵ ﺁﻥ ﻣﺸﻐﻮﻝ ﺑﻮﺩ، ﺩﻭ ﺭﻭﺯ ﭘـﻴﺶ ﺍﺯ ﺩﺭﮔﺬﺷـﺘﺶ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺍﺳـﺖ؛ ﺑـﺎ ﺍﻳﻨﻜـﻪ ﺑـﻪ ﺑﻴﻤـﺎﺭﻱ ﺳﺮﻃﺎﻥ ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻮﺩﻩ ﻭﺍﺯ ﺩﺭﺩ ﻣﺰﻣﻨﻲ ﺭﻧﺞ ﻣﻲﺑﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺍﻳﻦ ﺍﻣﺮ ﻧﺸﺎﻥ ﻣﻲﺩﻫﺪ ﻛﻪ ﺗﻔﻠﺴﻒ ﻭ ﺗﺄﻣﻞ ﺗﺎ ﭼﻪ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺑﺎ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﻋﺠﻴﻦ ﺑﻮﺩﻩ، ﺑﻪﻃﻮﺭﻱ ﻛﻪ ﻭﻱ ﺍﺯ ﭘﺮﺩﺍﺧﺘﻦ ﺑﺪﺍﻥ ﺗﻦ ﻧﻤﻲﺯﺩﻩ ﺍﺳﺖ.
ﻧﺤﻮﻩ ﺯﻳﺴﺖ ﺍﺯ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺑﺮﺳﺎﺧﺘﻪ ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﻣﺘﺄﺧﺮ ﺍﺳـﺖ. ﺩﺭ ﺍﻳـﻦ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﻣـﻲﻛﻮﺷـﻢ ﺗـﺎ ﺑـﺎ ﻧـﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩﻥ ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ ﻋﻘﻞ ﻧﻘﺎﺩ ﺩﺭ ﻧﻈﺎﻡ ﻓﻠﺴﻔﻲ ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﻧﻜﺎﺗﻲ ﭼﻨﺪ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ ﺍﻫﻤﻴﺖ ﻭ ﺭﻫﮕـﺸﺎﻳﻲ ﻓﻠـﺴﻔﻲ ﺍﻳـﻦ ﻣﻔﻬـﻮﻡ ﻣﺘﺬﻛﺮ ﺷﻮﻡ.
۲. ﻫﻨﮕﺎﻣﻲ ﻛﻪ ﻟﻮﺩﻭﻳﮓﺟﻮﺍﻥ ﺗﺮﺍﻛﺘﺎﺗﻮﺱ ﺭﺍ ﻣﻲﻧﻮﺷﺖ، ﺗﺤﺖ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﺁﻣﻮﺯﻩﻫﺎﻱ ﻓﺮﮔـﻪ، ﺭﺍﺳـﻞ ﻭ ﻛﺎﻧـﺖ ﻣﻲﻛﻮﺷﺪ ﺗﺎ ﺍﺯ ﺷﺮﻭﻃﻲ ﭘﺮﺩﻩ ﺑﺮﮔﻴﺮﺩ ﻛﻪ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ ﻣﻌﻨﺎﺩﺍﺭ ﺭﺍ ﺍﻣﻜـﺎﻥﭘـﺬﻳﺮﻣـﻲﻛﻨﻨـﺪ. ﺑـﻪ ﺗﻌﺒﻴـﺮﺑﺮﺧـﻲ ﺍﺯ ﺷـﺎﺭﺣﺎﻥ ﺗﺮﺍﻛﺘﺎﺗﻮﺱ، ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺍﻳ ﺎﻡ ﭘــﺮﻭﮊﻩﺍﻱ ﺍﻧﻘﻼﺑـﻲ ﺭﺍ ﭘــﻲﮔﺮﻓﺖ، ﭘــﺮﻭﮊﻩﺍﻱ ﻛــﻪ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺍﺯ ﻣﻔﺎﻫﻴﻤﻲ ﭼﻮﻥ ﻭﺿﻌﻴﺖﻫﺎﻱ ﺍﻣﻮﺭ، ﺍﻣﺮﻭﺍﻗﻊ، ﻫﻢﺭﻳﺨﺘﻲ، ﻓﻀﺎﻱ ﻣﻨﻄﻘﻲ، ﺳﻮﮊﻩ ﻣﺘﺎﻓﻴﺰﻳﻜﻴﻮ ـ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺟﻬﺎﻥﺷﻤﻮﻝ ﻣﻲﻧﻤﻮﺩ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﻛﺜﺮﺕ ﻏﻴﺮﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻮﻳـﻞ ﺑـﻪ ﻭﺣـﺪﺕ ﺯﺑـﺎﻥﻫـﺎﻳﻲ ﺭﺍ ﻛـﻪ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎ ﺩﺭ ﺟﻮﺍﻣﻊ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻥ ﺑﺮﺍﻱ ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻦ ﻭ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﺮﺍﺩ ﻛﺮﺩﻥ ﺑﻪ ﻛﺎﺭ ﺑـﺴﺘﻪﺍﻧـﺪ، ﻧﺎﺩﻳـﺪﻩ ﻣـﻲﮔﺮﻓـﺖ ﻭ ﻣﻔﺎﻫﻴﻤﻲ ﭼﻮﻥ ﻣﻌﻨﺎﻱ ﻣﻨﻄﻘﻲ، ﺗﺼﻮﻳﺮ ﻣﻨﻄﻘﻲ ﻭ ﺗﻔﻜﻴﻚ ﻣﻴﺎﻥ ﻣﻌﻨﺎ ﻭ ﻣﺪﻟﻮﻟﺼﺒﻐﻪ ﺟﻬـﺎﻥﺷـﻤﻮﻝ ﺩﺍﺷـﺖ ﻭ ﺑـﺮ ﻫﻤﻪ ﺯﺑﺎﻥﻫﺎ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻳﻜﺴﺎﻥ ﺍﻃﻼﻕ ﻣﻲﺷﺪ. ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺳﺒﺐ، ﺳﻮﮊﻩ ﺗﺠﺮﺑﻲ ﻛـﻪ ﺑـﺮﺍﻧـﺴﺎﻥ ﺍﻧـﻀﻤﺎﻣﻲ ﺍﻳﻨﺠـﺎﺑﻲ ﺩﻻﻟﺖ ﺩﺍﺭﺩ، ﭘﻴﺶ ﭼﺸﻢ ﺳﻮﮊﻩ ﻣﺘﺎﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺭﻧﮓ ﻣﻲﺑﺎﺧﺖ ﻭ ﭼﻨﺪﺍﻥ ﺩﺭ ﻧﻈﺮﻳﻪﭘﺮﺩﺍﺯﻱ ﻓﻠﺴﻔﻲ ﺑﻪ ﻛﺎﺭ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻧﻤﻲﺷﺪ.
ﺭﻓﺘﻪﺭﻓﺘﻪ ﻭﭘﺲ ﺍﺯ ﺳﭙﺮﻱ ﺷﺪﻥ ﺩﻭﺭﺍﻥ ۱۹۳۳ ـ ۱۹۲۹ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﻓﻠﺴﻔﻲ ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﺑـﻪ ﺩﻭﺭﺍﻥﮔـﺬﺍﺭ ﻣﺸﻬﻮﺭ ﺍﺳﺖ، ﻟﻮﺩﻭﻳﮓ ﻣﻴﺎﻧﺴﺎﻝ ﺧﺎﻧﻪﺗﻜﺎﻧﻲ ﻓﻜﺮﻱ ﻛﺮﺩ ﻭ ﺑﺮﺧﻲ ﺍﺯ ﺍﻳﺪﻩ ﻫﺎﻱ ﭘﻴﺸﻴﻦ ﺧﻮﻳﺶ ﺭﺍ ﻛﻨـﺎﺭ ﻧﻬـﺎﺩ، ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮﻟﻲ ﻭ ﻣﻨﺴﻠﺦ ﺑﻮﺩﻥ ﺍﺯ ﺳـﻴﺎﻕ ﻭ ﺯﻣﻴﻨـﻪ ﻳﻜـﻲ ﺍﺯ ﺍﻳـﻦ ﺁﻣـﻮﺯﻩﻫـﺎ ﺑـﻮﺩ، ﻣﻔـﺎﻫﻴﻤﻲ ﭼـﻮﻥ ﺑـﺎﺯﻱ ﺯﺑـﺎﻧﻲ، ﻣﻤﺎﺭﺳﺖ ﻭﺭﺯﻳﺪﻥ، ﺍﺳﺘﺪﻻﻝ ﺗﺒﻌﻴﺖ ﺍﺯ ﻗﺎﻋﺪﻩ ﻭ ـ ﺩﺭ ﻧﻈﺎﻡ ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﻣﺘﺎﺧﺮ ﺩﺭ ﺧﺪﻣﺖ ﺗﺒﻴﻴﻦ ﺗﺨﺘﻪﺑﻨﺪ ﺯﻣﺎﻥ ﻭ ﻣﻜﺎﻥ ﺑﻮﺩﻥ ﺳﻮﮊﻩ ﺗﺠﺮﺑﻲ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ ﭘﻴﺮﺍﻣﻮﻥ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ. ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﻣﻴﺎﻧﺴﺎﻝ ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﺑﺎﻭﺭ ﺭﺳﻴﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﻛـﻪ ﻣﺎ ﻣﺤﺎﻁ ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻧﻴﻢ ﻭ ﻧﻤﻲﺗﻮﺍﻧﻴﻢ ﺑﺪﻭﻥ ﻭﺍﺳﻄﻪﮔﺮﻱ ﺯﺑﺎﻥ ﺟﻬﺎﻥ ﺭﺍ ﻓﺮﺍﭼﻨﮓﺁﻭﺭﻳﻢ ﻭ ﺑﻪ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻣﻌﺮﻓﺘﻲ ﺑـﺎﺁﻥ ﻫﻤﺖ ﮔﻤﺎﺭﻳﻢ. ﺩﺭﺳﺖ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﺍﺑﺰﺍﺭﻱ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺎ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﺮﺍﻱ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺑﺎ ﺳﺎﻳﺮﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎ ﻭﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ﻣﻌﻨﺎ ﺑﻪ ﻛﺎﺭ ﻣﻲﮔﻴﺮﻳﻢ، ﺍﻣﺎ ﻧﮕﺎﻩ ﮊﺭﻓﻲ ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﭘﺪﻳﺪﻩ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻧﺸﺎﻥ ﻣﻲﺩﻫـﺪ ﻛـﻪ ﻣـﺎ ﻣﺤـﺼﻮﺭ ﺁﻧـﻴﻢ ﻭﻫـﻴﭻ ﺩﻣـﻲ ﻧﻤﻲﺗﻮﺍﻧﻴﻢ ﺑﺪﻭﻥ ﺁﻥ ﺑﻪ ﺳﺮ ﺑﺮﻳﻢ، ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺎ ﺩﺭ ﭼﻨﺒﺮﻩ ﺧﻮﻳﺶ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻭ ﮔﺮﻳﺰﻭ ﮔﺮﻳﺰﻱ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻭﺿﻌﻴﺖ ﻧﺪﺍﺭﻳﻢ.
ﻣﺎ ﺑﺎ ﺯﺑﺎﻥ ﺳﺨﻦ ﻣﻲﮔﻮﻳﻴﻢ، ﺑﺎ ﺯﺑﺎﻥ ﻓﻜﺮﻣﻲﻛﻨﻴﻢ. ﺑﺎ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭ ﺧﻠﻮﺕ ﺧﻮﻳﺶ ﺗﺄﻣﻞ ﻣﻲﻛﻨﻴﻢ. ﮔﻮﻳﻲ ﻛـﻪ ﻫـﻴﭻ ﺩﺭﺧﺘﻲ ﺩﺭ ﭘﻬﻨﻪ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﻳﺎﻓﺖ ﻧﻤﻲﺷﻮﺩ ﻛﻪ ﺑﺘﻮﺍﻥ ﺑﺪﻭﻥ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﻣﻲ ﺩﺭ ﺳﺎﻳﻪﺳﺎﺭ ﺁﻥ ﺁﺳﺎﻳﻴﺪ:
ﻫﻢ ﺩﺭ ﺗﻮ ﮔﺮﻳﺰﻡ ﺍﺭ ﮔﺮﻳﺰﻡ. ﻫﻴﭻ ﻧﻘﻄﻪ ﺍﺭﺷﻤﻴﺪﺳﻲﺍﻱ ﺑﻴﺮﻭﻥ ﺍﻳﻦ ﻓﻀﺎ ﻳﺎﻓـﺖ ﻧﻤـﻲﺷـﻮﺩ ﺗـﺎ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺑﺘـﻮﺍﻥ ﺩﺭ ﺑـﺎﺏ ﭘﺪﻳـﺪﻩ ﺯﺑـﺎﻥ ﺍﻧﺪﻳﺸﻴﺪ. ﺑﻪ ﻣﺠﺮﺩ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﻣﻲﺧﻮﺍﻫﻴﻢ ﺑﻴﺎﻧﺪﻳﺸﻴﻢ، ﭘﺎﻱ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﺩﺭ ﻣﻴﺎﻥ ﻣﻲﺁﻳﺪ ﻭ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻫـﻢ ﺩﺭ ﺯﺑـﺎﻥ ﺑـﻪ ﻛـﺎﺭ ﻣﻲﺭﻭﻧﺪ ﻭ ﺣﺪﻭﺩ ﺛﻐﻮﺭ ﻣﻌﻨﺎﻳﻲﺷﺎﻥ ﺭﻭﺷﻦ ﻣﻲﺷﻮﺩ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﻡ ﺗﻤﺜﻴﻞ، ﻓﺮﺩﻱ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻧﻈﺮ ﺑﮕﻴﺮﻳﻢ ﻛﻪ ﻭﺳﻂ ﺍﺗـﺎﻗﻲ ﺍﻳﺴﺘﺎﺩﻩ ﻛﻪ ﻛﻒ، ﺩﻳﻮﺍﺭﻫﺎ ﻭ ﺳﻘﻒﺍﺵ ﺷﻴﺸﻪﺍﻱ ﺍﺳﺖ. ﺍﻭ ﺑﻪ ﻫﺮ ﺳﻮ ﻛـﻪ ﺣﺮﻛـﺖ ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ﺧـﻮﺩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺁﻳﻨـﻪ ﻣﻲﺑﻴﻨﺪ ﻭ ﮔﺮﻳﺰﻱ ﺍﺯ ﺁﻥ ﻧﺪﺍﺭﺩ، ﻋﻨﺼﺮﻱ ﺑﺮﺍﻱ ﺭﻫﺎﻳﻲ ﺍﺯ ﺩﻳﺪﻩ ﺷﺪﻥ ﻧﻤﻲﻳﺎﺑﺪ ﭼﻪ ﺑﺪﻭﺩ، ﭼﻪ ﺑﻨﺸﻴﻨﺪ، ﭼـﻪ ﺩﺭﺍﺯ ﺑﻜﺸﺪ، ﭼﻪ ﺑﭙﺮﺩ ـ ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﻣﺘﺄﺧﺮ ﻧﻴﺰﻗﺎﺋﻞ ﺑﻪ ﭼﻨﻴﻦ ﻧﻘﺸﻲ ﺑﺮﺍﻱ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎ ﺑﺎ ﺟﻬـﺎﻥ ﭘﻴﺮﺍﻣـﻮﻥ ﺍﺳﺖ. ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭ ﺑﻨﻴﺎﺩﻳﻦﺗﺮﻳﻦ ﺳﻄﺢ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻛﺎﺭﺑﺮﺍﻥ ﺯﺑﺎﻥ ﺑﺎ ﺟﻬﺎﻥ ﺭﺧﻨﻪ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺑﻲﺟﻬﺖ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﺍﺯ ﻣﻮﺭﺧﻴﻦ ﻓﻠﺴﻔﻪ، ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻫﻤﺮﺍﻩ ﻫﮕﻞ، ﻧﻴﭽﻪ ﻭﻫﺎﻳﺪﮔﺮﺍﺯ ﺁﺑﺎﺀ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻗﺎﺭﻩﺍﻱ ﻭ ﻓﻼﺳﻔﻪ ﭘـﺴﺎﻣﺪﺭﻥ ﻣﻲﺍﻧﮕﺎﺭﻧﺪ. ﺍﮔﺮ ﺗﻔﻜﻴﻚ ﻣﻴﺎﻥ ﺳﻮﮊﻩ ﻭ ﺍﺑﮋﻩ ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﺁﻣﻮﺯﻩﻫﺎﻱ ﻓﻼﺳـﻔﻪ ﻣـﺪﺭﻥ ﺑﺎﺷـﺪ ﻛـﻪ ﺑـﺎ ﺳﻮﺑﮋﻛﺘﻴﻮﻳـﺴﻢ ﺩﻛﺎﺭﺗﻲ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲﺷﻮﺩ؛ ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﻣﺘﺄﺧﺮ ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﻓﻴﻠﺴﻮﻓﺎﻧﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺩﻭﮔﺎﻧـﻪ ﻋﺒـﻮﺭ ﻛـﺮﺩﻩ ﻭ ﺑـﺎ ﻣﺤﻮﺭﻳﺖ ﺑﺨﺸﻴﺪﻥ ﺑﻪ ﻧﻘﺶ ﺯﺑﺎﻥ ﺩﺭ ﺗﻌﺎﻝ ﻣﻌﺮﻓﺘﻲ ﻣﺎ ﺑﺎ ﺟﻬﺎﻥ ﭘﻴﺮﺍﻣﻮﻥ، ﭼﻨﺪﺍﻥ ﺩﺭ ﺑﻨﺪ ﺗﻘﺴﻴﻢﺑﻨﺪﻱﻫﺎﻳﻲ ﻧﻈﻴـﺮ ﺩﻭﮔﺎﻧﻪﻫﺎﻱ ﺳﻮﮊﻩ ـ ﺍﺑﮋﻩ، ﺭﺋﺎﻟﻴﺴﻢ ـ ﺁﻧﺘﻲ ﺭﺋﺎﻟﻴﺴﻢ ـ ﻧﻴﺴﺖ. ﻫﺎﻳﺪﮔﺮﻣﻲﮔﻔﺖ ﺯﺑﺎﻥ ﺧﺎﻧﻪ ﻭﺟـﻮﺩ ﺍﺳـﺖ ﻭ ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻲﻛﺮﺩ ﻛﻪ: ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻧﺒﺮﺩﻱ ﺍﺳﺖ ﻋﻠﻴﻪ ﺟﺎﺩﻭ ﺷﺪﻥ ﻓﻬﻢ ﻭ ﺁﮔﺎﻫﻲ ﻣﺎ ﺑﻪ ﻭﺳـﻴﻠﻪ ﺯﺑـﺎﻥ، ﺯﺑـﺎﻥ ﺑﻨﻴﺎﺩ ﺑﻮﺩﻥ ﭘﻴﺪﺍﻳﻲ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻣﺎ ﺍﺯ ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎ ﻭ ﻣﻘﻮﻣﺎﺕ ﻧﻈﺎﻡ ﻓﻠﺴﻔﻲ ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻨﻲ ﺍﺳﺖ.
۳. ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﻣﺘﺄﺧﺮ، ﻧﻈﻴﺮ ﺩﻳﮕﺮﻓﻴﻠﺴﻮﻓﺎﻥ ﭘﺴﺎﻣﺪﺭﻥ، ﻣﻲﻛﻮﺷﺪ ﺗﺎ ﻣﺤـﺪﻭﺩﻳﺖﻫـﺎ ﻭ ﻛﺎﺳـﺘﻲﻫـﺎﻱ ﻋﻘـﻞ ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮﻝ ﺍﺳﺘﺪﻻﻝﮔﺮ ﺭﺍ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﻫﺪ، ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﻲﺩﺍﻧﻴﻢ، ﻓﻴﻠﺴﻮﻓﺎﻥ ﻋﺼﺮﺭﻭﺷﻨﮕﺮﻱ ﻋﻤﻮﻣﺎ ﺑﺮﺍﻳﻦ ﺑﺎﻭﺭ ﺑﻮﺩﻧﺪ ﻛﻪ ﻋﻘﻼﻧﻴﺖ ﻧﺰﺩ ﻫﻤﻪ ﺁﺩﻣﻴﺎﻥ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻳﻜﺴﺎﻥ ﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲﺷﻮﺩ ﻭ ﺗﻌﺎﻣـﻞ ﻣﻌﺮﻓﺘـﻲ ﻭ ﺣـﻚﻭﺍﺻـﻼﺡ ﻣﺠﻤﻮﻋـﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪﺍﺕ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎ ﺻﺮﻓﺎ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﺍﻗﺎﻣﻪ ﺩﻟﻴﻞ ﻭﺍﺳﺘﺪﻻﻝﻭﺭﺯﻱ ﻭ ﺣﺴﺎﺱ ﺑﻮﺩﻥ ﺑﻪ ﺻـﺪﻕ ﻭ ﻛـﺬﺏ ﺩﻋـﺎﻭﻱ ﻭ ﺣﺠﻴﺖ ﻣﻌﺮﻓﺘﻲ ﺍﺩﺍﻣﻪ ﺍﻗﺎﻣﻪ ﺷﺪﻩ ﺩﺭ ﻣﺪﻋﻴﺎﺕ ﭘﻴﺶﺭﻭﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ، ﻋﻘﻼﻧﻴﺖ ﻧﻘﺎﺩ ﻭﺍﺳﺘﺪﻻﻝﻭﺭﺯﻱ ﻋﻤـﻮﺩ ﺧﻴﻤﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﻪ ﻣﻴﺰﺍﻧﻲ ﻛﻪ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎ ﺍﻳﻦ ﻋﻘﻼﻧﻴﺖ ﻭﺍﺳﺘﺪﻻﻝﻭﺭﺯﻱ ﻋﻤﻮﺩ ﺧﻴﻤﻪ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺍﺳـﺖ ﻭ ﺑـﻪ ﻣﻴﺰﺍﻧﻲ ﻛﻪ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎ ﺍﻳﻦ ﻋﻘﻼﻧﻴﺖ ﺟﻬﺎﻧﺸﻤﻮﻝ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻛـﺎﺭ ﻣـﻲﮔﻴﺮﻧـﺪ، ﺍﻧـﺴﺎﻥﺗﺮﻧـﺪ، ﺑﻨـﺎﺑﺮﺍﻳﻦ ﺗﻠﻘـﻲ، ﻣـﻲﺗـﻮﺍﻥ ﺧﻄﺎﻫﺎﻳﻲ ﺭﺍ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻓﺮﺁﻳﻨﺪ ﻛﺴﺐ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﻲﺷﻮﺩ، ﺑﺎ ﺑﻪ ﻛﺎﺭ ﺑـﺴﺘﻦ ﻋﻘﻼﻧﻴـﺖ ﻭﺍﻗﺎﻣـﻪ ﺍﺩﻟـﻪ ﻣﻮﺟـﻪ ﻭ ﻧﻘﺾ ﻭ ﺍﺑﻄﺎﻝ ﺧﻄﺎﻫﺎﻱ ﺭﺥ ﺩﺍﺩﻩ، ﺯﺩﻭﺩ ﻭﺍﺯ ﻣﻴﺎﻥ ﺑﺮﺩﺍﺷـﺖ. ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺑـﻞ ﻭﻳﺘﮕﻨـﺸﺘﺎﻳﻦ ﻣﺘـﺄﺧﺮ ﻧﻈﻴـﺮﻓﻴﻠـﺴﻮﻓﺎﻥ ﭘﺴﺎﻣﺪﺭﻥ، ﺑﺮ ﻣﺤﺪﻭﺩﻳﺖﻫﺎﻱ ﺍﻣﺤﺎﺀ ﻧﺸﺪﻧﻲ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺍﻧﮕﺸﺖ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻲﻧﻬﺪ، ﻣﺤﺪﻭﻳﺖﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻗﻮﺍﻡ ﻳـﺎﻓﺘﻦ ﻧﻈﺎﻡ ﻣﻌﺮﻓﺘﻲ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎ ﻧﻘﺶ ﺑﻲﺑﺪﻳﻠﻲ ﺍﻳﻔﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ. ﮔﻮﻳﻲ ﻛﻪ ﻋﻘﻞ ﻧﻘﺎﺩ ﺍﺳﺘﺪﻻﻝﮔﺮﻓﻌﺎﻝ ﻣﺎﻳﺸﺎﺀ ﻧﻴﺴﺖ ﻭ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎﺯﻳﮕﺮ ﺍﻳﻦ ﻣﻴﺪﺍﻥ ﺑﻪ ﺣﺴﺎﺏ ﻧﻤﻲﺁﻳﺪ؛ ﺑﻠﻜﻪ ﺍﺻﻨﺎﻑ ﻋﻠﻞ ﻭ ﻋﺎﻣﻞ ﺩﺭ ﺷﻜﻞﮔﻴﺮﻱ ﻧﻈﺎﻡ ﻣﻌﺮﻓﺘـﻲ ﺍﻧـﺴﺎﻥﻫـﺎ ﺩﺭ ﻛﺎﺭﻧﺪ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻣﻴﺎﻥ، ﻋﻘﻞ ﻧﻘﺎﺩ ﺍﺳﺘﺪﻻﻝﮔﺮ ﻧﻴﺰ ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺗﻮﺍﻥ ﺧﻮﻳﺶ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻛﺎﺭ ﻣﻲﮔﻴﺮﺩ ﺗﺎ ﺑﺎ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩﻥ ﺻـﺤﺖ ﻭ ﺳﻘﻢ ﺩﻋﺎﻭﻱ، ﻗﻮﺍﻡﺑﺨﺶ ﻧﻈﻢ ﻣﻌﺮﻓﺘﻲ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎ ﺑﺎﺷﺪ. ﺍﻣﺎ ﻗﺪﺭﺕ ﻭ ﺍﺛﺮﺑﺨﺸﻲ ﺁﻥ ﻣﺤﺪﻭﺩ ﺍﺳﺖ: ﻧﺎﺯﻧﻴﻨﻲ ﺗـﻮ ﻭﻟﻲ ﺩﺭ ﺣﺪ ﺧﻮﻳﺶ.
ﻣﻔﻬﻮﻡ ﻧﺤﻮﻩ ﺯﻳﺴﺖ ﺩﺭ ﻧﻈﺎﻡ ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻨﻲ ﻣﺘﻜﻔﻞ ﺗﺒﻴﻴﻦ ﺍﻳﻦ ﺩﻗﻴﻘﻪ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻌﺘﻘـﺪﺍﺕ ﻭ ﻧﻈـﺎﻡ ﻣﻌﺮﻓﺘﻲ ﺁﺩﻣﻴﺎﻥ ﺗﺎ ﭼﻪ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺑﺎ ﻧﺤﻮﻩ ﺯﻳﺴﺖ ﻭﭘﻴﺸﻴﻨﻪ ﻣﻌﻴﺸﺘﻲ، ﺗﺮﺑﻴﺘﻲ، ﺯﻳﺴﺖﺷﻨﺎﺧﺘﻲ ـ ﺍﻳﺸﺎﻥ ﻋﺠـﻴﻦ ﺍﺳـﺖ؛ ﻧﺤﻮﻩﺯﻳﺴﺘﻲ ﻛﻪ ﺧﻮﺩ ﻓﺮﺩ ﺩﺭ ﺍﻧﺘﺨﺎﺏ ﺁﻥ ﭼﻨﺪﺍﻥ ﺍﺧﺘﻴﺎﺭ ﻧﺪﺍﺷﺘﻪ، ﺍﻣﺎ ﺩﺭ ﭘﻴﺪﺍﻳﻲ ﻧﻈﺎﻡ ﻣﻌﺮﻓﺘﻲ ﺍﻭ ﺭﻳﺰﺵ ﻛﺮﺩﻩ، ﻧﻘﺶ ﺑﻲﺑﺪﻳﻞ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺍﻳﻔﺎ ﻣﻲﻛﻨﺪ. ﺷﺨﺼﻲ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻓﻀﺎﻱ ﺩﻳﻨﻲ ﻧﻔﺲ ﻛﺸﻴﺪﻩ ﻭ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺩﻳﻨﻲ ﻋﻤﻴﻘﻲ ﺩﺍﺷـﺘﻪ، ﺑﻪ ﺟﻬﺎﻥ ﺑﻪ ﻧﺤﻮﻱ ﻛﺎﻣﻼ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕ ﺍﺯ ﻛﺴﻲ ﻣﻲﻧﮕﺮﺩ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻓﻀﺎﻱ ﻏﻴﺮ ﺩﻳﻨـﻲ ﺗـﻨﻔﺲ ﻛـﺮﺩﻩ ﻭﺍﺳﺎﺳـﺎ ﺗﺮﺑﻴـﺖ ﺩﻳﻨﻲ ﻧﺪﺍﺷﺘﻪ ﺍﺳﺖ: ﻣﺎ ﻫﻴﭻ ﻣﺎ ﻧﮕﺎﻩ. ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ، ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎﻭﺭﻫﺎ ﻭ ﻣﻌﺘﻘﺪﺍﺕ ﻛﻪ ﻧﺤﻮﻩ ﺯﻳﺴﺖ ﻭ ﻣﻌﻴﺸﺖ ﺍﻳـﻦ ﺩﻭ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺑﺎﻟﻤﺮﻩ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕ ﺑﻮﺩﻩ، ﺍﻳﻦ ﺩﻭ ﻧﺤﻮﻩ ﺯﻳﺴﺖ ﻫﻢﻋﻨﺎﻥ ﻭ ﻣﺘﻨﺎﻇﺮ ﺑﺎ ﺩﻭ ﻧﻮﻉ ﻧﻈﺎﻡ ﻣﻌﺮﻓﺘﻲ ﺍﺳﺖ. ﻋﻼﻭﻩ ﺑﺮﺍﻳﻦ، ﻋﻠﻢ ﺭﻭﺍﻧﻜﺎﻭﻱ ﺩﺭ ﻗﺮﻥ ﺑﻴﺴﺘﻢ ﻛﻪ ﻣﺤﺼﻮﻝ ﺗﺄﻣﻼﺕ ﮊﺭﻑ ﺭﻭﺍﻧﻜﺎﻭﺍﻧﻲ ﭼﻮﻥ ﻓﺮﻭﻳﺪ ﻭﻳﻮﻧﮓﺍﺳﺖ، ﺑﻪ ﻣﺎ ﺁﻣﻮﺧﺘﻪ ﻛﻪ ﭼﻘﺪﺭ ﻋﻠﻞ ﻭﺍﺳﺒﺎﺏ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﻭﭘﻴﭽﻴﺪﻩ ﺩﺭ ﺭﻭﺍﻥ ﺁﺩﻣﻴﺎﻥ ﺩﺭ ﻛﺎﺭﻧﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺍﻳﻨﮕﻮﻧﻪ ﺑﻮﺩﻥ ﻭ ﺁﻧﮕﻮﻧﻪ ﻧﺒﻮﺩﻥ ﻭﭘﺴﻨﺪ ﻭ ﻧﺎﭘﺴﻨﺪ ﻛﺮﺩﻥ ﺍﻣﺮﻱ ﻭ ﺭﺩ ﻭ ﻗﺒﻮﻝ ﻣﻮﺿﻌﻲ ﻗﻮﻳﺎ ﻣﻮﺛﺮﻧﺪ.
ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﻣﻲﻛﻮﺷـﺪ ﺑـﺎ ﻭﺍﻡ ﻛـﺮﺩﻥ ﻣﻔﻬـﻮﻡ ﻧﺤـﻮﻩ ﺯﻳـﺴﺖ، ﻣﺤـﺪﻭﻳﺖﻫـﺎﻱ ﺍﻣﺤﺎﺷـﺪﻧﻲ ﻋﻘـ ﻞ ﻧﻘـﺎﺩ ﺍﺳﺘﺪﻻﻝﮔﺮ ﺭﺍ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩﻩ، ﺍﺯ ﺍﺻﻨﺎﻑ ﺭﻭﺍﺑﻂ ﭘﻴﭽﻴﺪﻩ ﻭ ﺗﻮﺑﺮﺗﻮﻳﻲ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻗﻮﺍﻡ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﻧﻈﺎﻡ ﻣﻌﺮﻓﺘﻲ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫـﺎ ﺩﺭ ﻛﺎﺭﻧﺪ، ﭘﺮﺩﻩ ﺑﺮﮔﻴﺮﺩ. ﺑﻨﺎﺑﺮ ﺭﺃﻱ ﺍﻭ، ﺑﺎﻳﺪ ﺍﻧﺘﻈﺎﺭ ﺧﻮﻳﺶ ﺍﺯ ﻋﻘﻞ ﻧﻘﺎﺩ ﺭﺍ ﺗﺼﺤﻴﺢ ﻭ ﺗﺤﺪﻳﺪ ﻛﺮﺩ، ﺑﺎﺭ ﺯﻳﺎﺩﻱ ﺑـﻪ ﺩﻭﺵ ﺍﻭ ﻧﻬﺎﺩ ﻭ ﺩﺭ ﻧﺎﺗﻮﺍﻧﻲﻫﺎﻱ ﺍﺑﺪﻱ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺍﻧﻀﻤﺎﻣﻲﺍﻱ ﻛﻪ ﺗﺨﺘﻪﺑﻨـﺪ ﺯﻣـﺎﻥ ﻭ ﻣﻜـﺎﻥ ﻭ ﺗﺮﺑﻴـﺖ ﻭ ﻣﻌﻴـﺸﺖ ﻭ ﺯﻳﺴﺖﺷﻨﺎﺳﻲ ﺍﺳﺖ، ﺑﻪ ﺩﻳﺪﻩ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﻧﮕﺮﻳﺴﺖ. ﭼﺸﻢﻫﺎ ﺭﺍ ﺑﺎﻳﺪ ﺷﺴﺖ، ﺟﻮﺭ ﺩﻳﮕﺮ ﺑﺎﻳﺪ ﺩﻳﺪ ﺳﺨﻦ ﻧﻪ ﺑﺮ ﺳﺮ ﻓﺮﻭ ﻧﻬﺎﺩﻥ ﻣﻮﺿـﻊ ﺧـﻮﻳﺶ ﻭ ﭘـﺸﺖ ﻛـﺮﺩﻥ ﺑـﻪ ﻋﻘﻼﻧﻴـﺖ ﻭﺍﺳـﺘﺪﻻﻝﻭﺭﺯﻱ ﺍﺳـﺖ ﻛـﻪ ﺩﺭ ﺗﻔﻄـﻦ ﻳـﺎﻓﺘﻦ ﺑـﻪ ﻣﺤﺪﻭﻳﺖﻫﺎﻱ ﮔﺮﻳﺰﻧﺎﭘﺬﻳﺮﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎﻳﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺭﻭﻱ ﺍﻳﻦ ﻛﺮﻩ ﺧﺎﻛﻲ ﭼﻨﺪ ﺻﺒﺎﺣﻲ ﻣﻲﺯﻳﻨﺪ.
ﺍﺗﺨﺎﺫ ﭼﻨﻴﻦ ﻧﮕﺮﺷﻲ ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺭﺍ ﻣﺘﻮﺍﺿﻊﺗﺮﻣﻲﻛﻨﺪ ﻭ ﺩﺭ ﻓﻬﻢ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺩﻳﮕﺮﻱ ﻛﺎﻣﻴﺎﺏﺗﺮ.
منبع مقاله: مهرنامه اردیبهشت ۱۳۹۰
منبع:سایت تصور



لینک منبع

اشتراک گذاری مطلب

انتشار مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد.