تاریخ شفاهی، روش و یا ابزار تحقیق کیفی



تاریخ شفاهی، روش و یا ابزار تحقیق کیفی

نویسنده: دکتر مریم یارمحمد توسکی (۱)

مقدمه

این مطالعه درآمدی بر تاریخ شفاهی به عنوان روش و یا ابزاری در تحقیقات کیفی است. هدف اصلی از این مطالعه با توجه به امتیازات و کارکردهای خاصی که این روش دارد، جلب توجه و گرایش محققان کیفی به کاربرد این روش در جوامعی است که اطلاعات ثبت شده مکتوب از پدیده ها و وقایع اجتماعی، انعکاسی ناکامل از حقایق تاریخی است. در این راستا تلاش شده است مفهوم تاریخ شفاهی با جایگاه آن در مطالعات کیفی، چگونگی شکل گیری تاریخ شفاهی در روند تکامل خود، ازسنت گرایی تا رویکرد پسامدرن، تکنیک اصلی و مراحل اقدام به عمل آن و بالاخره امتیازات و نقد این روش مورد مطالعه قرار گیرد.
در برخی متون، تاریخ شفاهی معادل تاریخ زنده (۲) ( Giles, 2006 ) و یا تاریخ کلامی (۳) ( باقی، ۱۳۷۳ ) آورده شده است. اما در تعریف و کاربرد، همگی با یک مضمون به کار گرفته شده اند. تاریخ شفاهی توسط بسیاری از محققان اجتماعی در رشته های مختلف به کار گرفته شده است. به طور مشخص، عرصه هایی همچون جامعه شناسی، انسان شناسی، تاریخ، ادبیات، تجارت، بهداشت روانی، آموزش پزشکی و غیره را شامل می شود. میزان قابل توجهی از تاریخ های شفاهی، داستان هایی از رانده شدگان (۴) یا افراد حاشیه ای (۵) هستند که داشته های زنده و حضوری خود را در باب مسائلی چون نژادپرستی، تبعیض های جنسی، نابرابری های طبقه اجتماعی، نسل کشی ها، اختلاس ها، فساد اداری در باندهای زیرزمینی و غیره پرداخته اند.
راینهارتز (۶) ( ۱۹۹۲ ) به صورتی فصیح تاریخ شفاهی فمینیست ها را با هدف کسب اطلاعات جدید و دقیق با جمع آوری تجربیات و داده های معتبر ارائه داده است، در این مطالعه صداهای زنان از طریق ضبط تاریخی، به عنوان اسناد عدالت اجتماعی دوباره سازی شده است. او همچنین در جهت غنی کردن این مطالعه، از حوزه های شناختی همچون انسان شناسی و روش شناسی به طور خاص اقدام پژوهی (۸) بهره برده است ( Janesiek, 2007 ).
تاریخ شفاهی همچنین در هنر نیز در قالب هنر داستان گویی (۸) در تفسیر فعال ارتباطی به کار می آید. از منظر پسامدرنیست ها نیز تاریخ شفاهی در قالب مصاحبه های عمیق برای رسیدن به داده های ماهوی مورد توجه جدی قرار گرفته است.
بدین ترتیب با توجه به کاربرد تاریخ شفاهی در مجموعه روش های کیفی که قادر است داده های واقعی تری را در مطالعات پدیده های اجتماعی به دست دهد، در این نوشتار سعی شده است، حوزه های معنوی، تاریخچه ای، روشی و زمینه های کاربردی این روش را با استفاده از متون تخصصی مورد مطالعه قرار دهد.

۱- مفهوم تاریخ شفاهی

گریم هیچکاک تاریخ شفاهی را در سال ۱۹۹۵ این گونه تعریف کرده است: تاریخ شفاهی پژوهشی گذشته نگر است که به وسیله اظهارات افراد خاص از طریق جمع آوری مجدد خاطرات، داستان های زندگی، تجارب، نگرش ها و ارزش های آنها در باب پدیده ای خاص به مدد پژوهشگران می آید.
تحلیل های تاریخ شفاهی تا حد زیادی ریشه در روان شناسی و جامعه شناسی دارد. این روش انعطاف بیشتری نسبت به دیگر روش ها دارد و با رویکردی متفاوت از رویکرد اثباتی (۹) در جهت درک واقعی پدیده ها است. بدینترتیب، انتظار می رود تاریخ شفاهی در پارادایم انتقادی (۱۰) و در حوزه های انسان شناسی، جامعه شناسی و فمینیسم به خوبی به کار رود. به گفته کارل مارکس، مردان تاریخ را می سازند اما نه تحت شرایطی که خود انتخاب می کنند. بنابراین برای شناخت شرایط زمینه ساز پدیده ها و وقایع اجتماعی، نیاز به بازسازی (۱۱) و شناخت مجدد (۱۲) گذشته در حال حاضر از طریق منابع دست اول است.
اعمال گذشته به عنوان عوامل ساختی و مهیاگر زمینه ساز در بروز واقعیات، در زمان حال هستند. تاریخ شفاهی قادر است به صورت غیررسمی، به بسط و گسترش مباحث رسمی بپردازد. یونگ ( ۱۹۷۱ ) چگونگی نظم سلسله مراتبی جامعه را از طریق انعکاس ارزش های شناختی نشان می دهد.
به عقیده واگن، مورخان و تحلیل گران نیاز دارند تا حافظه را به عنوان ابزار اکتشافی و بخشی از سازوکار جهان توسط افراد گذشته به کار گیرند ( Vaughen, 2001 ).
ماهیت پیچیده دانش، ساخت تاریخی- اجتماعی و انعکاس و القای وقایع مکتوب، انگیزه هایی برای به کارگیری تاریخ شفاهی است. فوکو یک تحلیل جامعه شناختی خوب را منوط به تلاش برای شنیدن صدای دیگران در حاشیه می داند. طبق تعریف گوردون مارشال: تاریخ شفاهی رویکردی است که تاریخ را بر اساس مجموعه ای بزرگ از مصاحبه ها با افراد قدیمی می نگارد. این روش گذشته نگر (۱۳) است و داده ها را به شکل وقایع، نگرش ها و فعالیت های دوران کودکی، بلوغ و بزرگسالی در یک دوره انتقالی از طریق مصاحبه با روش جامعه شناسی- تاریخی و یا در قالب تاریخچه ای- زندگی نامه ای ارائه می دهد ( Gordon, 1998 ).
استفان هومفری بین سال های ۱۹۳۹-۱۸۸۹، مطالعه ای گسترده به شکل تاریخ شفاهی درباره دوران کودکی و جوانی شورشیان و یا اوباشان خیابانی انجام داد. او متوجه شد، رفتار این افراد وقایعی ساده بوده و محصول تغییرات اجتماعی اخیر جوامع معاصر نیست.
تامارا گیلز معتقد است، تاریخ شفاهی می تواند ابعادی از موضوع مورد مطالعه را نشان دهد که از طریق روش های تحقیقاتی دیگر، از جمله بایگانی (۱۴) و یا فنون و منابع آماری به دست نیامده باشد. در بسیاری از موارد که اسناد مربوط به یک واقعیت سست و یا مشکوک است، می تواند منجر به روشنگری ها و حصول اطلاعات پنهان مانده ذی قیمتی برای دانشمندان شود، این طریق، شکل مفیدی از طرح شفاف اشکال زندگی در گذشته، تضادها، اقتدار سیاسی، ادراکات فردی و فعالیت های اجتماعی است. به طور مثال، تاریخ شفاهی به عنوان یک منبع و روش در مطالعات توسعه ای آفریقا مورد استفاده قرار گرفته است. تاریخ شفاهی به عنوان قدرتمندترین ابزار در فهم موضوعاتی از اجتماع، سیاست، اقتصاد، روشنفکری و تغییرات فرهنگی استفاده می شود.

۲- تاریخ شفاهی به عنوان روش و یا ابزاری قوی در مطالعات کیفی

در اوایل قرن گذشته، تاریخ شفاهی بر مصاحبه با برگزیدگانی چون ژنرال ها، هنرپیشگان معروف، دانشمندان، رهبران ملی و یا هرکسی که به دلیلی برجسته بود، تأکید داشت، در حالی که در همان زمان، افراد بومی به عنوان یک حافظه قوی برای یک شهر، روستا یا کشور اطلاعاتشان مستور باقی می ماند. امروزه تاریخ شفاهی به مجموعه ای از نگرش ها، باورها و عقاید کلیه افرادی که در رابطه با یک واقعه یا پدیده اجتماعی، نسل حاضر و شاهد بوده اند، اطلاق می شود.
تاریخ شفاهی می تواند بر مجموعه بزرگی از مخاطبان متمرکز شود. تاریخ شفاهی را می توان به صورت پیوستار زیر نشان داد:

( برخی نخبگان و افراد معمولی )
بدین ترتیب تاریخ شفاهی مشارکت کنندگان از یک سو، حضور و مشارکت نخبگان و از سوی دیگر با شهروندان عادی میسر می شود. فنون تخصصی تاریخ شفاهی همان فنونی است که محققان روش های کیفی به کار می گیرند که با تأکید بر استفاده از زبان معمولی برای انعکاس واضح داستان بر پایه یک تحقیق کیفی است. به عبارت دیگر، این روش همچون ابزاری معتبر و با ارزش برای محقق کیفی است که شاهد انتقال تجربیات مختلف از یک رویکرد سنتی به یک رویکرد بازسازی شده از مفاهیم هستیم که امروزه آن را پسامدرن می نامیم ( Janesiek, 2007 ).
تاریخ شفاهی مطالعه ای عمیق و کیفی است. تکنیک اصلی تاریخ شفاهی مصاحبه از نوع نیمه ساخت یافته، بر پایه نمونه گیری نظری (۱۵) ( غیر تصادفی ) صورت می گیرد. تاریخ شفاهی، تاریخ زنده و معاصر از بعد جامعه شناختی است و شرط آن انجام مصاحبه های متعدد و نه موردی (۱۶) از افراد در معرض واقعه است ( سرایی، ۱۳۸۷ ).

۳- ویژگی های مشترک روش های کیفی و تاریخ شفاهی

۱- تکنیک های به کار گرفته شده، همچون مصاحبه عمیق، مشاهده و اسناد، در تبیین یک واقعه در هر روش یکسان است. به کارگیری این فنون در تاریخ شفاهی بستگی به هدف مطالعاتی، نظریه راهنمای مطالعه و نقش محقق دارد.
۲- هدف اصلی در تاریخ شفاهی، بیان داستان واقعی مشارکت جویان در یک رویداد از طرق اتفاقاتی است که با آنها تجربه زیستی داشتند. بنابراین روش تاریخ شفاهی باید مبتنی بر درک و فهم و آموزش روش میدانی (۱۷) باشد.
۳- به کارگیری زبان معمولی برای داستان در تاریخ شفاهی و برقراری رابطه توأم با درک و همدلی (۱۸) همچون روش های کیفی حاکم است.
۴- در تاریخ شفاهی معمولاً تفسیر و یا تبیینی غالب در تحلیل مصاحبه ها حاکم نیست و واقعه با رویکرد و دیدگاه های مختلف از جمله مشارکت جویان به حاشیه رانده شده تحلیل می شود. به عبارتی دیگر رویکردی اثباتی و مبتنی بر الگوهای ثابت و از قبل تعیین شده در این روش جاری نیست و همچون روش های کیفی این انعطاف حاکم است.
۵- تاریخ شفاهی همچون دیگر روش های کیفی، متوجه به درون است، بنابراین مشارکت جویان در توصیف و تبیین خاطرات میل مفرط و قدرتمندی به حفظ و نگهداری خاطره در خود (۱۹) دارند.
بنابراین به زعم سرایی ( ۱۳۸۷ )، اهلیت محقق در این روش ها و هنرمندی او در حفظ اخلاق علمی و به کارگیری فنون به شکلی مطلوب در تحصیل اطلاعات واقعی تر تعیین کننده است.

۴- روند تکاملی تاریخ شفاهی

جین سیک روند تکاملی به کارگیری تاریخ شفاهی را در سه دوره تقسیم بندی کرده است ( Janesick, 2007 ):

۴-۱- دوره تاریخ شفاهی با شیوه سنت گرایان (۲۰)

در این دوره محققان تنها بر ضبط مصاحبه از طریق نوار تأکید دارند. آنها مصاحبه را طی زمانی طولانی برای هر مشارکت جو انجام می دادند. غالباً مصاحبه ها خالی از تفسیر و تمرکز آنها تنها بر مشارکت جویان نخبه بوده است. در این نوع از تاریخ شفاهی، بازسازی مفاهیم صورت نمی گرفته است، به عبارت دیگر، نوعی مصاحبه با رویکرد اثباتی بوده است. این دوره با داستان گویی ها در قالب مطالعات رسمی در قرون گذشته از دانشگاه کلمبیا شروع شد.

۴-۲- دوره تکاملی تاریخ شفاهی با رویکرد مفهوم سازی مجدد (۲۱)

در این رویکرد، محققان تاریخ شفاهی از فنون متعددی در یک مصاحبه همچون ضبط ویدئویی- دیجیتالی، تنظیم صورت جلسه های کتبی مشارکت جویان و تعداد مصاحبه های بیش از یک مورد با مشارکت جویان استفاده کردند. به این ترتیب، با تنظیم مصاحبه های عمیق و کیفی در یک تاریخ شفاهی، محققان با تفاسیر مقایسه ای و تحلیل های تطبیقی، مطالعه خود را انجام دادند. به طور مثال، تفسیر مقایسه ای بالاترین فرد درجه ای ارتش با پایین ترین فرد نظامی از نظر سلسله مراتب در یک مقوله مورد مطالعه در تاریخ شفاهی است. مشخصاً به کارگیری چهارچوب نظری در تحلیل مصاحبه های تاریخ شفاهی وجه ممیزه این دوره با دوره سنت گرایان است. مفهوم سازی مجدد با تأکید بر اینکه مفاهیم باید در زمینه فرهنگی- اجتماعی موضوع تحلیل و مطالعه شوند. در این حالت ممکن است تاریخ شفاهی حاصل از این رویکرد توأم با عدالت باشد و یا منجر به نگرشی غیر عدالت جویانه شود.

۴-۳- دوره تاریخ شفاهی با رویکرد پست مدرنیست ها (۲۲)

این دسته در تاریخ شفاهی از همه راه های موجود، ممکن و قابل دسترس در مصاحبه های متعدد استفاده می کنند. پست مدرن ها، تاریخ شفاهی را راهی برای تبارشناسی و دیرینه شناسی تاریخ می دانند و هدفشان اصلاح تاریخ از طریق صداهای جاری و زنده در هر جامعه است.
بنابراین مفهوم سازی مجدد قطعاً در مطالعه این دسته وجود دارد. پست مدرن ها در تاریخ شفاهی قبل از هرگونه تفسیر و تحلیل از تاریخ شفاهی با تلاش همه نقطه نظرات متضاد، موافق، همگرا و متقابل را در ابعاد مختلف مورد مطالعه قرار می دهند. از ویژگی های مشخص این رویکرد، توجه به زمینه فرهنگی- اجتماعی واقعه، نگاه موشکافانه و متوجه به درون ( درون گرا (۲۳) )، توجه خاص به گروه های حاشیه ای و رانده شده و تلقی مشارکت جو به عنوان همکار تحقیق (۲۴) است.
جین سیک رویکرد چست مدرن ها را در به کارگیری تاریخ شفاهی به عنوان یک پروژه توأم با عدالت اجتماعی می داند. مراحل تاریخ شفاهی از رویکرد پست مدرنیسم شامل مراحل زیر است:
ضبط داده ها از طرق مختلف شنیداری- تصویری- دیجیتالی و یادداشت برداری.
تحلیل و تفسیر داده ها بر اساس منابع جمع آوری اطلاعات.
تقسیم نقش تفسیرگر داده ها بین مصاحبه گر و مصاحبه شونده و شکل گیری مفاهیم جدید و بازسازی مفاهیم.
ارائه تحلیل تاریخ شفاهی توافقی حاصل مشارکت تعاملی ( ارائه تاریخ شفاهی حاصل رویکردها و نظریات مختلف و ساخته شده در فرایند تحقیق ).

۵- تکنیک مصاحبه در تاریخ شفاهی

مصاحبه هم مانند روش های کیفی، به صورت عمیق- مشارکتی و بر پایه همدلی است. توجه به نکارت زیر در مصاحبه های تاریخ شفاهی مهم است:
مهارت های شنیدن فعال برای مصاحبه گر تاریخ شفاهی بسیار اساسی است.
کسب مهارت های ارتباط در مصاحبه و مشارکت جو از فنون ضروری است که مصاحبه گر تاریخ شفاهی باید بر آن مسلط باشد.
فهم- درک و ایجاد رابطه توأم با همدلی ضروری است.
مصاحبه، نمایش دانش و دایره لغات مصاحبه گر و مفتون سازی مصاحبه شونده نیست.
اجازه رفت و برگشت اطلاعات، مفهوم سازی، کشف، خلاقیت و دوباره سازی تئوری- روشی، لازمه ذهنیت مصاحبه گر و محقق تاریخ شفاهی است.
انعطاف پذیری، عمل و جلوگیری از القای نظرات مصاحبهگران ضروری است.
مصاحبه ها در تاریخ شفاهی متعدد و با مشارکت جویان متنوع و متعدد صورت می پذیرد.
در هر مصاحبه با مشارکت جو، درج تاریخ، مکان، طول زمان مصاحبه، مصاحبه شونده و برخی ویژگی های خاص زمانی- مکانی ضروری است.
استفاده از فرصت های رسمی یا غیررسمی برای مصاحبه با توجه به هنر و اهلیت محقق تحقیق می پذیرد.

۶- تاریخ شفاهی همچون یک پروژه عدالت اجتماعی (۲۵)

نقل هر داستانی توسط افراد از گذشته همچون یک صدا (۲۶) تلقی می شود. صدایی که نه تنها چیزی غیر از جریان های جاری را به ما می آموزد، بلکه شرایط اجتماعی مربوط را فراتر از آنچه به نظر می رسد و یا وانمود شده است، نشان می دهد.
از طریق یادگیری زندگی ها، راه های داشتن، فرهنگ ها، زبان ها و رفتار افرادی که در حاشیه جامعه زندگی می کنند، اطلاعات مهم و درست نسبت به اجتماع و زیست انسانی به عنوان یک کل حاصل می شود. در واقع با تاریخ شفاهی نسبت به عدالت اجتماعی برای دیگرانی که طرد شده اند آگاهی بیشتری به دست می آوریم. از این طریق، خارج و فراتر از اطلاعات مکتوب ( واقعیات از زبان مردم حاضر در صحنه گذشته ) تعادل در حافظه تاریخ ایجاد می شود.
هر فردی داستانی برای بیان دارد و این کار محقق تاریخ شفاهی است که ضبط و ثبت و نقل روایات آنها برای روشنگری و گسترش آگاهی جامعه بپردازد.

۷- شهادت (۲۷) در قالب تاریخ شفاهی

کمیسیون های رفع اختلاف و حقیقت یاب (۲۸) در آفریقای جنوبی که روش تحقیق آنها، تاریخ شفاهی بوده است، از نمونه های کارکرد تاریخ شفاهی است.
این کمیسیون ها در رژیم تحت تبعیض نژادی آفریقای جنوبی از طریق تاریخ شفاهی، کمک فراوانی به روشن شدن واقعیت ها و اتفاق ها در این سرزمین کرده است. در این تحقیق، شهروندان معمولی داوطلب در روبه رو شدن با مجرمان و افرادی که نقش مهمی در نسل کشی این سرزمین داشتند، ابتدا آنها را بخشیده و سپس به واقعیات زیادی که در جریان آن نسل کشی رخ داده بود، شهادت می داند ( شعار ببخش، اما فراموش نکن ). در این شهادت ها شکنجه کنندگان و قاتلان نیز داوطلبانه شرکت کردند و مصیبت ها و وقایع را نقل کردند. در جریان این تاریخ شفاهی، فضای حاکم مبتنی بر درک و مفاهیم، طی مصاحبه های مکرر و متنوع، حفظ امانتداری و محرمانه بودن اسامی مشارکت جویان انجام شد. طی این تاریخ شفاهی که همچون یک پروژه عدالت جویانه عمل کرد، نسل کشی قریب هشتصد هزار آفریقایی از تبار TUTU گوشته ای مهم از تاریخ آفریقای جنوبی را روشن کرد.
آنچه دزموند توتو (۲۹) به عنوان یک مشارکت جوی کلیدی بر آن تأکید داشت، این بود که این فرایند حل اختلاف، حقیقتاً اتفاق نمی افتاد، اگر گذشته را انکار می کردیم. از طریق کمیسیون های حقیقت یاب، حقایق زیادی از دل تاریخ به دست آمد که جزء اسناد دست اول نورنبرگ قرار گرفت. خاطرات دزموند توتو ( ۱۹۹۹ ) حاصل این تاریخ شفاهی و کمیسیون است. این اطلاعات هرگز قبلاً در جایی درج نشده بود ( Janesick, 2007 ).
شهادت یکی از نمونه های نخستین و مفید تاریخ شفاهی است. با شهادت دادن و تصدیق کردن یک واقعه توسط افراد و یا فرد حاضر در صحنه، همچون سندی معتبر، حافظه تاریخ اصلاح، تکمیل وغنی می شود. قدرت شهادت دادن در سادگی و مشارکت مردمی آن است و این ویژگی اجازه می دهد، حقایق با افراد دفن نشده و از طریق نقل آن نسل به نسل و یا به شکل اسناد تاریخی معتبر حفظ شود.

۸- امتیازات روش تاریخ شفاهی

تاریخ شفاهی شیوه ای غیر رسمی برای کشف حقایق از طریق بازگوکنندگان حقیقی صحنه هاست. به عبارت دیگر، تاریخ شفاهی خارج از نظم سلسله مراتبی غالب عمل می کند و به واسطه همین ویژگی کلیدی است که دارای امتیازاتی می شود که دیگر روش ها کمتر دارند. از جمله این امتیازها عبارتند از:
تاریخ شفاهی محدودیت های اسناد نوشته شده را جبران می کند. اصلاح اسناد تاریخی یکی از کارکردها و امتیازات مهم این روش است.
هر تاریخ شفاهی به جهت زنده بودن و واقعی بودن یک بیان سودمند تلقی می شود .
از طریق تاریخ شفاهی، انتقال فرهنگ از نسل گذشته به نسل آتی امکان پذیر است.
تاریخ شفاهی با توجه به افراد و یا گروه های رانده شده اجتماعی و در حاشیه قرار گرفته ها، نگاهی جامع از یک جامعه را برای مشاهده گران و محققان اجتماعی و تاریخی ایجاد می کند.
یکی از مهم ترین دستاوردهای تاریخ شفاهی در جامعه شناسی و روان شناسی، آشنایی با سنت های قدیمی و تعاملات نمادین میان انسان ها است.
تاریخ شفاهی به عنوان روش و ابزار تحقیق کیفی دارای انعطاف بیشتری نسبت به دیگر روش ها است.
تاریخ شفاهی قادر است از طریق مصاحبه های عمیق و همدلی اطلاعات پنهان مانده، مورد غفلت قرار گرفته و فراموش شده را به حافظه تاریخ برگرداند.
تاریخ شفاهی روش غیر اثباتی و توأم با رویکرد انتقادی در کشف حقایق تاریخی است.
از طریق تاریخ شفاهی، امکان بازسازی و دوباره سازی مفاهیم میسر می شود.

۹- نتایج و نقد به کارگیری تاریخ شفاهی در مطالعات اجتماعی

تاریخ شفاهی به خصوص در جوامعی که فرایند کسب اطلاعات، درج، ثبت و انعکاس آن به عنوان یک یافته علمی و یا دانش همگانی دارای نقص و محدودیت هایی است، روش سودمندی است که قادر است به اصلاح، تکمیل و یا رد آنچه از وقایع اجتماعی مکتوب شده است، بپردازد.
تاریخ شفاهی در صورتی که دارای مفهوم (۳۰) مورد مطالعه و سنجش باشد، به عنوان یک روش کیفی تلقی می شود و همچون دیگر روش های کیفی با ساخت نظریه (۳۱) و ساخت روش (۳۲) در فرایند تحقیق به عنوان یک روش علمی محسوب می شود، در غیر این صورت به عنوان ابزاری برای محقق کیفی به کار گرفته می شود ( سرایی، ۱۳۸۷ ).
تاریخ شفاهی به جهت امکان دسترسی به جامعه زنده و اطلاعات واقعی دارای پایایی (۳۳) و ارزشمندی (۳۴) برای محقق کیفی است. تاریخ شفاهی با یکنواخت کردن (۳۵) و ایجاد تعادل (۳۶) در اطلاعات ضبط شده تاریخی، مانند پروژه ای توأم با عدالت اجتماعی عمل می کند.
در نهایت تاریخ شفاهی به عنوان یک روش، نیازمند بهره گیری از مفاهیم و تئوری های مناسب همچون دیگر روش های علمی است. در این حالت همان محدودیت ها و ویژگی های خاصی که برای تحقیقات کیفی مطرح است، در اینجا نیز باید مورد نظر قرار گیرد. سه اصل اساسی که محقق کیفی باید مد نظر داشته باشد عبارتند از:
۱- هر مشاهده و یا پرسش باید در مجموعه ای از وقایع فنی- حاشیه ای (۳۷) و متنی قرار گیرد. بدین لحاظ هر پرسش محقق کیفی منحصر به فرد (۳۸) است.
۲- بدون توصیف وقایع ضمنی- حاشیه ای خاص و آگاهی از پارامترهای متنی خاص نمی توان برای پرسش تحقیق، پاسخ عمیقی یافت.
۳- این آگاهی عمیق تنها از طریق اینکه چه کسی و با چه کیفیتی ( اهلیت محقق ) به این وظایف پرداخته است، میسر می شود. ( Percecman & Curran, 2006 ).
به کارگیری روش تاریخ شفاهی در مطالعات اجتماعی تنها زمانی به عنوان یک روش قابل قبول خواهد بود که دارای مفاهیم مورد مطالعه، بهره گیری از مدل های نظری پویا، استفاده از مقایسه و تطبیق، انجام مصاحبه های نیمه ساخت یافته متعدد یا افراد خاص با ابعاد نگرشی گوناگون باشد. بدین ترتیب تاریخ شفاهی با رویکرد مطالعات تاریخی از رویکرد جامعه شناختی متمایز می شود.
منابع تحقیق:
الف ) منابع فارسی
۱٫ باقی، عماد الدین، تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی ایران، قم: نشرتفکر، ۱۳۷۳٫
۲٫ سرایی، حسن، روش های تحقیق کیفی، جزوه کلاسی، واحد روش تحقیق پیشرفته ۲ دوره دکتری جامعه شناسی، واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، ۱۳۸۷٫
ب ) منابع لاتین
۱٫ Giles, Tamara, Oral Histories As Methods & Sources, sage pub, 2006.
۲٫ Gordon, Marshal, A Dictionary of Sociology Oral History, sage pub, 1998.
۳٫ Janesick, Valeriey, Oral History As a Social Justice Project: Issues for the Qualitative Researeher, the qualitative report, vol. 12 No. 1 March 2007.
۴٫ Perecman, Clen & Sara Curran, Field Research, sage pub, 2006.

پی‌نوشت‌ها:

۱٫ عضو هیئت علمی علوم اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اراک.
۲٫ Alive history
۳٫ Verbal history
۴٫ Oustsiders
۵٫ Peripheral members
۶٫ Reinharz
۷٫ Action research
۸٫ Story telling
۹٫ Positivism approach
۱۰٫ Critical paradigm
۱۱٫ Reconstruction
۱۲٫ Recognition
۱۳٫ Retrospective
۱۴٫ Archival
۱۵٫ Theoretical sampling
۱۶٫ Case study
۱۷٫ Field research
۱۸٫ Empathy
۱۹٫ Self
۲۰٫ Traditionalists oral history
۲۱٫ Re-conceptualization
۲۲٫ Postmodernists
۲۳٫ Introspection
۲۴٫ Co-researcher
۲۵٫ Social justice
۲۶٫ Voice
۲۷٫ Testimony
۲۸٫ Truth and Reconciliation Commissions ( TRC )
۲۹٫ Desmond Tutu
۳۰٫ Concept
۳۱٫ Theory construction
۳۲٫ Method construction
۳۳٫ Reliability
۳۴٫ Valuable
۳۵٫ Equalization
۳۶٫ Balance
۳۷٫ Circumstances
۳۸٫ Unique

منبع مقاله :
زیرنظر صالحی امیری، رضا، فتحی، سروش؛ ( ۱۳۹۱ )، مجموعه مقالات روشهای تحقیق کیفی در پژوهش های اجتماعی، تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام، مرکز تحقیقات استراتژیک، چاپ اول



لینک منبع

اشتراک گذاری مطلب

انتشار مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد.