انواع روش های تحقیق در جامعه شناسی (۲)



  انواع روش های تحقیق در جامعه شناسی (2)

 

نویسنده: زینب مقتدایی

 

تقسیم بندی روش ها تحقیق
روش های تحقیق را می توان با توجه به معیارهای مختلف در گروه های متفاوتی جای داد. هر یک از این معیارها بر روی یک ویژگی از روش ها تأکید می کند و روش ها را با توجه به آن ویژگی تقسیم بندی می کند.
۱٫ با توجه به میزان تمرکز بر پدیده مورد نظر: الف: پهنانگر ب: ژرفانگر
تحقیق می تواند ژرفانگر یا پهنانگر باشد، یعنی با توجه به میزان تمرکز بر پدیده مورد بررسی متفاوت باشد. یک پژوهش پهنانگر به بررسی یک موضوع عمده و در سطح گسترده می پردازد، در حالیکه تحقیق ژرفانگر به یک موضوع واحد ولی به صورت همه جانبه و عمقی می پردازد. برای مثال بررسی علل و نحوه بروز انقلاب ها در حالت کلی و با شمول عام یک پژوهش پهنانگر است زیرا تنها به بررسی یک انقلاب نمی پردازد و بر روی یک انقلاب خاص تمرکز نمی کند. درحالیکه برای مثال مطالعه انقلاب فرانسه و بررسی زمینه ها، جریانات و نتایج آن یک تحقیق ژرفانگر است که درآن محقق به مطالعه آن به صورت واحد و همه جانبه می پردازد.
۲٫ نوع داده های گردآوری شده: الف: کمی ب: کیفی
روش‌های کمی ‌در تحقیقات اجتماعی شامل تمام اعمالی می‌شود که در فرایند آن داده‌های تجربی به شکل نمودارهای عددی نشان داده می‌شوند. از روش‌های کمّی ‌همچنین در آمار استنباطی نیز استفاده می‌شود. روش‌های کمّی سه مرحله را شامل می‌شوند: نمونه‌گیر، جمع‌آوری اطلاعات و تحلیل اطلاعات. مهم‌ترین روش‌های پژوهش‌های کمّی عبارتند: مصاحبه، پرسشنامه، مشاهده، آزمایش‌.
۱- مصاحبه: روشی در تحقیقات تجربی در علوم اجتماعی است که در جریان آن مصاحبه‌گر آموزش دیده در قالب گفت‌وگو با مصاحبه شونده اطلاعات را جمع‌آوری می‌کند. فقط در صد کمی از مصاحبه‌ شوندگان از مصاحبه خودداری می‌کنند، به ‌همین دلیل از این روش اغلب استفاده می‌شود. اطلاعات در روند مصاحبه و از طریق تماس مستقیم بین مصاحبه‌شونده و مصاحبه‌گر به دست می‌آید. در رسانه‌های ارتباط جمعی برای گفت‌وگو با شخصیت‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، در پزشکی برای درمان بیماران از راه روان درمانی، در پژوهش‌های علمی‌گوناگون، به ویژه خصوص در سنجش افکار عمومی و تعیین چگونگی وضعیت بازار، از روش مصاحبه استفاده می‌شود. گزینش افراد مورد نظر برای مصاحبه با استفاده از روش نمونه‌گیری انجام می‌گیرد. مهم‌ترین انواع مصاحبه عبارتند از: مصاحبه زندگینامه‌ای، مصاحبه نقلی، مصاحبه متمرکز، مصاحبه نیم استاندارد، مصاحبه استاندارد، مصاحبه ساخته‌یافته، مصاحبه ساخت‌نایافته، مصاحبه عمقی، مصاحبه کنترل‌شده، مصاحبه سخت، مصاحبه نرم، مصاحبه بالینی، مصاحبه‌پستی.
۲- پرسشنامه: ابزاری در تحقیقات اجتماعی تجربی برای مصاحبه استاندارد است. پرسشنامه مجموعه‌ای مرتب از پرسش‌های کتبی است که شامل پرسش‌های اطلاعاتی و آزمونی می‌شود. پرسش‌ها با توجه به زبان مخاطبان و جمعیت نمونه پژوهش تنظیم می‌شوند. در پرسشنامه در کنار تنظیم و تدوین پرسش‌ها، ترتیب آن‌ها نیز اهمیت دارد. در هنگام درج پرسش‌ها به‌ترتیب منطقی آن‌ها توجه می‌شود. علاوه بر ترتیب منطقی، تناسب روان‌شناختی پرسش‌ها نیز اهمیت دارد، چراکه پرسش‌ها باید با توجه به توانایی زبانی، شناختی و همچنین واکنش عاطفی پاسخگو مرتب شوند. گاهی پرسش قبلی بر پرسش بعدی تأثیر دارد و هر پرسش زمینه ذهنی و عاطفی را برای پاسخ دادن به‌پرسش بعدی فراهم می‌کند. در اینجا باید به اثر هاله‌ای توجه کرد. منظور از اثر هاله‌ای این است که ‌هر پرسشی زمینه را برای محتوا و بار عاطفی پرسش بعدی فراهم می‌کند. بنابراین پاسخ هر پرسش به صورت کامل به اثرات پرسش قبلی بستگی پیدا می‌کند. برای این‌که میزان این اثرگذاری کاسته شود در بین ‌هر چند پرسش یک پرسش حائل قرار می‌دهند.
۳- مشاهده: مشاهده ادراک با هدف و دقیق اشیاء و فرایندها با استفاده از ابزارهای فنی است. مشاهده علمی بر خلاف مشاهده ساده روزانه، به عنوان یکی از روش‌ها اساسی در علوم تجربی، باید همراه با نظارت و نظام‌یافته باشد. نظام‌یافتگی و نظارت روند مشاهده سبب می‌شوند تا از تأثیرات ذهنی محقق بر روال تحقیق کاسته، و امکان تکرار مشاهده در شرایط مشابه فراهم شود. بر خلاف آزمایش و مصاحبه در جریان مشاهده، محقق از درگیری فعال در روند تحقیق خودداری می‌کند. به نظر رودلف کارناپ مشاهده اساس گزاره‌های پروتکلی است که از آن‌ها می‌توان با استفاده از روش استقراء فرضیه‌ها، قواعد و قوانین را استنتاج کرد. بر اساس نظریه‌های جدید، این فرضیه‌ها و گزاره‌ها هستند که اسباب مشاهده علمی و نظام‌یافته را با استفاده از قیاس فراهم می‌کنند. مشاهده با استفاده از ابزارهای گوناگون یکی از مهم‌ترین روش‌های تحقیق تجربی است. مشاهده را می‌توان با توجه به‌هدف، موضوع و وضعیت به انواع گوناگون تقسیم کرد: مشاهده ساخت‌یافته و ساخت‌نایافته؛ مشاهده در وضعیت طبیعی و مصنوعی؛ مشاهده آشکار و یا پنهان، مشاهده مشارکتی و غیرمشارکتی؛ مشاهده مستقیم و غیرمستقیم؛ مشاهده سانسورشده، مشاهده کنترل‌شده. در روان‌شناسی متمایل به علوم اجتماعی مشاهده خود نیز در کنار روش مشاهده دیگران وجود دارد. در آمار از واحدهای مشاهده به عنوان داده نام برده می‌شود. عنیت روش مشاهده را خطرات زیادی تهدید می‌کند، به ویژه در مشاهده مشارکتی خطر سازگاری پژوهشگر با موضوع پژوهش زیاد است.
۴- آزمایش: آزمایش فراهم کردن مصنوعی و با قاعده شرایط برای بررسی پدیدارها به کمک مشاهده است. نتایج به دست آمده به شرایط آزمایش وابسته‌اند. هدف از آزمایش شناخت قانونمندی ‌هاست. گالیله را بنیان گذار روش‌های آزمایشی جدید در علوم تجربی و طبیعی می‌شناسند. در جریان آزمایش فرایندهای طبیعی عمداً دستکاری می‌شوند. اجرای آزمایش از یک سو احتیاج به وجود زمینه‌های واقعی و طبیعی و از سوی دیگر نیاز به مبانی نظر در آن زمینه است. آزمایش تکرارپذیر است.
در روش کیفی داده ها نه به صورت اعداد بلکه به شکل جملات، نشانه ها و علائم، رنگ ها، حرکات چهره و رفتار افراد گردآوری می شوند. این داده ها قابلیت تبدیل شدن به عدد کمتری دارند، به همین علت به همان شکل که گردآوری شده اند مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرند. داده های کیفی بیشتر مورد استفاده محققان انسان شناسی و مونوگرافیست هاست، که بیشتر هدفشان توصیف موضوع است. از روش‌های کیفی عمدتاً در روش زندگینامه‌ای، نظریه موضوع‌نگر، هرمنوتیک عینی، تحلیل محتوا و جامعه‌شناسی تاریخی استفاده می‌کنیم.
۱- روش زندگینامه‌ای: قبلاً معادل زندگینامه ‌پژوهی به کار می‌رفت، اما امروزه شامل روش‌های پردازش و ارزیابی اطلاعاتی است که در جریان مطالعه زندگینامه‌ها جمع‌آوری شده‌اند. تفاوت بین جمع‌آوری اطلاعات در باره تاریخ زندگی افراد از جمله با استفاده از انواع گوناگون مصاحبه و منابع دیگر (تاریخچه خانوادگی، زندگی‌نامه شخصی، دفتر یادداشت‌های روزانه، نامه‌های خصوصی، آلبوم عکس‌ها و غیره) با روش زندگینامه‌ای در این است که در جریان استفاده از روش زندگینامه‌ای می‌توان اطلاعیه‌هایی انتشار داد و از مردم خواست تا مواد اولیه تحقیق را در اختیار محقق قرار دهند. مزیتی که این روش بر دیگر روش‌های جمع آوری اطلاعات در باره زندگینامه‌ها دارد، در این استکه با این روش می‌توان اطلاعاتی در باره رابطه رشد شخصیتی فرد در ارتباط با محیط اجتماعی او و فرایند شکل‌گیری نگرش‌ها خارج از قواعد نهادی کسب کرد. مهم‌ترین عرصه‌های استفاده از روش زندگینامه‌ای عبارتنداز: جوان‌پژوهی، جامعه‌شناسی کهنسالان، جرم‌شناسی، جامعه‌شناسی انحرافات اجتماعی، زن‌پژوهی، تاریخ شفاهی، کارکترشناسی و روان‌پزشکی. این روش در آغاز و در جریان فعالیت مکتب شیکاگو دوره رونق را تجربه کرد، اما به تدریج از اهمیت آن کاسته شد. از دهه ۷۰ قرن ۲۰ نخست در ‌پژوهش آگاهی و نحوه زندگی کارگران و سپس در پژوهش‌های دیگر از این روش به شکل گسترده استفاده می‌شود.
۲- نظریه موضوع‌نگر: نظریه‌ای از ا. ل. اشتراوس و ب. گلاسر برای ساختن فرضیه‌های جدید از طریق موضوع و داده‌های موجود است. به همین دلیل به آن نظریه داده‌نگر نیز می‌گویند. شیوه عمل به این ترتیب است که نخست نظراتی در باره روابط در مرحله شناخت میدان پژوهش شکل می‌گیرد. سپس فرضیه‌های اولیه و نزدیک به موضوع تحقیق در مقایسه‌ای نظام‌مند بررسی می‌شود. فرایند نظریه‌سازی در چارچوب این روش فرایندی انعطاف‌پذیر است.
۳- هرمنوتیک عینی: از این روش برای نخستین بار ‌هانس فریر استفاده کرد. هرمنوتیک عینی گاهی نیز معادل هرمنوتیک شئیی به کار می‌رود. هرمنوتیک عینی در پی محتوای معانی، نشانه‌ها، ابزار و اشکال اجتماعی است. اهمیت عینی یک ابزار در کاربرد عملی آن است که جدا از ذهنیت و وضع روحی و روانی کسی که آن را تفسیر می‌کند تحلیل می‌شود. روح عینی، مفهوم دیگری از هانس فریر، نیز به ‌همین موضوع اشاره دارد.
همچنین‌هرمنوتیک عینی، هرمنوتیک ساختاری یا ساختارگرایی تکوینی به فرایند بازسازی ساختار معانی پنهان در پس کنش‌ها روزمره به کمک تفسیر هرمنوتیکی متن گفته می‌شود. او. اورمن این روش را ابداع کرد. فرایند کار به این شکل است که کنش متقابلی که در قالب نمادها ظاهر می‌شود را با تهیه صورت جلسه‌ای از فرایند کنش متقابل انجام شده به صورت متن در می‌آوردیم. فرض این است که در «متن کنش متقابل» ساختارهای معانی پنهان به شکل عینی بازتاب یافته است. محور اصلی‌ هرمنوتیک عینی اورمن تحلیل پیاپی است. متن کنش متقابل متوالیاً از نخستین عمل ارتباطی تعبیر، به طوری که قرائت و معنای تمام اعمال منفرد و جایگاه آن‌ها در کلی کنش توضیح داده می‌شود. به تدریج قرائت و اهمیت هر یک از این اعمال برای عملی که در پی آن می‌آید روشن می‌شود. تمام معانی پنهان در متن در جریان تحلیل پیایی به تدریج آشکار می‌شود. همچنین مشخص خواهد شد که از میان امکان‌های موجود کنش کدام یک توسط کنشگر و مصاحبه‌کننده گزیده می‌شوند.
۴- تحلیل محتوا: تحلیل دلالت‌ها یا تحلیل مصادیق به فرایند تعیین رسمی و کمی‌ مشخصات عینی محتوای ارتباطی گفته می‌شود. در هنگام تحلیل محتوا فرض بر این است که شکل و فراوانی نمادها شاخصی برای نشان دادن نگرش‌ها و نظام ارزشی نویسنده و ابزاری برای تأثیرگذاری بر مخاطبان است. درآغاز هر تحلیل محتوا باید فرضیه‌هایی را در ارتباط با موضوع تدوین کرد، به طوری که بتوان بر اساس این فرضیه‌ها مقوله‌های خاصی را از میان اشیاء، ارزش‌ها، نگرش‌ها و غیره برگزید و میزان فراوانی آن را اندازه گرفت. سپس باید واحدهای پژوهش و شیوه کاربرد آن‌ها را تعیین کرد. واحدهای پژوهش می‌توانند کلمات، نمادها، سرفصل‌ها و غیره باشند. در هنگام تعیین شیوه کاربرد آن‌ها، امور مانند فراوانی، سطح، شدت و غیره مقوله‌های مورد نظر را تعیین می‌کنیم. از آن‌جا که دامنه متن‌ها اغلب گسترده ‌هستند یکی از مسائل تحلیل محتوا، شکل گزینش متن نمونه برای تحلیل است. نمونه‌گیری سطحی و یا دلبخواه به جریان تحلیل محتوا زیان جبران‌ناپذیری می‌زند. قدم بعدی ترتیب رمزگذاری واحدهای پژوهش است که ارتباط زیادی با اعتبار پژوهش دارد، چون نه فقط شاخص‌های رمزگذاری بسیار متنوع هستند، بلکه در جریان زمان تغییر می‌کنند. به کارگیری رایانه حل این مسأله را آسان می‌کند. سرانجام با استفاده از آمار می‌توانیم میزان فراوانی و همبستگی عوامل پژوهش را واکاوی و زمینه ارزیابی و مقایسه بین دستاوردهای پژوهش‌های گوناگون که با استفاده از روش‌های مختلف انجام گرفته اند را فراهم کرد. ایرادهای گوناگونی به روش تحلیل محتوا گرفته می‌شود. گفته می‌شود که روش تحلیل محتوا عناصر اصلی فهم متن را به دست نمی‌دهد، برای مثال آیا محتوای متن فکاهی یا از شیوه‌های خاص نگارشی برخوردار است؟ متن چه ‌هدفی را پی گیری می‌کند؟ نویسنده با نوشتن متن چه‌ پیامی را برای مخاطب می‌فرستد؟
۵- جامعه‌شناسی تاریخی: جامعه‌شناسی تاریخی عنوانی برای یکی از جهت‌گیری‌های تحقیقی در جامعه‌شناسی است که واقعیت اجتماعی را واقعیت تاریخی می‌داند. بنابراین جامعه‌شناسی تاریخی به تحلیل وقایعی می‌پردازد که تاریخی ثابت و مشروط به جامعه باشد. جامعه‌شناسی تاریخی از هر گونه‌ پیش‌بینی با توجه به ذهنی بودن آن خودداری می‌کند. جامعه‌شناسی تاریخی‌ همچنین عنوانی برای نظریه ‌پژوهشی در جامعه‌شناسی است که با مطالعه روندهای تاریخی و مقایسه آن‌ها با یکدیگر در صدد کشف قوانین فرازمانی است. این تعبیر از جامعه‌شناسی تاریخی در چارچوب نظریه تغییرات اجتماعی اهمیت دارد.
۳٫ زمان: مقطعی و طولی( روندپژوهی، مطالعه نسلی، مطالعات پانل )
الف) مطالعات مقطعی: بسیاری از طرح های تحقیق را با ایجاد مقطعی از پدیده ای در یک زمان و تحلیل دقیق آن مقطع برای مطالعه طراحی می کنند. غالب مطالعات اکتشافی و توصیفی مقطعی هستند. مثلاً سرشماری جمعیت هر کشور مطالعه ای است که هدف آن توصیف جمعیت آن کشور در یک زمان معین است.
بسیاری از مطالعات تبیینی نیز به طور مقطعی انجام می گیرد. محققی که برای بررسی علل تعصب نژادی و مذهبی به تحقیقی ملی در سطح گسترده می پردازد، به احتمال زیاد، با یک قالب زمانی واحد در فرایند جاری تعصب سروکار دارد.
ب) مطالعات طولی: طرح مطالعه طولی بر سه نوع است: روند پژوهی که داده های مربوط به افراد مختلف را در فواصل زمانی مقایسه می کند؛ مطالعه نسلی که داده های مربوط به افراد هم سن و سال را با گذشت زمان و در فواصل زمانی مقایسه می کند (مثلاً گروه سنی ۱۹-۱۵ ساله ۱۹۶۰ را با گروه ۲۹-۲۵ ساله ۱۹۷۰)؛ مطالعه پانل که افراد معینی را در طول زمان بررسی می کند.
۴٫ سطوح و گستردگی واحد تحلیل (کلان، میانه و خرد)
گستردگی واحد مورد بررسی می تواند متغیر باشد. واحد تحلیل می تواند خرد، میانه و کلان باشد. برای مثال در یک پژوهش که به بررسی رابطه گرایش سیاسی و طلاق در یک شهر پرداخته شود، واحد مورد بررسی در سطح خرد (یعنی خانواده) های آن شهر است. اما در صورتی به مطالعه ظرفیت نهادی شرکت های سهامی پرداخته شود واحد تحلیل شرکت های سهامی کل کشور را شامل می شود و این سطح را می توان در سطح میانه قرار داد. همچنین در صورتی که به مقایسه سیستم های سیاسی جهان بپردازیم در این صورت واحد تحلیل ما سیستم های سیاسی ای است که در کل جهان وجود دارد و این سطح از تحلیل سطح کلانی است.
ویژگی های تحقیقات اجتماعی
به احاظ اینکه علوم اجتماعی دارای خصوصیات خاص خود می باشد بنابراین تحقیقات اجتماعی نیز دارای خصوصیات ویژه ای است. می توان از جمله ویژگی های عمومی تحقیقات اجتماعی به موارد زیر اشاره کرد:
اول اینکه همه تحقیقات اجتماعی به دنبال نظم و ترتیب و کشف رابطه بین پدیده های اجتماعی می باشند، از طریق پی بردن به نظم و ترتیب است که محقق موفق به درک پدیده های اجتماعی و علل آن می شود. به عنوان مثال، در تحقیقات پیمایشی محقق از تعداد زیادی پاسخگو استفاده می کند تا نظم و ترتیب روابط بین عوامل مختلف را تعیین کند و با کمک آن پی به ماهیت پدیده مورد مطالعه می برد. همچنین در تحقیقات آزمایشی نیز از تکنیک تکرار و بررسی پاسخ ها، رفتار و عملکرد مشترک افراد استفاده می شود.
یکی از بارزترین خصوصیات تحقیقات اجتماعی، بررسی و مطالعه واحدهای اجتماعی و افرادی است که معرف تعداد زیادی از افراد و واحدهای اجتماعی باشد. هدف محقق از این کار، افزایش قابلیت تعمیم نتایج تحقیق خود به تعداد بیشتری از افراد جامعه می باشد. تعیین حجم نمونه و روش انتخاب نمونه ها (نمونه گیری) به منظور تعمیم نتایج تحقیق، یکی از مباحث اصلی و پیچیده تحقیقات علوم اجتماعی را نیز تشکیل می دهد. نمونه بارز آن در تحقیقات نظرسنجی و زمینه یابی ها صورت می گیرد که در آن محقق از طریق بررسی تعداد معدودی از افراد جامعه (که اصطلاحاً نمونه یا مورد نامیده می شود) نتایج حاصل از تحقیق را به کل جامعه (که اصطلاحاً جامعه آماری تحقیق نامیده می شود) تعمیم می دهد. در آزمایش ها نیز فرض بر این است که واکنش افراد مودر مطالعه معرف رفتارهای عام است و یا انتصاب تصادفی افراد گروه آزمایش و کنترل، اثرات اجتماعی خصوصیات فردی و منحصر به فرد در نتایج آزمایش به حداقل می رسد. مفهوم سازی یا استفاده از مفاهیم موجود یکی از ویژگی های عمومی تحقیقات اجتماعی می باشد. مفاهیم، برقراری ارتباط را بین افراد و همچنین مبحث تحقیق و مدلسازی را امکان ژذیر می سازند. مفاهیم ابزاری جهت دریافتن و شناخت اشیاء و پیشامدها، اندیشه ها، درک و گفت و گوها می باشند. محقق در فرآیند تحقیق به منظور سنجش و بررسی دقیق یک مفهوم اقدام به تعریف عملیاتی آن می کند. از طرفی گاهی اوقات نیز با ایده ها، رفتارها، اشیاء، پیشامدها و … جدیدی روبرو می شود که تاکنون برای آن عنوانی انتخاب نشده است بنابراین در چنین مواقعی محقق با توجه به شواهد و نتایج، اقدام به مفهوم سازی می کند. به عنوان مثال، دورکیم برای بررسی مفهوم مصطلح خودکشی، به تعریف دقیق آن پرداخت کانتز اثر ترفیع زنان به پست های حاشیه ای مدیریت را با مفهوم سمبول گرایی تبیین کرد.
یکی از عناصر اصلی تحقیق اجتماعی، متغیر، اصطلاحی است که از قبل برای تعریف چیزی که تغییر می کند به کار می رود. متغیر عبارت است از از ویژگی مورد مشاهده. تا سال های اخیر اصطلاح متغیر اساساً در زمینه های کمّی به کار گرفته می شد و اصطلاح صفت برای کیفیت هایی که در موقعیت تحت مشاده حاضر یا غایب بودند به کار می رفت. اما امروزه اصطلاح متغیر به طور روزافزون برای هر دو حالت به کار می رود. به عبارت دیگر تمام تحقیقات اجتماعی، از متغیرهای کیفی (دارای مقیاس نسبتی و فاصله ای) و تحقیقات میدانی (قوم شناسی، انسان شناسی و …) بیشتر از متغیرهای کیفی (دارای مقیاس اسمی و ترتیبی) بهره می برند.
یکی دیگر از ویژگی های عمومی تحقیقات اجتماعی این است که تمام این پژوهش ها دارای واحدهای مشخص و تعریف شده هستند. در اکثر تحقیقات، موردهای تحقیق در هر صورت تا پایان تحقیق ثابت است و نباید تغییر کند. به عنوان مثال، مردم شناسی که به بررسی آداب و رسوم قبیله ای خاص می پردازد. افراد مورد تحقیق او تا پایان تحقیق، اعضای قبیله مودر نظر خواهد بود و اقتصاددانی که به بررسی بهره وری نیروی کار کارخانه می پردازد، افراد مورد مطالعه، همگی در استخدام کارخانه می باشند.
تأثیر جامعه شناسی
پژوهش جامعه شناختی کمتر ممکن است فقط مورد علاقه اجتماع روشنفکرانه جامعه شناسان باشد. نتایج آن را بسیاری افراد دیگر در جامعه می خوانند یا به شیوه های دیگر منتشر می شود. این واقعیت دارای مفاهیم ضمنی فراگیری است. جامعه شناسی فقط چیزی درباره مطالعه جوامع امروزین نیست؛ بلکه خود به صورت جزء مهمی در زندگی مستمر آن جوامع درآمده است.
به عنوان مثال مسئله ازدواج و طلاق را درنظر بگیریم یعنی ماهیت دگرگونیهایی که در ازدواج، طلاق و خانواده جریان دارد. در نتیجه « آگاهی تدریجی » از تحقیقات، کمتر کسی که در یک جامعه امروزی زندگی می کند ممکن است از این مسائل اطلاع نداشته باشد. اندیشه و رفتارها به شیوه هایی پیچیده و ظریف از دانش جامعه شناختی تأثیر می پذیرد و بدین ترتیب حوزه پژوهش جامعه شناختی را از نو شکل می دهد. یک شیوه توصیف این پدیده این است که بگوییم جامعه شناسی در رابطه ای بازتابی با انسانهایی قرار می گیرد که رفتارشان مورد مطالعه واقع می شود. اصطلاح « بازتابی » تبادل میان پژوهش جامعه شناختی و رفتار انسانی را توصیف می کند. ما نباید تعجب کنیم که نتایج تحقیقات جامعه شناختی در حالی که گاهی با اعتقادات مبتی بر ادراک معمولی ما در تناقض است غالباً همبستگی کاملاً نزدیک با باورهای معمول دارد. دلیل آن صرفاً این نیست که جامعه شناسی به نتایجی می رسد که ما قبلاً می دانستیم؛ بلکه در واقع این است که پژوهش جامعه شناختی به طور دایم بر آنچه که در عمل آگاهی مبتنی بر ادراک معمول ما از جامعه است، تأثیر می گذارد.
منابع
– ببی،ارل؛ روش های تحقیق در علوم اجتماعی، ترجمه رضا فاضل، انتشارات سمت، تهران۱۳۸۸٫
– دواس، دی.ای؛ پیمایش در تحقیقات اجتماعی، ترجمه هوشنگ نائبی، نشر نی، تهران۱۳۸۷٫
– بیکر،ترز.ال؛ نحوه انجام تحقیقات اجتماعی، ترجمه هوشنگ نائبی، نشر نی،تهران۱۳۸۸٫
– گیدنز، آنتونی؛ جامعه شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، نشر نی۱۳۸۴٫
– بلیکی ، نورمن؛ طراحی پژوهش های اجتماعی، ترجمه حسن چاوشیان، انتشارات نی، تهران ۱۳۸۴٫
– حافظ نیا،محمدرضا؛ مقدمه ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، انتشارات سمت، تهران۱۳۸۷٫
– رفیع پور، فرامرز؛ تکنیک های خاص تحقیق در علوم اجتماعی، انتشارات شرکت سهامی انتشار تهران ۱۳۸۵٫
– ساروخانی، باقر؛ روش های تحقیق در علوم اجتماعی جلد اول و دوم و سوم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. تهران ۱۳۸۸٫
– ازکیا، مصطفی و دربان آستانه، علیرضا؛ روش های کاربردی تحقیق، انتشارات کیهان ۱۳۸۲٫
– www.daneshnameh.roshd.ir
– وبلاگ تخصصی جامعه شناسی در ایران
– معرفی رشته جامعه شناسی، مکاتب و کاربرد آن – پایگاه علمی تحلیلی گذار www.gozaar.ir

 



لینک منبع

اشتراک گذاری مطلب

انتشار مطالب با ذکر منبع مجاز می باشد.