ایران در زمان اسلام

یاران ایرانی امام علی (علیه‌السلام)

یاران ایرانی امام علی (علیه‌السلام)

  نویسنده: سید محمود سامانی   برخی ابوالأسود دوئلی را از یاران ایرانی امیرمؤمنان (علیه‌السلام) دانسته‌اند، چنان‌که خوانساری او را از مردم دیلم و ایرانی دانسته است؛ (۱) اما شواهد کافی برای ایرانی بودن او در دست نیست. (۲) گویا او به قبیله کِنانه (از عرب شمالی ساکن حجاز) نسبت می‌بَرد (۳) و مادرش از تیره بنی عبدالدار بن قصی قریش است. (۴) نام او را به اختلاف ظالم بن عمرو بن سفیان و یا سلیمان بن عمرو (عامر) دانسته‌ان...

ادامه مطلب

چگونگی اداره‌ ایران پس از گشایش آن به دست اعراب

چگونگی اداره‌ ایران پس از گشایش آن به دست اعراب

  نویسنده: سید محمود سامانی   پس از فتح ایران که قسمت اعظم آن در عصر خلافت عمر بن خطاب انجام شد، ایران از منطقه‌ی میان دو رود (بین‌النهرین) به مرکزیت کوفه و بصره اداره می‌شد. چگونگی اداره ایران در عصر خلفا خود بحث مستقل و قابل توجهی است؛ اما برای فهم مناسبات امام علی (علیه‌السلام) با ایرانیان اشاره ای گذرا به این بحث، خالی از فایده نیست. گفتنی است امام علی (علیه‌السلام) هر چند در فتوحات شرکت نداشت، خلفا از رأی و ...

ادامه مطلب

میزان رابطه‌ی اهل بیت (ع) با ایرانیان

میزان رابطه‌ی اهل بیت (ع) با ایرانیان

  نویسنده: سید محمود سامانی   در منابع، آگاهی‌های زیادی از مناسبات اهل بیت (علیهم‌السلام) با ایرانیان نیست؛ زیرا افزون بر آنکه محدودیت‌های سیاسی همواره مانع از انتشار اخبار مربوط به امامان معصوم می‌شد، تقیه و شیوه‌های پنهانی مبارزه که برای حفظ امام و شیعیان از فشار حاکمیت بود، موجب عدم نقل اخبار در منابع تاریخی می‌شد طبیعت تقیه ایجاب می‌کرد بخش‌های عمده و اساسی زندگی برخی امامان حتی علوم و معارف قرآن که به یار...

ادامه مطلب

اوضاع دینی ایران در عصر ائمه (ع)

اوضاع دینی ایران در عصر ائمه (ع)

  نویسنده: سید محمود سامانی   آیین‌های زردتشتی، بودایی، یهودی و مسیحی از ادیان رایج در عصر ائمه (علیهم‌السلام) در ایران بودند. ۱٫ زرتشتی سابقه ظهور این دین در ایران به اختلاف از ۶۰۰ ق.م تا ۶۰۰۰ ق.م می‌رسد و به نام تعلیم دهنده آن، زرتشت مشهور است. این دین دست‌کم از زمان «ماد» نخستین سلسله آریایی که در حدود قرن هفتم قبل از میلاد موفق به تشکیل حکومت در ایران شدند، به تدریج بر پیروانش افزوده شد و در چند ق...

ادامه مطلب

ازدواج اهل بیت (ع) با زنان ایرانی تبار

ازدواج اهل بیت (ع) با زنان ایرانی تبار

  نویسنده: سید محمود سامانی   بیشتر همسران و برخی مادران اهل بیت (علیهم‌السلام) را غیر عرب تشکیل می‌دادند. این خود گسترش آشنایی آنان با ائمه اطهار (علیهم‌السلام) را در پی داشت. از جمله این ازدواج‌ها که برخی آن را از علل عمده گرایش ایرانیان به تشیع و از مظاهر عمده روابط میان اهل بیت (علیهم‌السلام) با ایشان دانسته‌اند؛ ازدواج امام حسین (علیه‌السلام) با یک شاهزاده خانم ایرانی است که ثمره آن تولد امام سجاد (علیه‌ال...

ادامه مطلب

سکونت قبایل عرب هواخواه اهل بیت (ع) در ایران

سکونت قبایل عرب هواخواه اهل بیت (ع) در ایران

  نویسنده: سید محمود سامانی   با پیروزی مسلمانان بر ایران و سیاست پیگیری فتوحات و نیز بنا بر ملاحظات سیاسی دیگر، مردم از عرب از همان آغاز فتوحات و از زمان خلیفه دوم، در شکل قبیله‌ای و خانوادگی، به ایران – به خصوص مناطق شرقی – مهاجرت داده شدند که ظاهراً مهاجرت این افراد، با هدف فتح مناطق دور دستِ خلافت و اقامت در آن مکان به منظور پیگیری فتوحات بود؛ اما شاید بتوان یکی از علل این مهاجرت‌ها را دور کردن ...

ادامه مطلب

مهاجرت سادات علوی به ایران

مهاجرت سادات علوی به ایران

  نویسنده: سید محمود سامانی   ورود سادات به ایران، سرآغازی برای آشنایی ایرانیان با اندیشه‌های شیعی و اهل بیت (علیهم‌السلام) بود. منابع از حضور سادات در ایران در سده اول هجری اخبار چندانی ارائه نکرده‌اند؛ اما از قرن دوم پای سادات به داخل ایران باز شد. ویژگی جغرافیایی بسیاری از مناطق ایران که دور از مرکز خلافت بودند و نیز دسترسی به آنها آسان نبود، پناه‌جویانِ علوی را که از ظلم و ستم دستگاه خلافت، امنیت جانی و مال...

ادامه مطلب

حضور اهل بیت (ع) در میان ایرانیان

حضور اهل بیت (ع) در میان ایرانیان

  نویسنده: سید محمود سامانی   به جز پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و حضرت فاطمه (علیهاالسلام) و احتمالاً امام باقر (علیه‌السلام) دیگر اهل بیت (علیهم‌السلام) – که در این نوشتار مقصود از آنان همه معصومان‌اند – به مناطقی که برخی ایرانیان در آنها حضور چشمگیر داشته‌اند، مسافرت و رفت و آمد کرده‌اند و حتی برخی از اهل بیت (علیهم‌السلام) مانند عسکریین (علیهماالسلام) در این مناطق، اقامت چند ساله داشته‌اند. بنا...

ادامه مطلب

مناسبات رسول خدا با ایرانیان

مناسبات رسول خدا با ایرانیان

  نویسنده: سید محمود سامانی   بعثت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، همزمان با حکومت خسروپرویز ساسانی (دوران حکومت: ۵۹۱-۶۲۸ م) در ایران بود. در این عصر چند رویداد مهم، مناسبات آن حضرت با ایرانیان را رقم زد. نخست آنکه به دلیل بی‌تردیدی خسروپرویز، بخشی از سپاه ایران در مقابل عرب‌های حاشیه مرزی در جایی به نام «ذوقار» برخلاف تصور ایرانیان شکست خورد. (۱) این نبرد، از ابهت، قدرت و عظمت دستگاه ساسانی نزد عرب کاسته و افسان...

ادامه مطلب

ایرانیان در قرآن کریم

ایرانیان در قرآن کریم

  نویسنده: سید محمود سامانی   با اذعان به این مطلب که قرآن کریم غالباً و نوعاً مباحث کلی را بیان می‌کند و کمتر به مسائل جزئی می‌پردازد، بسیار جالب است که در آیات متعددی (با توجه به شأن نزول‌ها و روایات) با تعبیرهای گوناگونی از پذیرش اسلامِ ایرانیان و غیر عرب‌ها و یاری رساندن آنان به این دین سخن به میان آمده است. این موضوع بیانگر توجه خاص قرآن به اسلام عجم و ایرانیان است؛ البته چند آیه از سوره روم از این قاعده مستثن...

ادامه مطلب

مناسبات ایران و اعراب، پیش از اسلام

مناسبات ایران و اعراب، پیش از اسلام

  نویسنده: سید محمود سامانی   ایرانیان و عرب‌ها از قرن‌ها پیش از اسلام، با یکدیگر مناسباتی داشته‌اند. همجواری این دو قوم چنین مناسباتی را ایجاب می‌کرد. کلمات دخیل در زبان و ادبیات عرب از جمله وجود حدود پنجاه کلمه فارسی و دخیل در قرآن کریم مانند «ابریق» و «زنجبیل» (۱) و نیز وجود کلمه «مجوس» را نیز می‌توان از نشانه‌های آشنایی عرب حجاز با ایرانیان و دین زرتشتی (۲) و حاکی از مناسبات طولانی مدت ایرانیان با عرب ساکن ...

ادامه مطلب

برخی واژه‌های مترادف با ایرانیان در کتب قدیم

برخی واژه‌های مترادف با ایرانیان در کتب قدیم

  نویسنده: سید محمود سامانی   واژه‌هایی وجود دارد که مرتبط و هم معنا با ایرانیان است. در اینجا به چند مورد از مشهورترین آنها اشاره می‌شود: ۱) موالی این واژه جمع مولی و در لغت به معنای مالک، سرور، مهتر، دوست، بنده و بنده آزاده شده و هم‌پیمان است. (۱) واژه مولی گاهی به قبیله و گاهی به شخص اضافه می‌شود، مثلاً مولی بنی‌تمیم و یا مولی عبدالرحمن. کسانی که با ورود به حوزه اسلامی با قبایل عرب هم‌پیمان می‌شدن...

ادامه مطلب

موالی و موالیان چه کسانی هستند؟

موالی و موالیان چه کسانی هستند؟

  نویسنده: سید محمود سامانی   موالی این واژه جمع مولی و در لغت به معنای مالک، سرور، مهتر، دوست، بنده و بنده آزاده شده و هم‌پیمان است. (۱) واژه مولی گاهی به قبیله و گاهی به شخص اضافه می‌شود، مثلاً مولی بنی‌تمیم و یا مولی عبدالرحمن. کسانی که با ورود به حوزه اسلامی با قبایل عرب هم‌پیمان می‌شدند، در شمار قبیله آنها در می‌آمدند، به گونه‌ای که قبایل عربی هنگام معرفی آنها، نام آنان را به نام قبیله خود اضافه می‌کردند...

ادامه مطلب

ایران و ایرانیان در زمان ظهور اسلام

ایران و ایرانیان در زمان ظهور اسلام

  نویسنده: سید محمود سامانی   ۱٫ ایران: محدوده ایران در عصر ساسانیان ثابت نبود و در طول حکومت طولانی مدت آنان، مرزهای ایران تغییر می‌کرد و بسته به قدرت پادشاهان، قلمرو آنان وسعت می‌یافت و یا محدود می‌شد؛ مثلاً در عهد شاپور اول (۲۴۳-۲۷۳ م) که از پادشاهان مشهور و قدرتمند ساسانی است، متصرفات این دولت – بنابر نقل کتیبه سه زبانه‌ی (آرامی، میخی و یونانی) شاپور در کعبه زرتشت – عبارت بود از: پارس، خوزست...

ادامه مطلب

بررسی وضعیت سیاسی حکومت سامانیان در زمان امیر اسماعیل (۲۷۹-۲۹۵ ه.ق)

بررسی وضعیت سیاسی حکومت سامانیان در زمان امیر اسماعیل (۲۷۹-۲۹۵ ه.ق)

  نویسنده:پیمان باقری تلواژگانی (۱)   امیر اسماعیل در سال ۲۷۹ ه.ق، پس از مرگ برادرش نصر بن احمد با حکم رسمی خلیفه المعتضد بالله، منشور حکومت ماوراء النهر برای او صادر شد. به همین دلیل باید وی را مؤسّس دولت سامانى تلقی کرد؛ زیرا که پس از مرگ برادر بزرگتر بر سراسر ماوراء النّهر حکومت یافت و سایر امراى جزء سامانى فرمان او را گردن نهاد. علاوه بر این، امیر اسماعیل در ایّام امارت خویش ممالک سامانى را وسعت بخشید و خراس...

ادامه مطلب

از والی‌گری در بلخ تا تشکیل حکومت

از والی‌گری در بلخ تا تشکیل حکومت

  نویسنده:پیمان باقری تلواژگانی (۱)   بررسی روند قدرت گیری خاندان سامانیان توسط امیر اسماعیل در سال ۲۷۹ ه.ق سلسسله سامانیان یکی از مهم ترین حکومت های قرون اولیه یا دوران متقارن ایران اسلامی می باشد. به طوری که عدم شناخت و آگاهی نسبت به این موضوع‌، خلل بزرگی در بررسی وضعیت سیاسی، فرهنگی، اجتماعی آن دوران و هم چنین زمان های بعد از آن ایجاد می کند. بنابراین بررسی ابعاد گوناگون این حکومت تاثیر بسیار مهمی در نوع نگرش ...

ادامه مطلب

تحلیلی بر فضای اجتماعی سیاسی حاکم بر شهر اصفهان در آستانه یورش افغان ها

تحلیلی بر فضای اجتماعی سیاسی حاکم بر شهر اصفهان در آستانه یورش افغان ها

  نویسنده:سید مصطفی طباطبایی (۱) منبع:راسخون   چکیده : شاه عباس اول در سال ۹۹۶ هجری قمری به سلطنت رسید و پس از قزوین اصفهان را به پایتختی انتخاب کرد و همین امر باعث رشد و نمو اصفهان در دوران صفوی گردید و برای سومین بار در طول تاریخ ایران اسلامی، این شهر به پایتختی برگزیده شد. انتخاب این شهر به پایتختی صفویان نقطه عطف دیگری در حیات سیاسی اجتماعی این شهر به شمار می رود به گونه ای که امروزه نیز اصفهان را با ن...

ادامه مطلب

بررسی سیاست مذهبی شاه اسماعیل دوم و تعامل با علمای شیعه (۹۸۵- ۹۸۴ ه.ق)

بررسی سیاست مذهبی شاه اسماعیل دوم و تعامل با علمای شیعه (۹۸۵- ۹۸۴ ه.ق)

  نویسنده: پیمان باقری تلواژگانی* منبع:راسخون   – به قدرت رسیدن شاه اسماعیل دوم: متاسفانه منابع تاریخی اطلاعات زیادی در مورد شاه اسماعیل دوم ارائه نمی کنند. این امر بدون شک به خاطر وضعیت سیاسی وی در حومت صفویه می باشد. اگاهی های ما در مورد وقایع تاریخی پیش از وی و دوران های بعد از او به مراتب بیشتر از سلطنت وی می باشد. به طوری که زمان حکمرانی وی، به نقطه تاریکی از لحاظ اطلاعات تاریخی تبدیل شده است...

ادامه مطلب

بررسی سیاست های مذهبی شاه صفی( ۱۰۳۸- ۱۰۵۲ ه.ق)

بررسی سیاست های مذهبی شاه صفی( ۱۰۳۸- ۱۰۵۲ ه.ق)

  نویسنده: پیمان باقری تلواژگانی * منبع:راسخون   صفی میرزا (سام میرزا) فرزند محمد باقر میرزا ۹۹۵- ۱۰۲۴ ه.ق تنها گزینه باقی مانده برای احراز مقام پادشاهی و جانشینی پس از مرگ شاه عباس اول به حساب می آمد. به این ترتیب وی در سال ۱۰۳۸ ه.ق در عالی قاپو بر تخت پادشاهی تکیه زد.(نوایی، ۱۳۶۰: ۲؛ شرلی، ۱۳۸۷، ۱۹۹) از این پس سام میرزا با نام جدید صفی میرزا (اسم پدرش) به حکومت پرداخت.(ترکمان، ۱۳۸۲، ج۳: ۱۰۷۹؛ حسینی استرآبا...

ادامه مطلب

بررسی سیاست مذهبی شاه عباس اول (۹۹۶-۱۰۳۸ ه.ق)

بررسی سیاست مذهبی شاه عباس اول (۹۹۶-۱۰۳۸ ه.ق)

  نویسنده: پیمان باقری تلواژگانی* منبع:راسخون   چگونگی به سلطنت رسیدن شاه عباس اول و شخصیت خاص او، در اجرای سیاست های آینده حکومت صفوی تاثیر بسیاری زیادی داشت. محور تمامی برنامه ها و نقشه های وی در راستای استقلال تام سلطنت در مقابل تمامی گروه های جامعه استوار بود؛ حضور و فعالیت علمای شیعه در جامعه را نیز به عنوان بخشی از این طرح و نقشه بسیار مفید می توان ارزیابی کرد. وی با بررسی اوضاع کشور و نفوذ گروه هایی از جم...

ادامه مطلب

بررسی سیاست مذهبی شاه طهماسب اول (۹۳۰-۹۸۴ ه.ق)

بررسی سیاست مذهبی شاه طهماسب اول (۹۳۰-۹۸۴ ه.ق)

  نویسنده: پیمان باقری تلواژگانی* منبع:راسخون   پس از شاه اسماعیل اول، فرزند وی شاه طهماسب اول در سال ۹۳۰ ه.ق به حکومت رسید. لاکهارت در مورد تاثیرات مذهبی دوران شاه طهماسب اول می نویسد: «« اگر چه شاه اسماعیل بعد از شکستى که در چالدران خورد نتوانست آیین تشیع را در سایر نواحى بسط دهد، لیکن وى و فرزندش شاه‌ طهماسب‌ اول‌ (۱۵۲۴- ۱۵۷۶) تفوق این مسلک را در ایران امرى مسلم و محرز ساختند.»»(لاکهارت، ۱۳۸۳: ۱۷) اقدامات شا...

ادامه مطلب