ایران در زمان اسلام

حضور اهل بیت (ع) در میان ایرانیان

حضور اهل بیت (ع) در میان ایرانیان

  نویسنده: سید محمود سامانی   به جز پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و حضرت فاطمه (علیهاالسلام) و احتمالاً امام باقر (علیه‌السلام) دیگر اهل بیت (علیهم‌السلام) – که در این نوشتار مقصود از آنان همه معصومان‌اند – به مناطقی که برخی ایرانیان در آنها حضور چشمگیر داشته‌اند، مسافرت و رفت و آمد کرده‌اند و حتی برخی از اهل بیت (علیهم‌السلام) مانند عسکریین (علیهماالسلام) در این مناطق، اقامت چند ساله داشته‌اند. بنا...

ادامه مطلب

مناسبات رسول خدا با ایرانیان

مناسبات رسول خدا با ایرانیان

  نویسنده: سید محمود سامانی   بعثت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)، همزمان با حکومت خسروپرویز ساسانی (دوران حکومت: ۵۹۱-۶۲۸ م) در ایران بود. در این عصر چند رویداد مهم، مناسبات آن حضرت با ایرانیان را رقم زد. نخست آنکه به دلیل بی‌تردیدی خسروپرویز، بخشی از سپاه ایران در مقابل عرب‌های حاشیه مرزی در جایی به نام «ذوقار» برخلاف تصور ایرانیان شکست خورد. (۱) این نبرد، از ابهت، قدرت و عظمت دستگاه ساسانی نزد عرب کاسته و افسان...

ادامه مطلب

ایرانیان در قرآن کریم

ایرانیان در قرآن کریم

  نویسنده: سید محمود سامانی   با اذعان به این مطلب که قرآن کریم غالباً و نوعاً مباحث کلی را بیان می‌کند و کمتر به مسائل جزئی می‌پردازد، بسیار جالب است که در آیات متعددی (با توجه به شأن نزول‌ها و روایات) با تعبیرهای گوناگونی از پذیرش اسلامِ ایرانیان و غیر عرب‌ها و یاری رساندن آنان به این دین سخن به میان آمده است. این موضوع بیانگر توجه خاص قرآن به اسلام عجم و ایرانیان است؛ البته چند آیه از سوره روم از این قاعده مستثن...

ادامه مطلب

مناسبات ایران و اعراب، پیش از اسلام

مناسبات ایران و اعراب، پیش از اسلام

  نویسنده: سید محمود سامانی   ایرانیان و عرب‌ها از قرن‌ها پیش از اسلام، با یکدیگر مناسباتی داشته‌اند. همجواری این دو قوم چنین مناسباتی را ایجاب می‌کرد. کلمات دخیل در زبان و ادبیات عرب از جمله وجود حدود پنجاه کلمه فارسی و دخیل در قرآن کریم مانند «ابریق» و «زنجبیل» (۱) و نیز وجود کلمه «مجوس» را نیز می‌توان از نشانه‌های آشنایی عرب حجاز با ایرانیان و دین زرتشتی (۲) و حاکی از مناسبات طولانی مدت ایرانیان با عرب ساکن ...

ادامه مطلب

برخی واژه‌های مترادف با ایرانیان در کتب قدیم

برخی واژه‌های مترادف با ایرانیان در کتب قدیم

  نویسنده: سید محمود سامانی   واژه‌هایی وجود دارد که مرتبط و هم معنا با ایرانیان است. در اینجا به چند مورد از مشهورترین آنها اشاره می‌شود: ۱) موالی این واژه جمع مولی و در لغت به معنای مالک، سرور، مهتر، دوست، بنده و بنده آزاده شده و هم‌پیمان است. (۱) واژه مولی گاهی به قبیله و گاهی به شخص اضافه می‌شود، مثلاً مولی بنی‌تمیم و یا مولی عبدالرحمن. کسانی که با ورود به حوزه اسلامی با قبایل عرب هم‌پیمان می‌شدن...

ادامه مطلب

موالی و موالیان چه کسانی هستند؟

موالی و موالیان چه کسانی هستند؟

  نویسنده: سید محمود سامانی   موالی این واژه جمع مولی و در لغت به معنای مالک، سرور، مهتر، دوست، بنده و بنده آزاده شده و هم‌پیمان است. (۱) واژه مولی گاهی به قبیله و گاهی به شخص اضافه می‌شود، مثلاً مولی بنی‌تمیم و یا مولی عبدالرحمن. کسانی که با ورود به حوزه اسلامی با قبایل عرب هم‌پیمان می‌شدند، در شمار قبیله آنها در می‌آمدند، به گونه‌ای که قبایل عربی هنگام معرفی آنها، نام آنان را به نام قبیله خود اضافه می‌کردند...

ادامه مطلب

ایران و ایرانیان در زمان ظهور اسلام

ایران و ایرانیان در زمان ظهور اسلام

  نویسنده: سید محمود سامانی   ۱٫ ایران: محدوده ایران در عصر ساسانیان ثابت نبود و در طول حکومت طولانی مدت آنان، مرزهای ایران تغییر می‌کرد و بسته به قدرت پادشاهان، قلمرو آنان وسعت می‌یافت و یا محدود می‌شد؛ مثلاً در عهد شاپور اول (۲۴۳-۲۷۳ م) که از پادشاهان مشهور و قدرتمند ساسانی است، متصرفات این دولت – بنابر نقل کتیبه سه زبانه‌ی (آرامی، میخی و یونانی) شاپور در کعبه زرتشت – عبارت بود از: پارس، خوزست...

ادامه مطلب

بررسی وضعیت سیاسی حکومت سامانیان در زمان امیر اسماعیل (۲۷۹-۲۹۵ ه.ق)

بررسی وضعیت سیاسی حکومت سامانیان در زمان امیر اسماعیل (۲۷۹-۲۹۵ ه.ق)

  نویسنده:پیمان باقری تلواژگانی (۱)   امیر اسماعیل در سال ۲۷۹ ه.ق، پس از مرگ برادرش نصر بن احمد با حکم رسمی خلیفه المعتضد بالله، منشور حکومت ماوراء النهر برای او صادر شد. به همین دلیل باید وی را مؤسّس دولت سامانى تلقی کرد؛ زیرا که پس از مرگ برادر بزرگتر بر سراسر ماوراء النّهر حکومت یافت و سایر امراى جزء سامانى فرمان او را گردن نهاد. علاوه بر این، امیر اسماعیل در ایّام امارت خویش ممالک سامانى را وسعت بخشید و خراس...

ادامه مطلب

از والی‌گری در بلخ تا تشکیل حکومت

از والی‌گری در بلخ تا تشکیل حکومت

  نویسنده:پیمان باقری تلواژگانی (۱)   بررسی روند قدرت گیری خاندان سامانیان توسط امیر اسماعیل در سال ۲۷۹ ه.ق سلسسله سامانیان یکی از مهم ترین حکومت های قرون اولیه یا دوران متقارن ایران اسلامی می باشد. به طوری که عدم شناخت و آگاهی نسبت به این موضوع‌، خلل بزرگی در بررسی وضعیت سیاسی، فرهنگی، اجتماعی آن دوران و هم چنین زمان های بعد از آن ایجاد می کند. بنابراین بررسی ابعاد گوناگون این حکومت تاثیر بسیار مهمی در نوع نگرش ...

ادامه مطلب

تحلیلی بر فضای اجتماعی سیاسی حاکم بر شهر اصفهان در آستانه یورش افغان ها

تحلیلی بر فضای اجتماعی سیاسی حاکم بر شهر اصفهان در آستانه یورش افغان ها

  نویسنده:سید مصطفی طباطبایی (۱) منبع:راسخون   چکیده : شاه عباس اول در سال ۹۹۶ هجری قمری به سلطنت رسید و پس از قزوین اصفهان را به پایتختی انتخاب کرد و همین امر باعث رشد و نمو اصفهان در دوران صفوی گردید و برای سومین بار در طول تاریخ ایران اسلامی، این شهر به پایتختی برگزیده شد. انتخاب این شهر به پایتختی صفویان نقطه عطف دیگری در حیات سیاسی اجتماعی این شهر به شمار می رود به گونه ای که امروزه نیز اصفهان را با ن...

ادامه مطلب

بررسی سیاست مذهبی شاه اسماعیل دوم و تعامل با علمای شیعه (۹۸۵- ۹۸۴ ه.ق)

بررسی سیاست مذهبی شاه اسماعیل دوم و تعامل با علمای شیعه (۹۸۵- ۹۸۴ ه.ق)

  نویسنده: پیمان باقری تلواژگانی* منبع:راسخون   – به قدرت رسیدن شاه اسماعیل دوم: متاسفانه منابع تاریخی اطلاعات زیادی در مورد شاه اسماعیل دوم ارائه نمی کنند. این امر بدون شک به خاطر وضعیت سیاسی وی در حومت صفویه می باشد. اگاهی های ما در مورد وقایع تاریخی پیش از وی و دوران های بعد از او به مراتب بیشتر از سلطنت وی می باشد. به طوری که زمان حکمرانی وی، به نقطه تاریکی از لحاظ اطلاعات تاریخی تبدیل شده است...

ادامه مطلب

بررسی سیاست های مذهبی شاه صفی( ۱۰۳۸- ۱۰۵۲ ه.ق)

بررسی سیاست های مذهبی شاه صفی( ۱۰۳۸- ۱۰۵۲ ه.ق)

  نویسنده: پیمان باقری تلواژگانی * منبع:راسخون   صفی میرزا (سام میرزا) فرزند محمد باقر میرزا ۹۹۵- ۱۰۲۴ ه.ق تنها گزینه باقی مانده برای احراز مقام پادشاهی و جانشینی پس از مرگ شاه عباس اول به حساب می آمد. به این ترتیب وی در سال ۱۰۳۸ ه.ق در عالی قاپو بر تخت پادشاهی تکیه زد.(نوایی، ۱۳۶۰: ۲؛ شرلی، ۱۳۸۷، ۱۹۹) از این پس سام میرزا با نام جدید صفی میرزا (اسم پدرش) به حکومت پرداخت.(ترکمان، ۱۳۸۲، ج۳: ۱۰۷۹؛ حسینی استرآبا...

ادامه مطلب

بررسی سیاست مذهبی شاه عباس اول (۹۹۶-۱۰۳۸ ه.ق)

بررسی سیاست مذهبی شاه عباس اول (۹۹۶-۱۰۳۸ ه.ق)

  نویسنده: پیمان باقری تلواژگانی* منبع:راسخون   چگونگی به سلطنت رسیدن شاه عباس اول و شخصیت خاص او، در اجرای سیاست های آینده حکومت صفوی تاثیر بسیاری زیادی داشت. محور تمامی برنامه ها و نقشه های وی در راستای استقلال تام سلطنت در مقابل تمامی گروه های جامعه استوار بود؛ حضور و فعالیت علمای شیعه در جامعه را نیز به عنوان بخشی از این طرح و نقشه بسیار مفید می توان ارزیابی کرد. وی با بررسی اوضاع کشور و نفوذ گروه هایی از جم...

ادامه مطلب

بررسی سیاست مذهبی شاه طهماسب اول (۹۳۰-۹۸۴ ه.ق)

بررسی سیاست مذهبی شاه طهماسب اول (۹۳۰-۹۸۴ ه.ق)

  نویسنده: پیمان باقری تلواژگانی* منبع:راسخون   پس از شاه اسماعیل اول، فرزند وی شاه طهماسب اول در سال ۹۳۰ ه.ق به حکومت رسید. لاکهارت در مورد تاثیرات مذهبی دوران شاه طهماسب اول می نویسد: «« اگر چه شاه اسماعیل بعد از شکستى که در چالدران خورد نتوانست آیین تشیع را در سایر نواحى بسط دهد، لیکن وى و فرزندش شاه‌ طهماسب‌ اول‌ (۱۵۲۴- ۱۵۷۶) تفوق این مسلک را در ایران امرى مسلم و محرز ساختند.»»(لاکهارت، ۱۳۸۳: ۱۷) اقدامات شا...

ادامه مطلب

بررسی سیاست مذهبی شاه سلطان حسین صفوی (۱۰۷۷ -۱۱۱۰ ه.ق)

بررسی سیاست مذهبی شاه سلطان حسین صفوی (۱۰۷۷ -۱۱۱۰ ه.ق)

  نویسنده: پیمان باقری تلواژگانی* منبع:راسخون   نقطه عطف ارتباط سلطنت و نهاد مذهب در حکومت صفویه به تعامل علمای شیعه با شاه سلطان حسین صفوی باز می گردد. اکثر پژوهشگران مهمترین عنصر قدرتمند آن دوره را فقهای شیعه قلمداد می کنند. از این رو پژوهش و بررسی این موضوع و نوع تعامل آن ها در روشن نمودن زوایای فرهنگی، اجتماعی و تاریخی اواخر حکومت صفویه اهمیت بسیار زیادی دارد. – اوضاع سیاسی، اجتماعی کشور در آستا...

ادامه مطلب

بررسی سیاست مذهبی شاه اسماعیل اول ( ۹۰۷- ۹۳۰ ه.ق)

بررسی سیاست مذهبی شاه اسماعیل اول ( ۹۰۷- ۹۳۰ ه.ق)

  نویسنده: پیمان باقری تلواژگانی* منبع:راسخون   خاندان صفوی پس از سالیان سال فعالیت به واسطه کمک های صوفیان قزلباش در سال ۹۰۷ ه.ق قدرت سیاسی را به دست آوردند. در آمیختن دین و سیاست، عامل اصلی پیدایش و پیروزی صفویان بود. شیوخ صفوی- جنید و حیدر – و سپس اسماعیل میرزا از راه تومان ساختن دین و سیاست، در ایجاد و تثبیت حکومت و سلطنت خویش بهره فراوان بردند. با تاسیس حکومت در سال ۹۰۷ ه.ق توسط شاه اسماعیل اول، ...

ادامه مطلب

تبریز دردست تیموریان

تبریز دردست تیموریان

  نویسنده: مصطفی مؤمنی   در ۷۶۸ سلطان اویس جلایر تبریز را پایتخت ییلاقی و بغداد را پایتخت قشلاقی خود کرد. او در باز کردن راه تجاری قدیم بین تبریز و طرابزون و ونیز سعی بسیار کرد. (۱) در زمان وی، بنیادی بسیار بزرگ در تبریز ساختند که «دولتخانه» نامیده شد. کلاویخو، سفیر اسپانیایی که در ۸۰۶ از دولتخانه دیدن کرده بود، درباره‌ی آن نوشته است: «کاخ بزرگی دیدیم که در پیرامون آن دیواری کشیده شده بود. نقشه‌ی این کاخ بسیار زیبا بود و در آ...

ادامه مطلب

مغولان در تبریز

مغولان در تبریز

  نویسنده: مصطفی مؤمنی   در زمان اتابک ایلدگز تبریز را احمدیلیان، امیران مراغه و رویین دز، اداره می‌کردند. نصرت الدین محمد بن ایلدگز، مشهور به جهان پهلوان (حک: ۵۷۱- ۵۸۲)، قلمرو خود را توسعه داد و پس از تصرف آذربایجان، برادر خود قزل ارسلان را حاکم تبریز کرد. (۱) تبریز از زمان قزل ارسلان (حک: ۵۸۲- ۵۸۷)، به جای اردبیل، مرکز آذربایجان شد. (۲) در دوره ی حکومت نصرت الدین ابوبکر بن محمد (۵۸۷- ۶۰۷) که پس از قتل عمویش ب...

ادامه مطلب

تاریخ تبریز کهن

تاریخ تبریز کهن

  نویسنده: مصطفی مؤمنی   بومیان آذربایگان، تبریز امروزی را توری (چشمه یا رود گرم) می‌گفته اند. تا هفتاد- هشتاد سال پیش نیز بیشتر روستاییان پیرامون تبریز، این شهر را توری می‌نامیدند. امروزه نیز در بعضی از روستاهای اطراف، از جمله در ده قنبر در ۲۲ کیلومتری شوسه‌ی تبریز- آذرشهر، آن را توری می‌نامند. در نوشته‌های کهن (۱) نام این شهر به شکل تُوریز آمده است و هنوز هم در زبان‌های کردی (۲) و تاتی «توریز» و «تُوری» به کار...

ادامه مطلب

حکومت آل بویه در دروران عضد الدوله ( اوج حکومت آل بویه)

حکومت آل بویه در دروران عضد الدوله ( اوج حکومت آل بویه)

  نویسنده: سمانه حجار پور خلج (۱) منبع:راسخون   عضد الدوله ” مردى بود با همتى بلند و مهیب و با سیاستى نیکو و رأیى ثاقب. فضایل و اهل فضایل را دوست مى‌داشت. کثیر الصدقه و بخشنده بود. و همواره مالى در اختیار قضاه مى‌نهاد تا آن را به مستحقان بذل کنند. علم و علما را گرامى مى‌داشت و آنان را به خود نزدیک مى‌نمود و در حقشان نیکى مى‌فرمود. با آنان در مجالس مناظره مى‌نشست… همچنین بیمارستانها بنا کرد و پله...

ادامه مطلب

حکومت آل بویه در دوران ابو کالیجار مرزبان بن سلطان الدوله

حکومت آل بویه در دوران ابو کالیجار مرزبان بن سلطان الدوله

  نویسنده: سمانه حجار پور خلج (۱) منبع:راسخون   پس از وفات سلطان الدوله در سال چهارصد و پانزده هجری، پسرش ابو کالیجار مرزبان به جاى او نشست، اما جمعى از لشکریان، به طرفداری قوام الدوله ابو الفوارس، عموی او که از جانب برادر بر کرمان حاکم بود برخاستند و او را به شیراز دعوت نمودند. ابو الفوارس دو بار به فارس لشکر کشید؛ دفعه ی اول با شکست مواجه شد ولی بار دوم، توانست تمام فارس را از دست برادرزاده اش بیرون آورد ولى...

ادامه مطلب