سیاست

خوانشی بر تفاوت‌های مردم‌سالاری دینی و دموکراسی

خوانشی بر تفاوت‌های مردم‌سالاری دینی و دموکراسی

  نویسنده: محسن آل سید غفور   مشروطه نقطه‌ی عطفی در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران است. ورود و گسترش مفاهیم جدید، نقطه‌ی تمایز ایران جدید از ایران قدیم یا ماقبل مشروطه است. دموکراسی از جمله‌ی چنین مفاهیمی است که به تدریج جای خود را در ادبیات سیاسی ایران‌زمین باز نمود. علی‌رغم کاربرد بسیار زیاد، اما این واژه همچنان مفهومی پرمناقشه بر جای مانده است. دموکراسی به نوعی «روش» در گذار و انتقال قدرت است؟ یا به «شکلی» از ...

ادامه مطلب

مشکلات غیر ملی و دولتی که دموکراتیک است!

مشکلات غیر ملی و دولتی که دموکراتیک است!

  نویسنده: رضا رحمتی   گسترش حوزه‌ی فرادولت‌گرایی، دموکراسی را در عرصه‌ی داخلی با مشکلات عظیمی مواجه کرده است. تفویض اختیارات دموکراتیک به نهادها و سازمان‌های فراجهانی و منطقه‌ای از یک سو منجر به انتقال حوزه‌های جدید دموکراتیک در محیطی فراسوی دولت‌ها شده است و از سوی دیگر، نه تنها منجر به تضعیف دموکراسی شده و چهار رکن اصلی دموکراسی، یعنی شفافیت، پاسخ‌گویی، مشارکت و مسئولیت را در حوزه‌های دموکراتیک افزایش نداده است، ...

ادامه مطلب

چرایی نزدیکی عربستان به دشمنان ایران

چرایی نزدیکی عربستان به دشمنان ایران

    اسرائیل و عربستان دست‌ در دست هم عقد اخوت بسته‌اند بنیامین نتانیاهو بعد از روی کار آمدن دونالد ترامپ، در پوست خود نمی‌گنجد و بیش از پیش اظهارات ضدایرانی مطرح می‌کند. با چنان اعتمادبه‌نفسی در «پیام ویدئویی خود خطاب به مردم ایران» سخن می‌گوید که گویی کسی در ایران وقعی به سخنان او می‌نهد. البته بین دونالد ترامپ و باراک اوباما بی‌تردید دونالد ترامپ که در سیاست خارجی الگوی منظمی را تعریف نکرده و مشخص نیست چه د...

ادامه مطلب

سازوکارهای سیاسی مهار قدرت

سازوکارهای سیاسی مهار قدرت

    نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   هنگامی که بحث از مهار حقوقی- سیاسی قدرت به میان می‌آید، وارد حوزه‌ی مهار بیرونی شده‌ایم. طرح این بحث برای آن است که مهار درونی نیز دارای اشکال‌هایی است. هر چند مهار درونی یکی از راه‌های موفق و اطمینان‌آور مهار قدرت است، اما آدمی همواره در معرض از بین ‌رفتن صفت‌های عالی خود است؛ خلاف هنگامی که فرد دارای عصمت باشد و با زائل شدن صفت‌های عدالت و تقوی، به سوی استبداد و سوء استفاده از قدرت گرایش می‌یا...

ادامه مطلب

آسیبهای عملی قدرت سیاسی

آسیبهای عملی قدرت سیاسی

    نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   پس از شکل‌گیری دیدگاه صاحب قدرت، نگرش او بر عمل و کارکردش اثر می‌گذارد. وقتی در نگاه قدرتمند، رأی و نگره‌ی او غیرقابل نقد باشد، بهترین بستر برای عمل خودکامانه و رویارویی با منتقدان و محدودیت آزادی آنها فراهم می‌شود. آنچه در پی می‌آید، برخاسته از آسیب‌هایی است که صاحب قدرت در حوزه‌ی نظر گرفتار آنها شده است. ۱٫ طغیان و سرکشی یکی از آسیب‌های جدّی قدرت نادرست طغیانگری است. همو...

ادامه مطلب

آسیبهای نفسانیِ قدرت سیاسی

آسیبهای نفسانیِ قدرت سیاسی

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   ۱٫ خودشیفتگی اصطلاحی در دانش روان‌شناسی وجود دارد که آن را «اختلال شخصیتی خودشیفتگی» (۱) می‌نامند و به معنای آن است که فرد بیمارگونه عاشق و شیفته‌ی خود شود. البته دوست داشتن امر دیگری است و نکوهیده و ناپسند نیست. در خودمحوری (۲) فرد خود را مرکز همه‌ی امور می‌پندارد، بدون توجه به جایگاه، منافع، باورها یا رویکردهای دیگران. (۳) خودبزرگ‌پنداری، حس مبالغه‌آمیز درباره‌ی خود، خود را مهم...

ادامه مطلب

هدفها و کارکردهای قدرت نامطلوب

هدفها و کارکردهای قدرت نامطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   کارکردها معمولاً در جهت هدف‌ها هستند و نوعی تعامل و دادوستد میان آنها وجود دارد. کارکردهای قدرت نامطلوب به گونه‌ای طراحی شده است و نیز می‌شود که جامعه را به سوی هدف‌های ناشایست آن می‌کشاند و آن را به انحراف می‌بَرَد. در ادامه کارکردهای این نوع قدرت و سپس هدف‌های آن را بررسی می‌کنیم. ۱٫ کارکردهای قدرت نامطلوب ۱-۱٫ استخفاف انسان‌ها قدرت ناشایست فرد قدرتمند را دچار توه...

ادامه مطلب

نگاهی آرنتی به اندیشه‌ی کارل اشمیت

نگاهی آرنتی به اندیشه‌ی کارل اشمیت

  نویسنده: روح الله اسلامی   مسئله، دغدغه و مشکله‌ی سیاسی در قرن بیستم چه بود؟ چه شد که اشمیت روایتی تخاصمی و واقع‌گرا از امر سیاسی ترسیم کرد؟ آیا روایت «الهیات سیاسی» اشمیت از منظر پدیدارشناسی عمل‌گرا قابل نقد است؟ این نوشتار به نقد و بررسی اندیشه‌ی سیاسی کارل اشمیت از منظر هانا آرنت می‌پردازد. مشکله‌ی سیاست در قرن بیستم بشر با روش علمی توانست تکرارها و قواعد محیط پیرامون خود را شناسایی کند و هرگون...

ادامه مطلب

اشتراوس علیه اشمیت

اشتراوس علیه اشمیت

  نویسنده: محمد عبداله‌پور چناری   نقد لیواشتروس بر الهیات سیاسی کارل اشمیت اشتراوس و اشمیت هر دو متفکر قرن بیستم هستند که بعدها بر اندیشمندان دیگر تأثیرات زیادی بر جای گذاشتند. اما جدا از اشتراک آنان در ملیت آلمانی، در مقابل، نظریه‌شان در باب الهیات سیاسی، با یکدیگر تمایزهای اساسی دارد؛ تا جایی که اشتراوس خود را ناقد الهیات سیاسی اشمیت می‌داند. از این رو، شاهد این هستیم که یکی مانند اشمیت در سنت کاتولیکی پ...

ادامه مطلب

بررسی خوانش کارل اشمیت از الهیات سیاسی

بررسی خوانش کارل اشمیت از الهیات سیاسی

  نویسنده: ایرج طباطبایی   الهیات سیاسی چیست؟ پاسخ دادن به این سؤال مستلزم صرف زمان و وقت بسیار زیادی است، زیرا سرنخ تفکر پیرامون این موضوع به یونان باستان بر می‌گردد و هرگونه پژوهشی پیرامون این موضوع می‌تواند به همان اندازه مفصل و البته حاوی پاسخ‌های متفاوتی به سؤال فوق باشد. آنچه امروزه به عنوان یک پاسخ مستقیم و عمومی به این سؤال مطرح می‌شود این است که الهیات سیاسی آن چیزی است که به پیدا کردن ارتباط و موضوعات...

ادامه مطلب

دموکراسی به سود اقلیت

دموکراسی به سود اقلیت

  نویسنده: مایکل پرنتی مترجمان: محمد شجاعیان محمد عرب‌زاده چکیده: آنچه در ادامه خواهید خواند بخشی از کتاب «دموکراسی به سود اقلیت» نوشته‌ی مایکل پرنتی است که تا به حال چندین بار تجدید چاپ شده و به صورت گسترده‌ای در مجامع دانشگاهی آمریکا و سراسر دنیا مورد توجه قرار گرفته است. این اثر البته به تازگی ترجمه شده و قرار است توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شود. مایکل پرنتی یکی از شناخته شده‌ترین نویسندگان و منتقدان ...

ادامه مطلب

الهیات سیاسی و جامعه‌ی ایرانی

الهیات سیاسی و جامعه‌ی ایرانی

  نویسنده: حسین اطهری   نقدی بر ادبیات رواج یافته درباره‌ی اشمیت در ایران الهیات سیاسی موضوع جدیدی نیست، اما رونق دوباره‌ی این مفهوم در جامعه‌ی ایران شاید دلایل و اقتضائات زمانی و مکانی خاصی داشته باشد. الهیات سیاسی، الهیات رهایی‌بخش و مفاهیمی از این قبیل در جامعه‌ی غرب از سالیان دور مطرح بوده و مباحثی را در بین اندیشمندان مطرح ساخته است. کارل اشمیت از جمله سرآمدان این بحث در مجامع علمی غرب بوده است که مو...

ادامه مطلب

هدفها و کارکردهای قدرت مطلوب

هدفها و کارکردهای قدرت مطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   ۱٫ کارکردهای قدرت مطلوب با توجه به کارکردهای مشترکی که برای قدرت نام بردیم، در ادامه اشاره خواهیم کرد قدرت مطلوب از آنجا که دارای هدف‌های متفاوتی و دیگرگون است، طبعاً کارکرد آن نیز جز کارکردهای مشترک باید متفاوت باشد. این کارکردها آن را از قدرت فاسد جدا می‌کند؛ آن گونه که هدف‌های دیگرگون به میان می‌آورد. هدف عالی آفرینش، کمال انسانی است که در دنیا به انجام می‌رسد. با شوا...

ادامه مطلب

کارکردهای مشترکِ قدرت مطلوب و نامطلوب

کارکردهای مشترکِ قدرت مطلوب و نامطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   قدرت‌ها، مطلوب یا نامطلوب، در برخی کارکردها مشترک اند. برخی هدف‌ها نیز ویژه‌ی هر قدرت است که مفصل در این نوشته به آنها اشاره خواهیم کرد. برای نمونه هر دو نوع قدرت به دنبال ایجاد امنیت هستند؛ زیرا بدون امنیت اصولاً فضا و بستری فراهم نمی‌شود که بتوان به دنبال هدف‌ها و امور دیگر رفت. البته نوع نگاه به کارکرد امنیت، انواع آن، امنیت روانی، روحی و زاویه‌های گوناگون آن در انواع قدرت‌ها متفاو...

ادامه مطلب

الهیات سیاسی چه می‌گوید؟

الهیات سیاسی چه می‌گوید؟

  نویسنده: مرتضی حسینی   نگاهی به چیستی الهیات سیاسی و پیشینه‌ی آن منازعه‌ی اندیشگانی حول سنت و تجدد، گاه از تداوم و گاه از تقابل و گسست حکایت دارد. طرفداران دیدگاه نخست، نسبت میان سنت و تجدد را نسبت تداوم خوانده و بر این باور هستند که اندیشه‌ی سنتی در گذر خود در تاریخ سیاست، بدون هیچ تغییری در مبانی و اصول کلی آن، در قالب دیگری از اندیشه ظهور و نمود می‌یابد. بنابراین نسبت همیشگی میان نسل پیشین و پسین، سلسله‌ای از ...

ادامه مطلب

تمرکز و اشاعه‌ی قدرت

تمرکز و اشاعه‌ی قدرت

  نویسنده: جان کنت گالبرایت برگردان: محبوبه مهاجر   ۱ در قرون وسطی محلّی برای فکر و گفت و گو درباره‌ی قدرت وجود نداشت. قدرت به صورتی انبوه در دست پرنس، بارون و کشیش بود و عموم شهروندان هم اطاعت از آن را طبیعی و خود به خود و تام و تمام می‌دانستند. سوای زورگویی شوهر به زن یا بزرگتر به کوچکتر، انتظار نمی‌رفت که فرد عادی هم اعمال قدرت کند. بعد از ظهور سرمایه‌داری نیز این وضع تغییر زیادی نکرد. هنوز هم حکو...

ادامه مطلب

هژمونی

هژمونی

  نویسنده: اَن شوستاک سسون برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Hegemony کاربرد این اصطلاح در قرن بیستم با ترکیب کردن بسط دادن کاربردهای پیشین آن همراه بوده است. هژمونی به طور سنتی به معنای سلطه‎ی یک کشور یا حاکم بر دیگران بود. ثانیاً، این واژه دال بر اصل و محوری بود که گروهی از عناصر حول آن سازمان می‎یابند. اکنون هژمونی نه فقط به روابط بین المللی اشاره دارد و هنوز به معنای سلطه است، بل...

ادامه مطلب

شاخصه‌های قدرت نامطلوب

شاخصه‌های قدرت نامطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   ۱- ایجاد فساد براساس آیه‌های قرآن کریم، یکی از ویژگی‌های قدرت نامطلوب آن است که در زمین و دیار خود فساد و جامعه را از اصلاح دور می‌کنند. در لغت آمده است فساد، ضد و نقیض صلاح است (۱) و مفسده، خلاف مصلحت است. هنگامی که گفته می‌شود «فَسَّدَ الشَیءَ» یعنی آن را نابود کرد. (۲) در فساد اختلال و آشفتگی در نظم و اعتدال اشیا به وجود می‌آید. فسادگاه در وجود خارجی است، مانند این آیه قرآن که ...

ادامه مطلب

مبانی انسان‌شناختی قدرت نامطلوب

مبانی انسان‌شناختی قدرت نامطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   مبانی هستی‌شناختی در نوع نگرش به انسان تأثیرگذار است. بینش مادی صرف به هستی، انکار خدا و گسست ارتباط با مدبّر هستی انسانی به وجود می‌آورد که خود را پیرو دستورهای خداوند نمی‌داند و با پنداشته‌های خودبافته، گستره‌ی عقل خویش را چنان گسترده می‌کند که خود را رقیب خدا می‌انگارد و در برابر او می‌ایستد. حال آنکه در انسان‌شناسی قدرت مطلوب، انسان تابع، دوستدار و مورد عنایت خداوند است. ۱- انسان؛ قدرت ...

ادامه مطلب

مبانی هستی شناختی قدرت نامطلوب

مبانی هستی شناختی قدرت نامطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   ۱- دنیامداری یکی از مبانی قدرت نامشروع آن است که قدرتمندان همه چیز را در همین دنیا جستجو می‌کنند و می‌پندارند همه چیز در همین دنیا به پایان می‌رسد. در این نگره آنچه اصالت می‌یابد، ارزش‌ها، اصول و هنجارهای دنیوی است؛ اندیشه‌های اخروی و جهان پسین انکار می‌شود. قرآن کریم در موارد متعدد به این مبنا اشاره دارد. در برخی آیه‌ها اشاره شده است این افراد کسانی هستند که امید به دیدار م...

ادامه مطلب

شاخص‌های قدرت مطلوب در قرآن

شاخص‌های قدرت مطلوب در قرآن

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   وقتی می‌گوییم قدرت مطلوب، قطعاً باید دارای هویت خاص خود باشد و شاخص‌هایی نیز آن را از قدرت نامطلوب جدا کند و دارای مرزهای ویژه‌ی خود باشد. در ادامه به اختصار شاخص‌های قدرت مطلوب را از منظر قرآن می‌کاویم. ۳-۱٫ رشد و هدایت یکی از مؤلفه‌های معنوی قدرت سیاسی رهبر است؛ زیرا یکی از بنیادی‌ترین شاخص‌های قدرت مطلوب آن است که جامعه را به سوی رشد و نیکی هدایت کند و به تعبیر قرآن مردم را به ام...

ادامه مطلب