نظریه ها و اندیشه های سیاسی

مبانی هستی شناختی قدرت نامطلوب

مبانی هستی شناختی قدرت نامطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   ۱- دنیامداری یکی از مبانی قدرت نامشروع آن است که قدرتمندان همه چیز را در همین دنیا جستجو می‌کنند و می‌پندارند همه چیز در همین دنیا به پایان می‌رسد. در این نگره آنچه اصالت می‌یابد، ارزش‌ها، اصول و هنجارهای دنیوی است؛ اندیشه‌های اخروی و جهان پسین انکار می‌شود. قرآن کریم در موارد متعدد به این مبنا اشاره دارد. در برخی آیه‌ها اشاره شده است این افراد کسانی هستند که امید به دیدار م...

ادامه مطلب

شاخص‌های قدرت مطلوب در قرآن

شاخص‌های قدرت مطلوب در قرآن

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   وقتی می‌گوییم قدرت مطلوب، قطعاً باید دارای هویت خاص خود باشد و شاخص‌هایی نیز آن را از قدرت نامطلوب جدا کند و دارای مرزهای ویژه‌ی خود باشد. در ادامه به اختصار شاخص‌های قدرت مطلوب را از منظر قرآن می‌کاویم. ۳-۱٫ رشد و هدایت یکی از مؤلفه‌های معنوی قدرت سیاسی رهبر است؛ زیرا یکی از بنیادی‌ترین شاخص‌های قدرت مطلوب آن است که جامعه را به سوی رشد و نیکی هدایت کند و به تعبیر قرآن مردم را به ام...

ادامه مطلب

مبانی قدرت مطلوب

مبانی قدرت مطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   «مبنا» بنای پایه‌داری است که نظام سیاسی و قدرت حاکم بر آن استوار باشد. مبانی همواره زیرساخت ارزش‌ها و هنجارهای جامعه‌ها را تبیین می‌کنند و با توجه به همین نکته است که هر نظام فکری مبانی خاص خود و به پیروزی از آنها هدف‌های ویژه‌ی خود را دارد. آن مبانی راهبرد و خط‌مشی کلی سامانه‌های فکری را معین می‌کنند. از آن مبانی قاعده‌های کلی، اصول و ملاک‌های عملی دیگر بیرون می‌آید و نشانه‌ی راه ...

ادامه مطلب

خاستگاه قدرت مطلوب

خاستگاه قدرت مطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   یکی از پرسش‌های بنیادین در فلسفه‌ی سیاسی، سؤال از منشأ قدرت و حاکمیت است. این پرسش یکی از دغدغه‌های جدی فیلسوفان و اندیشمندان سیاسی در گستره‌ی تاریخ بوده است. به نظر می‌رسد این بحث معمولاً با مؤلفه‌ها منابع قدرت خلط می‌شود. در نتیجه اغلب هنگام بحث از منشأ قدرت، از مؤلفه‌ها و منبع‌های آن بحث می‌شود. شاید تصور شود قدرت ناشی از مقام رسمی قانون، دانش، آگاهی، دسترسی به منابع، اعطای پاداش و کیفر...

ادامه مطلب

مؤلفه‌های قدرت سیاسی از دیدگاه قرآن کریم «۲»

مؤلفه‌های قدرت سیاسی از دیدگاه قرآن کریم «۲»

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   استقلال سیاسی استقلال سیاسی که یکی از مؤلفه‌های کلیدی قدرت سیاسی در حوزه‌ی معنوی به شمار می‌آید، به معنای آن است که کشور و واحد سیاسی بتواند در عرصه‌ی سیاسی با آزادی تصمیم بگیرد و زیر فشار و نفوذ دیگر قدرت‌ها نباشد. به بیان دیگر استقلال را به جدا بودن حاکمیت کشوری از دیگر کشورها از نوع سلطه و سیادت خارجی تعریف کرده‌اند. (۱) برخی دیگر بر این باورند در استقلال، آزادی اراده‌ی ملی ...

ادامه مطلب

مؤلفه‌های قدرت سیاسی از دیدگاه قرآن کریم «۱»

مؤلفه‌های قدرت سیاسی از دیدگاه قرآن کریم «۱»

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   برای رسیدن به فهم بهتر و روشن‌تر از قدرت سیاسی، بررسی مؤلفه‌های آن امر ضروری به نظر می‌رسد. قدرت محصول اراده و همراه با دانایی است که برای هدف خاص طراحی می‌شود. نیز در عرصه‌ی سیاست، به اِعمال و تحمیل اراده‌ی خود بر دیگران معطوف است. قدرت مفهومی انتزاعی است و تا زمانی که تجلّی و ظهور بیرونی نداشته باشد، قابل سنجش و ارزیابی نیست و نمی‌توان چندان از زاویه‌های گوناگون و چند بُعدی آن س...

ادامه مطلب

بررسی ماهیت قدرت

بررسی ماهیت قدرت

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   وقتی از ماهیت پدیده‌ای می‌پرسیم، از مشخصه‌ها و ویژگی‌های آن به نوعی سؤال می‌کنیم؛ البته منشأ، مبدأ، عوامل شکل‌گیری، هدف و مؤلفه‌های آن را نیز می‌توان در زیر مجموعه‌ی بحث ماهیت بررسی کرد. درباره‌ی ماهیت قدرت، باید اشاره کرد که تبیین آن نسبت به منظومه‌های فکری مختلف دیگر متفاوت و پیچیده است. قدرت مفهوم اعتباری است که در جامعه بروز دارد و چیستی آن به مبانی فکری و معرفتی هر سامانه‌ی اندیشگی ...

ادامه مطلب

قدرت سیاسی و مفهوم‌های مرتبط با آن

قدرت سیاسی و مفهوم‌های مرتبط با آن

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   قدرت از مفهوم‌های کلیدی سیاست و حاکمیت در هر نظامی است. به بیان دیگر، هر گاه مجموعه و نظام سیاسی برپا می‌شود، بحث از قدرت نیز مطرح است؛ حال مطلوب یا نامطلوب باشد، مشروع یا نامشروع. از آنجا که در قرآن کریم، مفهوم‌ها و واژگان متفاوتی به کار رفته است که با قدرت ارتباط برقرار می‌کند، در ادامه تلاش خواهیم کرد جایگاه قدرت را در مقایسه با دیگر مفهوم‌ها نسبت سنجی کنیم. ۱٫ قدرت و مف...

ادامه مطلب

تبیین مفهوم قدرت سیاسی در قرآن

تبیین مفهوم قدرت سیاسی در قرآن

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   یکی از اساسی‌ترین مفهوم‌ها در حوزه‌ی علوم سیاسی و اجتماعی قدرت است؛ تا آنجا که برخی آن را موضوع علم سیاست می‌دانند. در نگاه بنیادین، قدرت در نظریه‌های سیاسی و اجتماعی، اغلب مفهوم بحث‌انگیزی بوده است. (۱) برای قدرت تعریف‌های گوناگونی از زاویه‌های مختلف عرضه شده است. در این نوشته نیز منظور از قدرت، ساحت سیاسی آن است؛ (۲) امّا از آنجا که این مفهوم، کلید واژه‌ی این تحقیق است و آشکار ش...

ادامه مطلب

گفتمان ولایتعهدی امام رضا (ع) میان دو رویکرد «زیست – قدرت» و «زیست – سیاست»

گفتمان ولایتعهدی امام رضا (ع) میان دو رویکرد «زیست – قدرت» و «زیست – سیاست»

  نویسنده: حسن بشیر (۱)   چکیده طرح موضوع ولایتعهدی امام رضا (علیه‌السلام) به توسط مأمون عباسی، یکی از حوادث بسیار مهم تاریخی است که به شدت با مسئله‌ی امامت، حاکمیت و حکومت اسلامی مرتبط بوده و نیازمند تحلیل گفتمانی ویژه می‌باشد. دوره‌ی مأمون یک دوره استثنایی در تاریخ عباسیان است که با جریان‌های ‌مختلف سیاسی – اجتماعی و فرهنگی – دینی روبرو بوده که نیازمند ظهور گفتمانی شده است که بر پایه‌ی «ولایتعهد...

ادامه مطلب

مفهوم سیاست در مکتب رضوی

مفهوم سیاست در مکتب رضوی

  نویسنده: اصغر افتخاری (۱)   چکیده این واقعیت که سیاست علمی است که در چارچوب اصول اعتقادی و شرایط و مقتضیات زمانی شکل می‌گیرد، ما را به آنجا رهنمون می‌شود که بپذیریم تلقی‌های واحدی از علم سیاست در عالم خارجی وجود ندارد و متناسب با مکاتب و شرایط شاهد شکل‌گیری دیدگاه‌ها ‌و نظریه‌های مختلفی در این زمینه می‌باشیم. نگارنده در مقاله‌ی حاضر مستند به اصول و مبانی مکتب رضوی که برگرفته از سیره‌ی مبارک امام رضا (علیه‌ا...

ادامه مطلب

دیدگاه فیلسوفان مسلمان درباره‌ی ماهیت دولت

دیدگاه فیلسوفان مسلمان درباره‌ی ماهیت دولت

  نویسنده: نجف لک‌زایی   در این خصوص می‌‎توان به سه فیلسوف برجسته اشاره کرد: فارابی، خواجه نصیر و ملاصدرا. ملاصدرا دو مکتب را تأسیس کرد: حکمت متعالیه و حکمت سیاسی متعالیه؛ با این توضیح که به «حکمت سیاسی متعالیه» ایشان عنایت نشد، کما اینکه به «حکمت متعالیه» او نیز در ابتدا چندان توجهی صورت نگرفت. برخی از محققان معتقدند که اندیشه‌های ملاصدرا یک قرن پس از وفات ایشان مطالعه و بررسی شده است. (۱) به نظر می‌رسد که ان...

ادامه مطلب

ماهیت دولت در ایران: نظریه‌های ساختاری

ماهیت دولت در ایران: نظریه‌های ساختاری

  نویسنده: نجف لک‌زایی   الف) تحلیل مارکسیستی نظریه‌ی مارکس بر اقتصاد مبتنی است. به عقیده‌ی او، با تغییر در شیوه‌ی تولید، نظام روابط اجتماعی نیز تغییر خواهد کرد. وی یک روند پنج مرحله‌ای را در جهان به صورت تاریخی ارائه می‌کرد که عبارت بود از: ۱٫ کمون اولیه؛ ۲٫ دوره‌ی برده‌داری؛ ۳٫ دوره‌ی فئودالیته و کشاورزی؛ ۴٫ دوره‌ی سرمایه‌داری؛ ۵٫ کمون ثانویه. مطابق عقیده‌ی مارکس، جهان این دوره‌های تاریخی را طی کرده ی...

ادامه مطلب

بحثی درباره‌ی اهمیت مردم‌سالاری

بحثی درباره‌ی اهمیت مردم‌سالاری

  نویسنده: آمارتیا سن مترجم: وحید محمودی   منطقه‌ی سانداربان که به معنی جنگل زیباست، در جنوب بنگال در هند واقع شده است. آن جا محل سکونت طبیعی ببر شاهی معروف بنگال که یک حیوان با اندام زیبا، سریع، با قدرت و درنده‌خوست، می‌باشد. به طور نسبی، تعداد کمی از آنها در حال حاضر باقی مانده‌اند. ولی، حیات ببرها به وسیله‌ی حفاظت از آنها از طریق قدغن بودن ورود به شکارگاه تداوم دارد. سانداربان همچنین در تولید عسل در خوشه‌ها...

ادامه مطلب

روشنفکر در تعبید: طرد شد‌گان و در حاشیه قرار گرفتگان

روشنفکر در تعبید: طرد شد‌گان و در حاشیه قرار گرفتگان

  نویسنده: ادوارد سعید مترجم: حمید عضدانلو   تبعید یکی از غم‌انگیزترین سرنوشت‌هاست. تبعید، قبل از دوران مدرن مجازات وحشتناکی به شمار می‌رفت، زیرا نه تنها به معنی سال‌ها سرگردانی بی‌هدف و دوری از زاد و بوم و مکان‌های مأنوس تلقی می‌شد، بلکه به معنی تبدیل شدن به منفوری دائمی نیز بود: کسی که هرگز احساس در خانه بودن را نداشته، همواره نسبت به محیطش احساس غربت می‌کرده، نسبت به گذشته تسلی‌ناپذیر بوده، و در مورد حال و آی...

ادامه مطلب

حقیقت‌گویی به قدرت

حقیقت‌گویی به قدرت

  نویسنده: ادوارد سعید مترجم: حمید عضدانلو   در اواسط دهه‌ی ۱۹۶۰ ، درست کمی قبل از اینکه مخالفت با جنگ ویتنام کاملاً پر طنین و فراگیر شود، با دانشجوی نسبتاً مسنی در دوره‌ی کارشناسی در دانشگاه کلمبیا رو به رو شدم که قصد داشت در سمیناری ثبت نام کند که تعداد محدودی دانشجو می‌پذیرفت. بخشی از گفته‌های او از این قرار بود که سرباز سابق جنگ بوده و در نیروی هوایی خدمت کرده است. او در حین صحبت با من مفهوم و هم‌آور و جذابی را به ...

ادامه مطلب

درباره‌ی ادوارد سعید

درباره‌ی ادوارد سعید

  نویسنده: حمید عضدانلو   سعید یک امریکایی فلسطینی تبار است که هم اکنون ریاست دانشکده‌ی ادبیات تطبیقی دانشگاه کلمبیا، در نیویورک، را به عهده دارد. سعید فردی است با ابعاد فکری متعدد که قادر است مسائل پیچیده‌ی روشنفکری را با شرایط سیاسی زمان پیوند زند. او منتقد فرهنگی، پژوهشگر اپرا، نوازنده‌ی پیانو، سخنران، تحلیل‌گر مسائل خاورمیانه، منتقد سخت‌گیر سیاست‌های تسلط‌گرایانه‌ی اسرائیل، و سخنگو و وکیل فلسطینیان و آرمان‌ه...

ادامه مطلب

در استیصال نگه داشتن ملت‌ها و سنت‌ها

در استیصال نگه داشتن ملت‌ها و سنت‌ها

  نویسنده: ادوارد سعید مترجم: حمید عضدانلو   کتاب مشهور جولین بندا، خیانت روشنفکران، این احساس را القا می‌کند که روشنفکران در فضایی نسبتاً جهانشمول زندگی می‌کنند؛ فضایی که نه به مرزهای ملی محدود است و نه به هویت قومی و نژادی. در سال ۱۹۲۷ میلادی، بندا تصور می‌کرد که دلبستگی به مسائل روشنفکری یعنی فقط نظر کردن به اروپاییان (حضرت مسیح تنها غیر اروپایی است که بندا با ستایش از او یاد می‌کند). از آن زمان تا ...

ادامه مطلب

نقش روشنفکر در ….؟

نقش روشنفکر در ….؟

  نویسنده: ادوارد سعید مترجم: حمید عضدانلو   آیا روشنفکران گروه پر شماری از مردم‌اند یا دسته‌ای بی‌نهایت کوچک، ولی منحصر به فرد، از آنها را تشکیل می‌دهند؟ در بطن پاسخ به این پرسش، دو تعریف مشهور قرن بیستم، با تضادی بنیادی با یکدیگر، نهفته است. آنتونیو گرامشی مارکسیست، عمل‌گرا، روزنامه‌نگار و یکی از فیلسوفان ارزشمند سیاسی ایتالیایی، که بین سال‌های ۱۹۲۶ و ۱۹۳۷ در زندان موسولینی به سر می‌برد، در یادداشت‌های ...

ادامه مطلب

علوم سیاسی

علوم سیاسی

نویسنده: ژان بلوندل برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمدمنصور هاشمی Political science این رشته با مطالعه‌ی پدیده‌های سیاسی سروکار دارد. چنین پدیده‌هایی غالباً وجه مشخصه‌ی حکومت ملی و مراجع و مقام‌های محلی و منطقه‌ای قلمداد می‌شود، و در واقع سیاست در این حزوه بیش از هر جای دیگری مرئی و نمایان است، اما در واقعیت، فعالیت سیاسی منحصر به این حوزه‌ها نیست. پدیده‌...

ادامه مطلب

پرخاش و ستیز دولت

پرخاش و ستیز دولت

نویسنده: داور شیخاوندی در گذشته داوری‌هایی که درباره‌ی نقش و فلسفه‌ی وجود دولت به عمل آمده، بیشتر مبتنی بر خصلت پرخاشگرانه آن بوده است. ابن خلدون، پیشگام جامعه شناسی و مبشر آن، معتقد بود که آدمی تنها حیوانی است که نمی‌تواند بدون قدرت بازدارنده زندگی کند. برخی از متفکران مانند ‌هابس (۱۶۵۰) دولت را ابزار پرخاش و پیگیر مداوم می‌پندارند. کارل مارکس دولت را بیشتر به صورت ابزار زورورزی در خدمت...

ادامه مطلب