نظریه ها و اندیشه های سیاسی

سازوکارهای سیاسی مهار قدرت

سازوکارهای سیاسی مهار قدرت

    نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   هنگامی که بحث از مهار حقوقی- سیاسی قدرت به میان می‌آید، وارد حوزه‌ی مهار بیرونی شده‌ایم. طرح این بحث برای آن است که مهار درونی نیز دارای اشکال‌هایی است. هر چند مهار درونی یکی از راه‌های موفق و اطمینان‌آور مهار قدرت است، اما آدمی همواره در معرض از بین ‌رفتن صفت‌های عالی خود است؛ خلاف هنگامی که فرد دارای عصمت باشد و با زائل شدن صفت‌های عدالت و تقوی، به سوی استبداد و سوء استفاده از قدرت گرایش می‌یا...

ادامه مطلب

آسیبهای عملی قدرت سیاسی

آسیبهای عملی قدرت سیاسی

    نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   پس از شکل‌گیری دیدگاه صاحب قدرت، نگرش او بر عمل و کارکردش اثر می‌گذارد. وقتی در نگاه قدرتمند، رأی و نگره‌ی او غیرقابل نقد باشد، بهترین بستر برای عمل خودکامانه و رویارویی با منتقدان و محدودیت آزادی آنها فراهم می‌شود. آنچه در پی می‌آید، برخاسته از آسیب‌هایی است که صاحب قدرت در حوزه‌ی نظر گرفتار آنها شده است. ۱٫ طغیان و سرکشی یکی از آسیب‌های جدّی قدرت نادرست طغیانگری است. همو...

ادامه مطلب

آسیبهای نفسانیِ قدرت سیاسی

آسیبهای نفسانیِ قدرت سیاسی

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   ۱٫ خودشیفتگی اصطلاحی در دانش روان‌شناسی وجود دارد که آن را «اختلال شخصیتی خودشیفتگی» (۱) می‌نامند و به معنای آن است که فرد بیمارگونه عاشق و شیفته‌ی خود شود. البته دوست داشتن امر دیگری است و نکوهیده و ناپسند نیست. در خودمحوری (۲) فرد خود را مرکز همه‌ی امور می‌پندارد، بدون توجه به جایگاه، منافع، باورها یا رویکردهای دیگران. (۳) خودبزرگ‌پنداری، حس مبالغه‌آمیز درباره‌ی خود، خود را مهم...

ادامه مطلب

هدفها و کارکردهای قدرت نامطلوب

هدفها و کارکردهای قدرت نامطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   کارکردها معمولاً در جهت هدف‌ها هستند و نوعی تعامل و دادوستد میان آنها وجود دارد. کارکردهای قدرت نامطلوب به گونه‌ای طراحی شده است و نیز می‌شود که جامعه را به سوی هدف‌های ناشایست آن می‌کشاند و آن را به انحراف می‌بَرَد. در ادامه کارکردهای این نوع قدرت و سپس هدف‌های آن را بررسی می‌کنیم. ۱٫ کارکردهای قدرت نامطلوب ۱-۱٫ استخفاف انسان‌ها قدرت ناشایست فرد قدرتمند را دچار توه...

ادامه مطلب

هدفها و کارکردهای قدرت مطلوب

هدفها و کارکردهای قدرت مطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   ۱٫ کارکردهای قدرت مطلوب با توجه به کارکردهای مشترکی که برای قدرت نام بردیم، در ادامه اشاره خواهیم کرد قدرت مطلوب از آنجا که دارای هدف‌های متفاوتی و دیگرگون است، طبعاً کارکرد آن نیز جز کارکردهای مشترک باید متفاوت باشد. این کارکردها آن را از قدرت فاسد جدا می‌کند؛ آن گونه که هدف‌های دیگرگون به میان می‌آورد. هدف عالی آفرینش، کمال انسانی است که در دنیا به انجام می‌رسد. با شوا...

ادامه مطلب

کارکردهای مشترکِ قدرت مطلوب و نامطلوب

کارکردهای مشترکِ قدرت مطلوب و نامطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   قدرت‌ها، مطلوب یا نامطلوب، در برخی کارکردها مشترک اند. برخی هدف‌ها نیز ویژه‌ی هر قدرت است که مفصل در این نوشته به آنها اشاره خواهیم کرد. برای نمونه هر دو نوع قدرت به دنبال ایجاد امنیت هستند؛ زیرا بدون امنیت اصولاً فضا و بستری فراهم نمی‌شود که بتوان به دنبال هدف‌ها و امور دیگر رفت. البته نوع نگاه به کارکرد امنیت، انواع آن، امنیت روانی، روحی و زاویه‌های گوناگون آن در انواع قدرت‌ها متفاو...

ادامه مطلب

شاخصه‌های قدرت نامطلوب

شاخصه‌های قدرت نامطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   ۱- ایجاد فساد براساس آیه‌های قرآن کریم، یکی از ویژگی‌های قدرت نامطلوب آن است که در زمین و دیار خود فساد و جامعه را از اصلاح دور می‌کنند. در لغت آمده است فساد، ضد و نقیض صلاح است (۱) و مفسده، خلاف مصلحت است. هنگامی که گفته می‌شود «فَسَّدَ الشَیءَ» یعنی آن را نابود کرد. (۲) در فساد اختلال و آشفتگی در نظم و اعتدال اشیا به وجود می‌آید. فسادگاه در وجود خارجی است، مانند این آیه قرآن که ...

ادامه مطلب

مبانی انسان‌شناختی قدرت نامطلوب

مبانی انسان‌شناختی قدرت نامطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   مبانی هستی‌شناختی در نوع نگرش به انسان تأثیرگذار است. بینش مادی صرف به هستی، انکار خدا و گسست ارتباط با مدبّر هستی انسانی به وجود می‌آورد که خود را پیرو دستورهای خداوند نمی‌داند و با پنداشته‌های خودبافته، گستره‌ی عقل خویش را چنان گسترده می‌کند که خود را رقیب خدا می‌انگارد و در برابر او می‌ایستد. حال آنکه در انسان‌شناسی قدرت مطلوب، انسان تابع، دوستدار و مورد عنایت خداوند است. ۱- انسان؛ قدرت ...

ادامه مطلب

مبانی هستی شناختی قدرت نامطلوب

مبانی هستی شناختی قدرت نامطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   ۱- دنیامداری یکی از مبانی قدرت نامشروع آن است که قدرتمندان همه چیز را در همین دنیا جستجو می‌کنند و می‌پندارند همه چیز در همین دنیا به پایان می‌رسد. در این نگره آنچه اصالت می‌یابد، ارزش‌ها، اصول و هنجارهای دنیوی است؛ اندیشه‌های اخروی و جهان پسین انکار می‌شود. قرآن کریم در موارد متعدد به این مبنا اشاره دارد. در برخی آیه‌ها اشاره شده است این افراد کسانی هستند که امید به دیدار م...

ادامه مطلب

شاخص‌های قدرت مطلوب در قرآن

شاخص‌های قدرت مطلوب در قرآن

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   وقتی می‌گوییم قدرت مطلوب، قطعاً باید دارای هویت خاص خود باشد و شاخص‌هایی نیز آن را از قدرت نامطلوب جدا کند و دارای مرزهای ویژه‌ی خود باشد. در ادامه به اختصار شاخص‌های قدرت مطلوب را از منظر قرآن می‌کاویم. ۳-۱٫ رشد و هدایت یکی از مؤلفه‌های معنوی قدرت سیاسی رهبر است؛ زیرا یکی از بنیادی‌ترین شاخص‌های قدرت مطلوب آن است که جامعه را به سوی رشد و نیکی هدایت کند و به تعبیر قرآن مردم را به ام...

ادامه مطلب

مبانی قدرت مطلوب

مبانی قدرت مطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   «مبنا» بنای پایه‌داری است که نظام سیاسی و قدرت حاکم بر آن استوار باشد. مبانی همواره زیرساخت ارزش‌ها و هنجارهای جامعه‌ها را تبیین می‌کنند و با توجه به همین نکته است که هر نظام فکری مبانی خاص خود و به پیروزی از آنها هدف‌های ویژه‌ی خود را دارد. آن مبانی راهبرد و خط‌مشی کلی سامانه‌های فکری را معین می‌کنند. از آن مبانی قاعده‌های کلی، اصول و ملاک‌های عملی دیگر بیرون می‌آید و نشانه‌ی راه ...

ادامه مطلب

خاستگاه قدرت مطلوب

خاستگاه قدرت مطلوب

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   یکی از پرسش‌های بنیادین در فلسفه‌ی سیاسی، سؤال از منشأ قدرت و حاکمیت است. این پرسش یکی از دغدغه‌های جدی فیلسوفان و اندیشمندان سیاسی در گستره‌ی تاریخ بوده است. به نظر می‌رسد این بحث معمولاً با مؤلفه‌ها منابع قدرت خلط می‌شود. در نتیجه اغلب هنگام بحث از منشأ قدرت، از مؤلفه‌ها و منبع‌های آن بحث می‌شود. شاید تصور شود قدرت ناشی از مقام رسمی قانون، دانش، آگاهی، دسترسی به منابع، اعطای پاداش و کیفر...

ادامه مطلب

مؤلفه‌های قدرت سیاسی از دیدگاه قرآن کریم «۲»

مؤلفه‌های قدرت سیاسی از دیدگاه قرآن کریم «۲»

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   استقلال سیاسی استقلال سیاسی که یکی از مؤلفه‌های کلیدی قدرت سیاسی در حوزه‌ی معنوی به شمار می‌آید، به معنای آن است که کشور و واحد سیاسی بتواند در عرصه‌ی سیاسی با آزادی تصمیم بگیرد و زیر فشار و نفوذ دیگر قدرت‌ها نباشد. به بیان دیگر استقلال را به جدا بودن حاکمیت کشوری از دیگر کشورها از نوع سلطه و سیادت خارجی تعریف کرده‌اند. (۱) برخی دیگر بر این باورند در استقلال، آزادی اراده‌ی ملی ...

ادامه مطلب

مؤلفه‌های قدرت سیاسی از دیدگاه قرآن کریم «۱»

مؤلفه‌های قدرت سیاسی از دیدگاه قرآن کریم «۱»

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   برای رسیدن به فهم بهتر و روشن‌تر از قدرت سیاسی، بررسی مؤلفه‌های آن امر ضروری به نظر می‌رسد. قدرت محصول اراده و همراه با دانایی است که برای هدف خاص طراحی می‌شود. نیز در عرصه‌ی سیاست، به اِعمال و تحمیل اراده‌ی خود بر دیگران معطوف است. قدرت مفهومی انتزاعی است و تا زمانی که تجلّی و ظهور بیرونی نداشته باشد، قابل سنجش و ارزیابی نیست و نمی‌توان چندان از زاویه‌های گوناگون و چند بُعدی آن س...

ادامه مطلب

بررسی ماهیت قدرت

بررسی ماهیت قدرت

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   وقتی از ماهیت پدیده‌ای می‌پرسیم، از مشخصه‌ها و ویژگی‌های آن به نوعی سؤال می‌کنیم؛ البته منشأ، مبدأ، عوامل شکل‌گیری، هدف و مؤلفه‌های آن را نیز می‌توان در زیر مجموعه‌ی بحث ماهیت بررسی کرد. درباره‌ی ماهیت قدرت، باید اشاره کرد که تبیین آن نسبت به منظومه‌های فکری مختلف دیگر متفاوت و پیچیده است. قدرت مفهوم اعتباری است که در جامعه بروز دارد و چیستی آن به مبانی فکری و معرفتی هر سامانه‌ی اندیشگی ...

ادامه مطلب

قدرت سیاسی و مفهوم‌های مرتبط با آن

قدرت سیاسی و مفهوم‌های مرتبط با آن

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   قدرت از مفهوم‌های کلیدی سیاست و حاکمیت در هر نظامی است. به بیان دیگر، هر گاه مجموعه و نظام سیاسی برپا می‌شود، بحث از قدرت نیز مطرح است؛ حال مطلوب یا نامطلوب باشد، مشروع یا نامشروع. از آنجا که در قرآن کریم، مفهوم‌ها و واژگان متفاوتی به کار رفته است که با قدرت ارتباط برقرار می‌کند، در ادامه تلاش خواهیم کرد جایگاه قدرت را در مقایسه با دیگر مفهوم‌ها نسبت سنجی کنیم. ۱٫ قدرت و مف...

ادامه مطلب

تبیین مفهوم قدرت سیاسی در قرآن

تبیین مفهوم قدرت سیاسی در قرآن

  نویسنده: سیدکاظم سیدباقری   یکی از اساسی‌ترین مفهوم‌ها در حوزه‌ی علوم سیاسی و اجتماعی قدرت است؛ تا آنجا که برخی آن را موضوع علم سیاست می‌دانند. در نگاه بنیادین، قدرت در نظریه‌های سیاسی و اجتماعی، اغلب مفهوم بحث‌انگیزی بوده است. (۱) برای قدرت تعریف‌های گوناگونی از زاویه‌های مختلف عرضه شده است. در این نوشته نیز منظور از قدرت، ساحت سیاسی آن است؛ (۲) امّا از آنجا که این مفهوم، کلید واژه‌ی این تحقیق است و آشکار ش...

ادامه مطلب

گفتمان ولایتعهدی امام رضا (ع) میان دو رویکرد «زیست – قدرت» و «زیست – سیاست»

گفتمان ولایتعهدی امام رضا (ع) میان دو رویکرد «زیست – قدرت» و «زیست – سیاست»

  نویسنده: حسن بشیر (۱)   چکیده طرح موضوع ولایتعهدی امام رضا (علیه‌السلام) به توسط مأمون عباسی، یکی از حوادث بسیار مهم تاریخی است که به شدت با مسئله‌ی امامت، حاکمیت و حکومت اسلامی مرتبط بوده و نیازمند تحلیل گفتمانی ویژه می‌باشد. دوره‌ی مأمون یک دوره استثنایی در تاریخ عباسیان است که با جریان‌های ‌مختلف سیاسی – اجتماعی و فرهنگی – دینی روبرو بوده که نیازمند ظهور گفتمانی شده است که بر پایه‌ی «ولایتعهد...

ادامه مطلب

مفهوم سیاست در مکتب رضوی

مفهوم سیاست در مکتب رضوی

  نویسنده: اصغر افتخاری (۱)   چکیده این واقعیت که سیاست علمی است که در چارچوب اصول اعتقادی و شرایط و مقتضیات زمانی شکل می‌گیرد، ما را به آنجا رهنمون می‌شود که بپذیریم تلقی‌های واحدی از علم سیاست در عالم خارجی وجود ندارد و متناسب با مکاتب و شرایط شاهد شکل‌گیری دیدگاه‌ها ‌و نظریه‌های مختلفی در این زمینه می‌باشیم. نگارنده در مقاله‌ی حاضر مستند به اصول و مبانی مکتب رضوی که برگرفته از سیره‌ی مبارک امام رضا (علیه‌ا...

ادامه مطلب

دیدگاه فیلسوفان مسلمان درباره‌ی ماهیت دولت

دیدگاه فیلسوفان مسلمان درباره‌ی ماهیت دولت

  نویسنده: نجف لک‌زایی   در این خصوص می‌‎توان به سه فیلسوف برجسته اشاره کرد: فارابی، خواجه نصیر و ملاصدرا. ملاصدرا دو مکتب را تأسیس کرد: حکمت متعالیه و حکمت سیاسی متعالیه؛ با این توضیح که به «حکمت سیاسی متعالیه» ایشان عنایت نشد، کما اینکه به «حکمت متعالیه» او نیز در ابتدا چندان توجهی صورت نگرفت. برخی از محققان معتقدند که اندیشه‌های ملاصدرا یک قرن پس از وفات ایشان مطالعه و بررسی شده است. (۱) به نظر می‌رسد که ان...

ادامه مطلب

ماهیت دولت در ایران: نظریه‌های ساختاری

ماهیت دولت در ایران: نظریه‌های ساختاری

  نویسنده: نجف لک‌زایی   الف) تحلیل مارکسیستی نظریه‌ی مارکس بر اقتصاد مبتنی است. به عقیده‌ی او، با تغییر در شیوه‌ی تولید، نظام روابط اجتماعی نیز تغییر خواهد کرد. وی یک روند پنج مرحله‌ای را در جهان به صورت تاریخی ارائه می‌کرد که عبارت بود از: ۱٫ کمون اولیه؛ ۲٫ دوره‌ی برده‌داری؛ ۳٫ دوره‌ی فئودالیته و کشاورزی؛ ۴٫ دوره‌ی سرمایه‌داری؛ ۵٫ کمون ثانویه. مطابق عقیده‌ی مارکس، جهان این دوره‌های تاریخی را طی کرده ی...

ادامه مطلب