نظریه ها و اندیشه های سیاسی

نظام سیاسی از منظر تالکوت پارسونز

نظام سیاسی از منظر تالکوت پارسونز

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   پارسونز بر این باور بود که منطق نظریه‌ی کنش، او را مجاز بلکه مجبور می‌کند که همان مدل تحلیلی را که برای نظام عموی کنش به کار برده است در مورد هریک از نظام‌های فرعی جامعه نیزبه کار ببرد. روی همین اصل، مدل تحلیلی‌ای را که برای علم اقتصاد و جامعه شناسی اقتصادی ساخته و به کار برده بود درباره‌ی علم سیاست و جامعه شناسی سیاسی نیز به کار بست. اصالت و در عین حال نارسایی‌های ت...

ادامه مطلب

تانستل، کاثبرت

تانستل، کاثبرت

نویسنده: Joy B.Easton مترجم: علی اصغر حلبی [kāθbert tānstal] Cuthbert Tunstall (ت. هَکفرت، یوْرکشر، انگلستان، ۸۵۳/ ۱۴۷۴؛ و.لندن، انگلستان، ۲۷ آبان ۹۳۸/ ۱۸ نوامبر ۱۵۵۹)، الهیات، سیاست، ریاضیات. تانستل پسر نامشروع تامس تانستل و یکی از دختران سرجان کانیرز [kanyerz] بود، و بعدها (بر طبق قانون دینی)، با ازدواج آن دو، به صورت مشروع درآمد. وی در آکسفرد (حدود ۸۷۰) و کیمبریج (حدود ۸۷۵) درس خواند ولی در سال ۸۷...

ادامه مطلب

نظریّه پیش شهرسازی فرهنگ‎‌گرای ویلیام موریس

نظریّه پیش شهرسازی فرهنگ‎‌گرای ویلیام موریس

    نویسنده: فرانسواز شوای برگردان: محسن حبیبی   «ویلیام موریس» William Mories (1834-1896) خود می‌گوید که «راسکین» استاد معنوی او بود، اما او تأکید می‌کند که [این مسأله]،«قبل از آنی است که من یک سوسیالیست مبارز شده باشم». (۱) این شرط نشانگر آن چیزی است که دو ذهنیّت را از هم جدا می‌کند، دو ذهنیّتی که در هر دو آنها اندیشه، تحت سلطه هنر و زیبایی بود، [هنر و زیبایی] که هر دو این ذهنیّت‌ها در آثار گذشته کشف کرده بود...

ادامه مطلب

عوامل مؤثر بر دگرگونی سیاسی

عوامل مؤثر بر دگرگونی سیاسی

نویسنده: داور شیخاوندی زندگی سیاسی در جریانِ مداومِ رویدادهایی متجلی می‌شود که به طور نابرابری افراد را در بر می‌گیرند. این رویدادها از اهمیّت تاریخی (زمانی) یا جغرافیایی (مکانی) مربوط به بخشی از نقاط جهان برخوردار هستند. اگر آن‌ها را در راستای تاریخی قرار دهیم نظم تسلسل، یا پی آیش‌های آن‌ها با هم فرق می‌کنند. آن‌ها اغلب ادواری یا شبه‌ادواری هستند: یعنی از هر گاهی، به طور...

ادامه مطلب

قطب بندی Polarity

قطب بندی Polarity

نویسنده: مارتین گریفیتس مترجم: علیرضا طیب توزیع توانایی های نظامی، اقتصادی و دیگر توانایی های جنگی (ــ جنگ) در میان اعضای نظام دولت ها. بر اساس نظریه ی نوواقع گرایی، ساختار نظام را نحوه ی قرار گرفتن یا آرایش یافتن دولت ها تعیین می کند که خود تابع چگونگی توزیع و توانایی های مادی در میان آن هاست. زمانی که توانایی ها در دست یک دولت برتر متمرکز باشد نظام را دارای ساختار تک قطبی می خوانند. وقتی دو دولت توانایی های...

ادامه مطلب

توسعه‌ِ سیاسی در کشورهای اسلامی غیرعرب زبان

توسعه‌ِ سیاسی در کشورهای اسلامی غیرعرب زبان

  نویسنده: مقصود رنجبر   الف) ایران در ایران توسعه‌ی سیاسی با موانع سیاسی- اجتماعی متعددی روبرو بوده است و درک فرآیند توسعه‌ی سیاسی بدون توجه به این موضوع امکان‌پذیر نیست. تمرکز قدرت در دست حکومت یکی از موانع توسعه‌ی سیاسی به شمار آمده است. برخلاف دیگر کشورهای اسلامی، در ایران اراده‌ی معطوف به مردم‌سالاری در قالب جنبش‌های سیاسی، بسیار قوی بوده است، هدف این جنبش‌ها تحقق مردم‌سالاری و کاستن از قدرت دولت...

ادامه مطلب

چپ نو

چپ نو

نویسنده: تام باتامور مترجم: حسن چاوشیان NEW LEFT اصطلاحی توصیفی که با مسامحه به مجموعه متنوعی از آموزه‌های سیاسی و جنبش‌های اجتماعی اطلاق می‌شود که در اواخر دهه‌ی ۱۹۵۰، پس از قیام ۱۹۵۶ در مجارستان، به وجود آمدند و در طول دهه‌ی ۱۹۶۰ با قوت و نیروی زیادی رشد و گسترش یافتند، خصوصاً در مخالفت با مداخله‌ی امریکا در ویتنام و اشغال نظامی چکسلواکی توسط کشورهای عضو پیمان ورشو. چپ نو جنبش‌های ا...

ادامه مطلب

تشکیل جهان سوم

تشکیل جهان سوم

نویسنده: آنتونی گیدنز مترجم: منوچهر صبوری اکثریت بزرگ جوامع جهان سوم در مناطقی هستند که زمانی تحت حکومت استعماری قرار داشت- در آسیا، آفریقا و آمریکای جنوبی. یکی دو نقطه هنوز مستعمره هستند. معدودی از مناطق استعمار شده زودتر استقلال به دست آوردند، مانند هائیتی، که در ژانویه ی ۱۸۰۴ نخستین جمهوری مستقل سیاهپوست گردید. مستعمرات اسپانیا در آمریکای جنوبی آزادی خود را در سال ۱۸۱۰ به دست آوردند، در حالی که برزیل در سال ۱۸...

ادامه مطلب

اندیشه‌ی سیاسی هگل و آینده

اندیشه‌ی سیاسی هگل و آینده

نویسنده: بروس هداک برگردان: محمدحسین وقار در دوره‌ی پساانقلاب، سبکْ و طبیعتِ نظریه سیاسی تغییر بسیار یافت. نظریه به یک سلاح عمده سیاسی تبدیل شده بود. در این زمان، دنیای سیاست همه گروهها و طبقات را بالقوه دربرمی‌گرفت؛ اما همه نقشی فعال ایفا نمی‌کردند. رهبری و مشروعیت سیاسی سخت مورد مناقشه قرار داشت. افکاری باید مطرح می‌شد تا منافع را تأمین نماید. اغلب موفقیت یا شکست سیاسی در گرو بسیج مؤثر گر...

ادامه مطلب

پیش شهرسازی بی‌الگو: فردریش انگلس

پیش شهرسازی بی‌الگو: فردریش انگلس

    نویسنده: فرانسواز شوای برگردان: محسن حبیبی   مسأله شهرهای بزرگ به دو گونه از سوی «انگلس» Friedrich Engels (1820-1895) مطرح شده است. از سویی، او در یک تحلیل انتقادی بیرحمانه، بر پایه یک تحقیق اجتماع شناسانه مقدماتی که هم از مشاهدات شخصی نویسنده و هم از تمامی منابع نوشته موجود تغذیه می‌کند، فقر کارگر شهری در شهرهای صنعتی انگلیس را افشا می‌کند: این نقد عبارت است از فصلی از کتاب «وضعیت طبقه رنجبر در انگلیس» تحت عنوان ...

ادامه مطلب

سیاست‌ورزان چگونه افرادی‌اند؟

سیاست‌ورزان چگونه افرادی‌اند؟

نویسنده: داور شیخاوندی سلسله مراتب سرشتی: سن، جنس و فرمندی پیشگامان اندیشه‌ی مردم سالاری، از چهار قرن پیش، ملت را محمل و محور قدرت پنداشته، تقریر و تبلیغ کرده‌اند. در پی چنین پندارگرایی، یکی از رؤسای جمهور آمریکا اعلام کرد که: حکومت توسط مردم و برای مردم تحقق می‌یابد. “Governing by the people for the people” اصطلاح امریکایی “people” معادل با “nation̶...

ادامه مطلب

دو قطبی بودن Bipolarity

دو قطبی بودن Bipolarity

نویسنده: مارتین گریفیتس مترجم: علیرضا طیب توزیع دو قطبی قدرت در نظام بین الملل ناظر بر وضعیتی است که دو دولت با توانمندی های نسبتاً برابر بر هر دولت دیگری تفوق داشته باشند. نمونه های تاریخی چنین وضعی شامل آتن و اسپارت در آستانه جنگ پلوپونز، پادشاهی های مقدونی سلوکیه و بطالسه که پس از مرگ اسکندر کبیر سربرآوردند، و رویارویی ایالات متحده و اتحاد شوروی در دوران جنگ سرد است. مردم اغلب دو قطبی بودن را باآرایش قطبی شده اتحادهای نظامی ا...

ادامه مطلب

اندیشمندانِ جهان اسلام و توسعه

اندیشمندانِ جهان اسلام و توسعه

  نویسنده: جمعی از نویسندگان *   زیرعنوان:: آراء و دیدگاه‌ها در جهان اسلام در کشورهای اسلامی، در پی آشنایی با وضع جدید غرب، تلاش جدی برای اقتباس و الگوبرداری از نهادهای مهم جدید و مؤثر بر جریان توسعه، از جمله مدرسه و دانشگاه، هم در صورت و هم در محتوا آغاز شد. به همین سبب، غالباً در بخش‌های گوناگون علمی، دانشگاه‌ها و مراکز آموزشی و ادارات و سازمان‌های برنامه‌ریزی، از همان الگوها و رهیافت‌ها و آموزه‌ها ...

ادامه مطلب

تروتسکیسم

تروتسکیسم

نویسنده: نورمن جِراس برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی مترجم: حسن چاوشیان Trotskyism این اصطلاح که برگرفته از نام لئون تروتسکی (۱۸۷۹-۱۹۴۰) و تأثیر تاریخی افکار اوست، به جریان فکری گسترده و نیز به جنبش سازمان‌یافته‌ی کوچکی اطلاق می‌شود. قدیمی‌ترین معنای آن – پیش از سال ۱۹۱۷ – فقط به دیدگاه غیرارتدکس خاصی اشاره می‌کرد که درباره‌ی منش و ماهیت انقلاب آتی روسیه ب...

ادامه مطلب

جهان سوم Third world

جهان سوم Third world

نویسنده: مارتین گریفیتس مترجم: علیرضا طیب این اصطلاح را (با تسامح) برای اشاره به کشورهایی با اقتصاد توسعه نیافته در آسیا، آفریقا، اقیانوسیه و امریکای لاتین به کارمی برند که گفته می شود گروهی با ویژگی های مشترکی چون فقر، نرخ بالای زاد و ولد، و وابستگی اقتصادی به کشورهای پیشرفته را تشکیل می دهند. جهان اول همان جهان توسعه یافته است-ایالات متحده، کاناد، اروپای غربی، ژاپن، و کشورهای نوصنعتی (هنگ کنگ، سنگاپور، کره جنوبی و ...

ادامه مطلب

دولتی که ماکیاولی می‌شناخت

دولتی که ماکیاولی می‌شناخت

نویسنده: بروس هداک برگردان: محمدحسین وقار شکل‌گیری دولت امروزین به مثابه یک شکل سیاسی در اوایل عصر حاضر آغاز شد؛ اما مدتی وقت لازم بود تا خصائص حقوقی و مؤثر آن تثبیت گردد. اندیشه‌ی اقتدار سیاسی متمرکز و برخوردار از تسلط و نفوذ در درون مرزهای یک سرزمین واحد و حاکم بر اطاعت اتباع بدون تمایزی مبتنی بر مقام، ابداعی بنیادین در تفکر سیاسی اروپا بود. می‌بایست شبکه‌های پیچیده‌ی وفاداری شخصی که د...

ادامه مطلب

نظریّه‌ی پیش شهرسازی فرهنگ‌گرای جان راسکین

نظریّه‌ی پیش شهرسازی فرهنگ‌گرای جان راسکین

    نویسنده: فرانسواز شوای برگردان: محسن حبیبی   با وجود اینکه نقد و فلسفه هنر اولین اقدام، «راسکین» است ولی این نقد و فلسفه هنری به یک فلسفه اجتماعی ختم می‌شوند که از آنها جدایی‌ناپذیر است. مفهوم «راسکینی» هنر، هم با یک آموزش زیبایی شناختی خاص – نشأت گرفته از شناخت دقیق شاهکارهای اروپایی نقاشی و معماری – مشخص می‌گردد، و هم – با تأثیری فراوان – به وسیله تفکر «پوژن». به نظر «راسکین»، هنر عبارت ا...

ادامه مطلب

کالبدشناسی سیاست

کالبدشناسی سیاست

نویسنده: داور شیخاوندی ساختارها، پندارها و همبودی‌‌ها کنش سیاسی پیوسته در میان گروه سازمان یافته انسانی انجام می‌گیرد. برای کالبدشکافی آن لازم است که نخست مفهوم سازمان و ساختار را که امروزه کاربرد آن‌ها در علوم خیلی رواج یافته است تعیین و تبیین کنیم. برای تسهیل بیان کالبد انسانی (کشورتن) را مثال می‌زنیم: طرز قرار گرفتن اندام‌های بیرونی مانند پا، دست، تنه، سینه و سر و درون مای...

ادامه مطلب

سیاست استعماری چیست؟

سیاست استعماری چیست؟

نویسنده: شاپور رواسانی در تئوریهای کلاسیک امپریالیسم سرمایه داری، سیاست استعماری به معنای چگونگی اجرای سلطه ی حکومتی ــ دولتی دول استعماری با تصرّف سرزمینه و پایه گذاری سازمانهای دولتی اعم از مقنّنه، اجرائیه (اداری ــ نظامی) و قضائیه، در رابطه با سلطه ی اقتصادی ــ فرهنگی بر مستعمرات مورد بررسی قرار نگرفته و بخشی از این تئوریها را نمی سازد، گرچه درباره ی دخالت های سیاسی دول و انحصارات سرمایه داری استعماری بر جوامع مستعمراتی ...

ادامه مطلب

چپ گرایی در آفریقای مسلمان

چپ گرایی در آفریقای مسلمان

  نویسنده: محمدرضا شکیبا   چپ در آفریقا به تدریج و پس از جنگ جهانی دوم در پرتو مبارزه با استعمار رایج شد. در این زمان برخی از نخبگان و روشنفکران افریقایی در جستجوی باور و اندیشه‌ای بودند که بتوانند بر مبنای آن اختلافات داخلی را کاهش دهند و مردم را علیه استعمار بسیج کنند؛ از این رو، اندیشه‌ی چپ به عنوان ایدئولوژی مبارزه با استعمار در میان افریقاییان مقیم اروپا گسترش یافت و آنان، پس از بازگشت به وطن، به تبلیغ آن پرد...

ادامه مطلب

استبداد شرقی

استبداد شرقی

نویسنده: لیو هادو برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی مترجم:حسن چاوشیان Oriental Despotism این اصطلاح را که به معنای شکلی از سازمان سیاسی است که در آن یک بوروکراسی مرکزی کنترل منابع آب و امور آبیاری را در اختیار دارد کارل ویتفوگل که کتابی تحت همین عنوان نوشت (Wittfogel, 1957) بر سر زبان‌ها انداخت، اما با این حال، این اصطلاح تاریخ پر‌پیچ‌وخم و معناهای وسیع‌تری دارد. &rlm...

ادامه مطلب