واژه شناسی سیاسی

وحدت افریقا

وحدت افریقا

  نویسنده: علی ا. کزروعی و اِی. اِم. شاراکیا برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Pan-Africanism این اصطلاح را می‌توان حس همبستگی در میان افریقایی‌ها و مردم افریقایی‌تبار تعریف کرد. این وقوف به هویت مشترک گاهی به صورت نظریه درآمده و گاهی تبدیل به اقدام سیاسی شده است. وحدت افریقا، در جاه‌طلبانه‌ترین صورت خود، در پی ایجاد حکومت واحدی برای کل افریقا است که پیوندهای نیرومند اقتصادی و سی...

ادامه مطلب

وحدت اعراب

وحدت اعراب

  نویسنده: پیتر اسلاگلت برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Pan-Arabism وحدت اعراب، به منزله‌ی ایدئولوژی از ملی‌گرایی عربی سرچشمه می‎گیرد که نخستین بار در اواخر قرن نوزدهم در بخش‎های عربی امپراتوری عثمانی به صورت پدیده‎ای ادبی و سیاسی به وجود آمد. پیدایش ملی گرایی عربی تا حدی نتیجه‎ی جنبش احیای زبان و ادبیات عرب، موسوم به نهضه بود که در سوریه‌ی علیا آغاز شد. موجی از کشف، ویرایش و...

ادامه مطلب

نژادپرستی

نژادپرستی

  نویسنده: سامی زبیده برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Racism هر دستگاه عقیدتی که انسان‎ها را به جمعیت‌های جداگانه‎ای بر اساس ویژگی‎های طبیعی و/ یا فرهنگی طبقه بندی کند، و این ویژگی‎ها را در سلسله مراتب برتری و فرومرتبگی رتبه بندی کند، نژادپرستی نامیده می‎شود. این عقاید، در شرایط اجتماعی و سیاسی مساعد، در مجموعه‎ای از کرد و کارها و نهادهای تبعیض‌آمیز ادغام می‎شوند که از برتری یک ...

ادامه مطلب

نژاد

نژاد

  نویسنده: جان رکس برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Race این مفهوم به معنایی که در دنیای سیاست رواج دارد، آثار و نتایج عمیقی در تاریخ معاصر جهان داشته است. ناسیونال سوسیالیست‎ها در المان به وجود نژاد برتر آریایی و همچنین نژادهای فرومرتبه اعتقاد داشتند. آن‎ها یهودیان را نژادی واحد تلقی می‎کردند و سعی داشتند نژاد آن‎ها را منقرض کنند. در افریقای جنوبی تا همین اواخر سلطه و سیطره‌ی سی...

ادامه مطلب

ناسیونال سوسیالیسم

ناسیونال سوسیالیسم

  نویسنده: گرهارت بوتس برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    National Socialism اعتماد پیشین به تبیین‎های کلی درباره‎ی ناسیونال سوسیالیسم- به مثابه جنبش سیاسی، ایدئولوژی و حکومت- با کامل شدن پژوهش‎های دقیق و مفصل و پیدایش پارادایم‌های «پست مدرنیستی» از اساس متزلزل شده است. اکنون به نظر می‎رسد نظریه‎های مربوط به هیتلریسم، توتالیتاریسم / تمامت خواهی و فاشیسم (نک. Grebing, 1986; Blackbo...

ادامه مطلب

منطقه‌گرایی

منطقه‌گرایی

  نویسنده: انزو مینجونه برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Regionalism این اصطلاح برای اشاره به جنبش سیاسی و اجتماعی ملهم از فرهنگ یک منطقه‌ی خاص به کار می‎رود که در پی دفاع از هویت بومی و محلی است در برابر ادغام شدن در تجانس و همگونی ملی، و همچنین خواهان استقلال هرچه بیشتر این منطقه از حکومت مرکزی است. منطقه گرایی خصوصاً در کشورهایی که در آن‎ها شکل‌گیری دولت ملی (Tilly, 1975) موجب ...

ادامه مطلب

مناسک سیاسی

مناسک سیاسی

  نویسنده: استیون لوکس برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Political Ritual مناسک به معنای فعالیت رسمی یا ضابطه مندی که نوعاً در زمان‎ها و مکان‌های مشخصی اجرا می‌شود، متفاوت با عادت و رسم است، چون جنبه‌ی نمادین و غالباً نمایشی دارد و نه فقط ایده‎ها بلکه غالباً احساسات نیرومندی را نیز بیان و منتقل می‎کند. این کار از طریق صحنه‌ها، اعمال و کلمات نمادینی انجام می‎گیرد که ایده‎های گوناگو...

ادامه مطلب

منافع

منافع

  نویسنده: بری هیندس برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Interests وقتی می‎گوییم اقدام، خط مشی یا وضعیتی خاص به نفع فرد یا جمع معینی است، منظورمان این است که از جهت مهمی موجب پیشبرد یا ارتقای رفاه و آسایش آن‎ها می‎شود. سخن گفتن از منافع می‎تواند با قصد هنجاری یا تبیینی باشد: در حالت اول برای تجویز کنش‌های مقتضی یا برای توجیه کنش‎هایی است که به نمایندگی از دیگران صورت می‌گیرد، مثلاً ب...

ادامه مطلب

ملت

ملت

  نویسنده: ارنست گلنر برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Nation هیچ تعریف مورد توافق همگانی یا به عبارت دیگر هیچ تعریف بی‌طرفانه‌ای از اصطلاح ملت وجود ندارد و احتمالاً نمی‎تواند وجود داشته باشد. ماهیت ذاتاً پرچالش این تعریف نتیجه‌ی ماهیت پیچیده و بغرنج چیزهایی است که این اصطلاح به آن‎ها اطلاق می‎شود. بشریت به فرهنگ‎های بسیار گوناگون و متنوع (گروه‎هایی که بر اساس زبان، رسوم، باورها و ا...

ادامه مطلب

مشروعیت

مشروعیت

  نویسنده: ویلیام اَوتوِیت برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی   Legitimacy «حقانیت» نظم اجتماعی یا سیاسی و طلب پشتیبانی و حمایت، نه فقط پذیرش صاف و ساده، از سوى اتباع، مسلماً یکی از مضامین همیشگی نظریه‌ی سیاسی است که غالباً در نظریه‎های «تکلیف سیاسی» صورت‌بندی می‎شود. تفکر اجتماعی قرن بیستم ضمن دنبال کردن این سنت هنجاری و تجویزی در مبحث عدالت، آزادی، برابری و غیره، تا حد زیادی نیز ...

ادامه مطلب

مشارکت

مشارکت

  نویسنده: مارکو دیانی برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی   Participation مشارکت که یکی از مفاهیم مبهم در علوم اجتماعی است می‌تواند معنای اکید یا معنای خفیف داشته باشد. به معنای اکید، مشارکت به این معناست که با توجه به حجم و پیچیدگی جوامع توده‎ای معاصر، تمرکز قدرت سیاسی، رشد بوروکراسی، و تجمع قدرت اقتصادی، ضمانت‎های سنتی دموکراسی باید تقویت و حفاظت شود و گسترش یابد تا بتواند با این گرایش...

ادامه مطلب

مدرنیته

مدرنیته

  نویسنده: کریشان کومار برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Modernity مدرنیته «مفهومی تقابلی» است. معنای این اصطلاح همان‌قدر که از آن‌چه اثبات می‎کند گرفته می‎شود از آن‌چه انکار می‎کند نیز می‎آید. پس این اصطلاح می‎تواند در زمان‌های مختلف با معناهای بسیار متفاوتی به کار رود، بسته به این که چه چیزی را انکار، و در مقابل، چه چیزی را اثبات می‎کند. در نظر قدیس آگوستین در قرن پنجم میلاد...

ادامه مطلب

مدرنیسم و پست‌مدرنیسم

مدرنیسم و پست‌مدرنیسم

  نویسنده: تونی پینکنی برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Modernism and Postmodernism مدرنیسم، به عنوان اصطلاحی کلی در تاریخ فرهنگ به معنای مجموعه‌‌ی بسیار متنوعی از گسست‌های زیبایی‌شناسانه از سنت واقع‌گرای اروپایی از اواسط قرن نوزدهم به بعد است. رئالیسم یا واقع‌گرایی بر پایه‌ی فرض همسانی اثر هنری و طبیعت بیرونی یا جامعه‎ای که با آن سر و کار دارد استوار است. این همسانی با استعاره‌ی آینه ...

ادامه مطلب

دگراندیشی

دگراندیشی

  نویسنده: لوئیس اِی. کوزر برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Dissent فعل “to dissent” برای توصیف فعالیت‎هایی به کار می‎رود که با عقاید و افکار اکثریت تفاوت یا مخالفت دارد. اسم”dissenter” به کسی اطلاق می‎شود که چنین رفتاری دارد و معتقد به دیدگاه‌های مخالف اکثریت است. این فعل و این اسم ابتدا برای اشاره به آن دسته از سازمان‌های دینی و پیروان آن‎ها به کار می‌رفت ...

ادامه مطلب

محافظه کاری

محافظه کاری

  نویسنده: ایان کراوثر برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Conservatism محافظه کاری دیدگاهی سیاسی است با چنان عمومیت و جهانشمولی‎ای که ایدئولوژی‌های بزرگ مدرن مثل لیبرالیسم و سوسیالیسم و فاشیسم فاقد آن عمومیت هستند. بیزاری غریزی از تغییر و دلبستگی به وضعیت فعلی امور، عواطفی است که کمتر بنی بشری کاملاً از قید آن‎ها آزاد است و عواطف و احساسات همان چیزی است که در اکثر دوره‌های تاریخ بشر...

ادامه مطلب

مارکسیسم غربی

مارکسیسم غربی

  نویسنده: ژوزه ژ. مرکیور برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Western Marxism این شکل از نظریه‌ی مارکسیستی عموماً دربرگیرنده‌ی صاحب نظران گوناگونی همچون گئورگ لوکاچ، ارنست بلوخ، کارل کورش، آنتونیو گرامشی، اعضای مکتب فرانکفورت، متفکران فرانسوی از ژان پل سارتر- خصوصاً آثار آخر او- تا لویی آلتوسر و بخش‎های نخست آثار یورگن هابرماس، دانسته می‌شود. به این معنا، مارکسیسم غربی شامل پیکره‎ای از...

ادامه مطلب

مارکسیسم

مارکسیسم

  نویسنده: تام باتامور برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی   Marxism مجموعه‎ای مرکب از نظریه‌ی اجتماعی و آموزه‎های سیاسی مأخوذ از آثار کارل مارکس و همکار نزدیک او فردریش انگلس. پس از مرگ مارکس بود که مارکسیسم به صورت یک «جهان بینی» فراگیر و آموزه‌ی سیاسی برای بسیاری از احزاب سوسیالیستی رشد و گسترش یافت. این رشد و گسترش ابتدا با تلاش‎های انگلس آغاز شد که «جهان بینی مارکسیستی» را نگرش...

ادامه مطلب

مارکسیسم اتریشی

مارکسیسم اتریشی

  نویسنده: تام باتامور برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Austro-Marxism یکی از قدیمی‎ترین مکاتب تفکر مارکسیستی که بر مبنای آثار گروهی از متفکران در اواخر قرن نوزدهم در وین پا گرفت و برجسته‌ترین شخصیت‌هایش ماکس آدلر، اوتو بوئر، رودولف هیلفردینگ و کارل رنر بودند. این مارکسیسم نوین، به گفته‌ی بوئر (۱۹۲۷)، پاسخی بود به آموزه‎های نوین فلسفی (مکتب نوکانتی و پوزیتیویسم)، و تحولات نظ...

ادامه مطلب