علوم اجتماعی

آسیب‌شناسی سلامت معنوی نظام اجتماعی از منظر قرآن و نهج البلاغه

آسیب‌شناسی سلامت معنوی نظام اجتماعی از منظر قرآن و نهج البلاغه

  نویسندگان: دکتر اصغر منتظر القائم (۱) فاطمه جعفری (۲)   چکیده: سلامت معنوی جامعه علوی به مفهوم ارتباط سالم انسان با عالم معنا و حرکت او در مسیر قرب الهی با ابزار توحید و معاد باوری، وارستگی و بندگی خداوند است. امیرالمؤمنین (علیه السلام) تمدنی متعالی پایه ریزی کرد که هدف آن نجات انسان در تمامی عرصه‌های مادی و معنوی، بود. تمدن علوی که در حقیقت استمرار تمدن نبوی است جلوه‌ای کامل از تمدن عظیم قرآنی می‌باشد. ...

ادامه مطلب

باورها و تحولات اجتماعی

باورها و تحولات اجتماعی

  نویسنده: نجف لک‌زایی   از آنجا که باورهای موجود در یک جامعه با چگونگی تحولات آن جامعه ارتباط مستقیم دارد، اگر بخواهیم تحولات یک جامعه را بررسی و علت وقوع حوادث و رویدادها را پیدا کنیم، باید از محتوای باطنی انسان‌های آن جامعه آگاه شویم، ولی مشکل این است که ما در جامعه با انسان‌های گوناگون رو به رو می‌شویم؛ به گونه‌ای که بررسی‌ها و شناخت محتوای باطنی باورهای تک تک آنان ممکن نیست. برای رهایی از این مشکل می‌توانیم انس...

ادامه مطلب

فلانی خیلی دیپلومات شده!

فلانی خیلی دیپلومات شده!

    سیدحسن تقی‌زاده از جمله رجال سیاسی تاریخ ایران است که فراز و فرودهای زیادی در زندگی شخصی و سیاسی او وجود دارد. تقی‌زاده بر جدایی دین از سیاست تأکید می‌کرد تا حدی که گروهی از علمای نجف از جمله آیت‌الله عبدالله مازندرانی و آخوند خراسانی فتوا به «فساد مسلک سیاسی» وی دادند. تقی‌زاده در سال ۱۳۲۵ه. ق عضو «لژ بیداری ایران» شد. وی پس از مدتی به بالاترین مقام فراماسونری؛ یعنی استاد اعظم می‌رسد. شاید برای شناخت تقی‌زاده ...

ادامه مطلب

این ایرانی‌ها چه آدم‌های غریبی هستند!

این ایرانی‌ها چه آدم‌های غریبی هستند!

    سیدحسن تقی‌زاده از جمله رجال سیاسی تاریخ ایران است که فراز و فرودهای زیادی در زندگی شخصی و سیاسی او وجود دارد. تقی‌زاده بر جدایی دین از سیاست تأکید می‌کرد تا حدی که گروهی از علمای نجف از جمله آیت‌الله عبدالله مازندرانی و آخوند خراسانی فتوا به «فساد مسلک سیاسی» وی دادند. تقی‌زاده در سال ۱۳۲۵ه. ق عضو «لژ بیداری ایران» شد. وی پس از مدتی به بالاترین مقام فراماسونری؛ یعنی استاد اعظم می‌رسد. شاید برای شناخت تقی‌زاده ...

ادامه مطلب

نگاهی به جامعه‌شناسی دینی (۱)

نگاهی به جامعه‌شناسی دینی (۱)

  نویسنده:زینب مقتدایی منبع:راسخون   ۳- جامعه شناسی دینی امیل دورکیم دین یکی از مؤثرترین و دائمی ترین پدیده هایی است که از دیرباز تا کنون در جوامع انسانی حضور داشته، بر افراد و همچنین تحولات فرهنگی و اجتماعی جوامع اثر گذاشته است. بحث «منشأ دین» یکی از مباحث فلسفه دین و کلام جدید می باشد که در پی آن است که علل و عوامل پدید آمدن دین را به عنوان یک پدیده مهم و سرنوشت ساز در تاریخ زندگی بشر، بررسی کند. ای...

ادامه مطلب

نگاهی به جامعه‌شناسی دینی (۲)

نگاهی به جامعه‌شناسی دینی (۲)

  نویسنده:زینب مقتدایی منبع:راسخون   – شرح دیدگاه دورکیم درباره منشأ و خاستگاه دین دورکیم معتقد بودکه به جای پرداختن به الگوی دور از دسترس دین ابتدایی، باید به الگوی زنده و موجود روی آوریم و با بررسی آن، حقیقت دین را بازشناسیم. این الگو باید ساده ترین صورت حیات دینی باشد و با بررسی آن بتوانیم پیچیدگی دیگر ادیان را توجیه کنیم. دورکیم این الگوی زنده را توتمیسم می داند. جوامع بومی ساده و کوچک در استرالیا،...

ادامه مطلب

رندال کالینز و روشنفکری در جهان امروز (۱)

رندال کالینز و روشنفکری در جهان امروز (۱)

  نویسنده:زینب مقتدایی منبع:راسخون   مقدمه رندال کالینز جامعه شناس آمریکایی است که به عنوان نظریه پرداز جدید و نوآور و خلاق پیرامون پارادایم ترکیبی تعریف اجتماعی و نظریه تقابل (کشمکش) از شهرت برخوردار است. وی دوران کودکی و نوجوانی خود را در روسیه ، آلمان ، اسپانیا و آمریکای جنوبی زندگی کرده است .کالینز مدرک دکتری خود را در سال ۱۹۶۰ از دانشگاه برکلی اخذ کرد، بسیاری از منتقدان وی بر این عقیده هستند که او آغازگر فعا...

ادامه مطلب

رندال کالینز و روشنفکری در جهان امروز (۳)

رندال کالینز و روشنفکری در جهان امروز (۳)

  نویسنده:زینب مقتدایی منبع:راسخون   روشنفکر از دید رندال کالینز روشنفکر در دید رندال کالینز ، کسی است که برای اندیشیدن و کسب آگاهی زندگی می کند و به طور دقیق تر ، روشنفکران به مثابه افرادی هستند که اید ها را در بالاترین سطح رقابتی درون یک اجتماع تولید می کنند ، اجتماعی که خود تولید کننده و در عین حال مصرف کننده این ایده هاست . روشنفکران کسانی هستند که متن ها را تولید و مصرف می کنند،کالینز به وظیفه ...

ادامه مطلب

رندال کالینز و روشنفکری در جهان امروز (۲)

رندال کالینز و روشنفکری در جهان امروز (۲)

  نویسنده: زینب مقتدایی منبع:راسخون   در سر دیگر طیف، آنتونیو گرامشی منتقد و روشنفکر ایتالیایی قرار دارد. او با پیوند دادن قدرت و دانش، مفهوم عدم وابستگی و استقلال روشنفکر را رد می کند. از نظرگاهی مارکسیستی، گرامشی شکل گیری روشنفکران ارگانیک را درون طبقات هژمونیک و یا ضدهژمونیک می بیند. او نقش هژمونی ایدئولوژیک را در ابقاء نظم بورژوایی حیاتی می بیند و وظیفه روشنفکران طبقه کارگر را ستیزه بر سر کسب رهبری فکری و اخلاقی ج...

ادامه مطلب

نگاهی به نظریه‌ی خودکشی

نگاهی به نظریه‌ی خودکشی

  نویسنده:زینب مقتدایی منبع:راسخون   ۲- خودکشی(Suicide) برنامه تحقیقی دورکیم و جان کلام آثار او، به سرچشمه های سامان و بی سامانی اجتماعی و نیروهایی راجعند که تنظیم یا عدم تنظیم هیئت اجتماعی را موجب می شوند. اثر دورکیم درباره خودکشی که بحث و تحلیل بی هنجاری یک از بخش های آن است، باید از این زاویه مورد مطالعه قرار گیرد. دورکیم پس از کشف این واقعیت که علت برخی از انواع خود کشی را می توان در بی هنجاری یافت ،خو...

ادامه مطلب

نگاهی به نظریه‌ی تقسیم کار اجتماعی

نگاهی به نظریه‌ی تقسیم کار اجتماعی

  نویسنده:زینب مقتدایی منبع:راسخون   دورکیم سه نظریه مهم درباره “تقسیم کار، خودکشی و دین” مطرح کرده است. اگر چه هر یک از این نظریه ها هدف اختصاصی را پیگیری می کند، ولی وجه مشترک هر سه نظریه مطرح شده توسط دورکیم انکار و رد نظریه روان شناسان بود که منشأ پدیده های اجتماعی را روان شناسی فرد می دانستند، به عبارت دیگر در این سه نظریه، دورکیم تلاش می کند آنچه را در روش شناسی خود مطرح کرده است، در عمل نیز خود...

ادامه مطلب

تفکرات کلی امیل دورکیم (۲)

تفکرات کلی امیل دورکیم (۲)

  نویسنده:زینب مقتدایی منبع:راسخون   – انسجام و یکپارچگی گروه ها از نظر درجه یکپارچگی با یکدیگر متفاوتند؛ یعنی این که برخی گروه ها بر اعضای فردی شان تسلط کامل دارند و آن ها را در چهارچوب گروهی شان کاملاً یکپارچه می سازند؛ اما گروه های دیگری هستند که به اعضای شان تا اندازه زیادی آزادی عمل می دهند. دورکیم اثبات کرده بود که نرخ خودکشی با درجه یکپارچگی تناسب معکوس دارد. مردمی که در یک گروه به خوبی یکپارچه...

ادامه مطلب

مفاهیم اساسی اندیشه دورکیم (۲)

مفاهیم اساسی اندیشه دورکیم (۲)

  نویسنده:زینب مقتدایی   ۴٫ همبستگی اجتماعی؛ برنامه پژوهشی دورکیم و جان کلام آثار او، به سرچشمه های سامان و بیسامانی اجتماعی و نیروهایی راجع است که تنظیم و یا عدم تنظیم هیئت اجتماعی را موجب می شوند. دورکیم سه کتاب نوشته است که هر کدام به نحوی متفاوت، بیانگر «مایه بنیادی اجماع اجتماعی» در نزد اوست. در نخستین کتاب، یعنی تقسیم کار مشکل مورد بحث این است: در جامعۀ جدید، وظایف و مشاغل بی نهایت متنوع اند؛ برای حفظ ا...

ادامه مطلب

تفکرات کلی امیل دورکیم (۱)

تفکرات کلی امیل دورکیم (۱)

  نویسنده: زینب مقتدایی منبع:راسخون   – تعریف و تثبیت جامعه‌شناسی سال ۱۸۲۲ تاریخ رسمی جامعه‌‌شناسی قلمداد می‌شود به این دلیل که اولین بار اگوست کنت بود که جامعه‌شناسی را ابداع کرد. کنت نه تنها این واژه را وضع کرد، بلکه رهیافت جامعه‌شناختی خاصی را نسبت به جهانی که به طرق مختلف و با آثار بزرگی تبیین شده بود، توسعه داد. اندیشه‌های کنت در قرن ۱۹، در فرانسه، توسط سایرین برگزیده شد و اهمیت خاص دورکیم این است که س...

ادامه مطلب

مفاهیم اساسی اندیشه دورکیم (۱)

مفاهیم اساسی اندیشه دورکیم (۱)

  نویسنده:زینب مقتدایی منبع:راسخون   هر اندیشه جدیدی حاوی متغیرها و مفاهیمی خاص با تبیینی منحصر به فرد است که اندیشه دورکیم از این کل مستثنی نمی‌باشد؛ برخی از مهم‌ترین مفاهیم وی عبارت‌اند از: ۱٫ فرد و جامعه؛ فرد در نظریه دورکیم یک مفهوم نظری است که کاملاً با فردی که در جامعه با آن برخورد داریم متفاوت است. این مفهوم به بخش اجتماعی نشده شخصیت فرد، به فردی که از زندگی اجتماعی‌اش جدا شده، و گاهی به فردی که در پی ت...

ادامه مطلب

واقعیت‌های اجتماعی در جامعه‌شناسی از نظر دورکیم

واقعیت‌های اجتماعی در جامعه‌شناسی از نظر دورکیم

  نویسنده:زینب مقتدایی   واحد مورد مطالعه و تحلیل دورکیم واقعیت های اجتماعیsocial fact هستند و این چنین تعریف می شوند: شیوه‌های عمل و فکر و احساس که در بیرون از فرد وجود دارند و از قدرت و قوت اجباری برخوردارند و به وسیله آن خود را بر فرد تحمیل می‌کنند. در این بخش به بررسی واقعیت اجتماعی از دیدگاه دورکیم می پردازیم: – واقعیت اجتماعی مادی و غیرمادی برخی از واقعیت‌های اجتماعی شکل مادی پیدا می‌کنند. برای...

ادامه مطلب

ظهور دورکیم با نگاه جامعه شناختی

ظهور دورکیم با نگاه جامعه شناختی

  نویسنده: زینب مقتدایی منبع:راسخون   دورکیم زمانی بروز کرد که سنت مارکسیستی بعد از کمونیسم، انقلاب مبنای بر یک تحلیل طبقاتی و حتی براندازی نظام سرمایه داری را به وجود آورد. در آن تحولاتی که مارکس خواستار نظام کارگری، از تحول نظام سرمایه داری بود دورکیم بروز کرد و از تحول تدریجی دفاع کرد. در واقع او مخالف مارکس بود و با کار او نقد مارکس شروع شد. او اولین کسی است که به آسیب شناسی در جامعه شناسی پرداخت به معنای فر...

ادامه مطلب

توسعه به مثابه آزادی

توسعه به مثابه آزادی

  نویسنده: آمارتیا سن مترجم: وحید محمودی   توسعه را، آن‌گونه که در اینجا استدلال شده است، می‌توان همچون فرایند گسترش آزادی واقعی دید که مردم از آن سود می‌جویند. تأکید بر آزادی‌های انسانی با دیدگاه‌های محدودی از توسعه، که توسعه را برابر با رشد تولید ناخالص ملی، یا افزایش درآمد افراد یا صنعتی کردن، یا پیشرفت فن آورانه (تکنولوژیک) یا نوسازی اجتماعی می‌دانند، تباین دارد. البته رشد تولید ناخالص ملی (GNP) یا رشد درآم...

ادامه مطلب

زندگی نامه امیل دورکیم Emile Durkheim (2)

زندگی نامه امیل دورکیم Emile Durkheim (2)

  نویسنده:زینب مقتدایی منبع:راسخون   گاه شمار زندگی امیل دورکیم • ۱۵٫ ۱۸۵۸ آوریل. تولد امیل دورکیم در اپینال در خانواده ای ربانی یهودی. پدرش در کودکی او می میرد. تحصیل در کالج اپینال. دورکیم در پایان تحصیلات متوسطه جایزه‌ مسابقات عمومی را می گیرد. دورکیم به پاریس می آید و در مدرسه‌ لوئی لوگراند خودش را برای مسابقه ورودی دانشسرای عالی آماده می کند. وی در پانسیون ژوفره با ژان ژورس برخورد می کند. • ۱۸۷۹٫ دورکیم...

ادامه مطلب

تحلیل طبقاتی از منظری غیرآکادمیک

تحلیل طبقاتی از منظری غیرآکادمیک

طبقه چیست؟ رویکردهای طبقاتی چگونه‌اند و آیا توجه به طبقه لزوما دربردارنده صورت‌های منازعه‌آمیز کردارهای اجتماعی است؟ آنچه می‌دانیم این است که تعریف یکدست و همه‌جانبه‌ای از طبقه وجود ندارد. مارکس، وبر، دورکیم و بوردیو هرکدام یک یا چند وجه از آن را پررنگ و از وجوه دیگر صرف‌نظر کرده‌اند. می‌توان طبقه را با مالکیت، اشتغال و رابطه با وسایل تولید تعریف کرد. از سوی دیگر می‌توان رویکردی کلان به طبقه داشت (همانند مارکس و وبر) و یا برعکس طبقه را ...

ادامه مطلب

زندگی نامه امیل دورکیم Emile Durkheim (1)

زندگی نامه امیل دورکیم Emile Durkheim (1)

  نویسنده:زینب مقتدایی منبع:راسخون   مقدمه امیل دورکیم (زاده ۱۵ آوریل ۱۸۵۸ – درگذشت ۱۵ نوامبر ۱۹۱۷)، جامعه‌شناس بزرگ کلاسیک قرن نوزدهم و ابتدای قرن بیستم است. به عقیده بسیاری، دورکیم بنیان‌گذار جامعه‌شناسی به شمار می‌رود. هرچند آگوست کنت به عنوان واضع واژه جامعه‌شناسی (Sociology) شناخته می‌شود، ولی اولین کسی که توانست کرسی استادی جامعه‌شناسی را تأسیس کند و اولین چهره دانشگاهی در رشته جامعه شناسی شود د...

ادامه مطلب