اصطلاح شناسی اجتماعی

تحلیل طبقاتی از منظری غیرآکادمیک

تحلیل طبقاتی از منظری غیرآکادمیک

طبقه چیست؟ رویکردهای طبقاتی چگونه‌اند و آیا توجه به طبقه لزوما دربردارنده صورت‌های منازعه‌آمیز کردارهای اجتماعی است؟ آنچه می‌دانیم این است که تعریف یکدست و همه‌جانبه‌ای از طبقه وجود ندارد. مارکس، وبر، دورکیم و بوردیو هرکدام یک یا چند وجه از آن را پررنگ و از وجوه دیگر صرف‌نظر کرده‌اند. می‌توان طبقه را با مالکیت، اشتغال و رابطه با وسایل تولید تعریف کرد. از سوی دیگر می‌توان رویکردی کلان به طبقه داشت (همانند مارکس و وبر) و یا برعکس طبقه را ...

ادامه مطلب

بررسی حیات سیاسی علامه محمد باقر مجلسی

بررسی حیات سیاسی علامه محمد باقر مجلسی

  نویسنده:سید مصطفی طباطبایی (۱) منبع:راسخون   چکیده : با تشکیل حکومت صفوی در ایران و تعیین مذهب شیعه دوازده امامی به عنوان مذهب رسمی حکومت ایران، رگه های امیدی برای مردم و علما به وجود آمد که شاید بتوان حکومتی اسلامی بر مبنای اصول مذهب شیعه جعفری پایه ریزی کرد و به همین دلیل برخی از علمایی که اعتقاد به همکاری با حاکمان مسلمان را داشتند بر آن شدند که درجهت زنده نمودن آیین تشیع اثنی عشری و اصول اساسی ا...

ادامه مطلب

واسازی

واسازی

  نویسنده: جفری بنینگتون برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی   Deconstruction این واژه بیش‎ترین کاربرد را برای توصیف کارهای ژاک دریدا فیلسوف فرانسوی (متولد ۱۹۳۰) و کسانی که خود را پیرو او می‎دانند یا پیرو او به شمار می‎آیند، داشته است (به رغم احتیاط‌هایی که خود دریدا درباره‌ی این اصطلاح دارد)، و «مکتب واسازی» منحصراً مورد اشاره‌ی منتقدان آثار اوست. در واقع هیچ «مکتب» یا نهاد تفکر دریدای...

ادامه مطلب

وابستگی

وابستگی

  نویسنده: ژوزه ژ. مِرکیور برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Dependency نظریه‌ی وابستگی مجموعه‎ای از اندیشه‌های نو مارکسیستی است که در اواخر دهه‎ی ۱۹۶۰ در علوم اجتماعی امریکای لاتین پدیدار شد. به گفته‎ی تی. دوس سانتوز (dos Santos, 1970) «رابطه‎ی وابستگی متقابل… هنگامی تبدیل به رابطه‌ی وابستگی می‎شود که بعضی کشورها می‎توانند به صورت خودجوش توسعه یابند در حالی‌که سایر کشور...

ادامه مطلب

نهضت تعاون

نهضت تعاون

  نویسنده: پیتر گرنی برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Cooperative Movement تعاونی‌ها، که انجمن‎هایی است متشکل از کسانی که برای تولید و توزیع کالاها با یکدیگر کار می‎کنند، در کشورهای مختلف شکل‌های گوناگونی داشته‎اند. اتحادیه‌ی بین المللی تعاون (ICA)، که نماینده‌ی تقریباً ۶۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان است، بر شش اصل مهم تأکید کرده است: عضویت داوطلبانه و آزاد، کنترل دموکراتیک، محدودساختن سود سرمایه...

ادامه مطلب

نیازها

نیازها

  نویسنده: پاتریشیا اسپرینگبرگ برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Needs نیازها به معنای ملزومات ضروری بشری، و ضرورت‎های ادامه‎ی زندگی و معیشت، در واقع فقط در قرن بیستم به موضوعی برای نظریه پردازی تبدیل شد. فیلسوفان پیشین یا صرفاً گفته بودند که نیاز مفهوم بسیار مسئله برانگیزی است و یا مدعی شده بودند که هیچ تمایز مهمی بین نیازها و خواسته‎ها وجود ندارد. متفکرانی به قدمت افلاطون و...

ادامه مطلب

نوداروینیسم

نوداروینیسم

  نویسنده: فرد د اگوستینو برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Neo-Darwinism نظریه‌ی ترکیبی تکامل (Huxley, 1974) که اندیشه‎های چارلز داروین درباره‎ی انتخاب طبیعی را با اندیشه‎های گرگور مندل درباره‌ی دانش ژنتیک ترکیب می‌کند، پایه و اساس نو داروینیسم است که عمدتاً از طریق فنون تحلیل آماری ژنتیک جمعیت‌ها، سازگاری موجودات زنده با محیط زیست را تبیین می‌کند. نو داروینیسم پیشرفت و ادامه‎ی ن...

ادامه مطلب

نوسازی

نوسازی

  نویسنده: خورخه لارّاین برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Modernization نوسازی فرایند تغییر اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است که در کشورهای توسعه نیافته‎ای رخ می‎دهد که به سمت الگوهای پیشرفته‎تر و پیچیده‎تر سازماندهی اجتماعی و سیاسی حرکت می‎کنند. نوسازی در نظریه‌های جامعه‌شناختی امریکایی پس از جنگ جهانی دوم به دقت مطالعه و تعریف شده است؛ این نظریه‎ها با ارجاع صریح یا تلویحی به دو قطبی م...

ادامه مطلب

نقش

نقش

  نویسنده: جاناتان ایچ. ترنر برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Role مفهوم نقش که به معنای سلسله رفتارهایی است که از افرادی سر می‎زند که موقعیت خاصی را در وضعی اجتماعی دارند یا درصدد داشتن آن هستند، یقیناً از ادبیات و در قرن‎های اخیر از نمایش‎های صحنه‎ای اقتباس شده است. در این معنا، افراد در حال ایفای نقش شخصیت‎هایی تصور می‎شوند که حرکات و سکنات خویش را مطابق با متن یا نمایش نامه...

ادامه مطلب

نظریه‌ی نخبگان

نظریه‌ی نخبگان

  نویسنده: تام باتامور برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Elite Theory واژه‎ی élite در فرانسه‌ی قرن هفدهم برای توصیف کالاهای شاخص و عالی به کار می‌رفت و کمی بعد به انواع و اقسام گروه‎های اجتماعی فرادست اطلاق شد، ولی کاربرد چندانی در تفکر اجتماعی و سیاسی نداشت تا این‌که در اواخر قرن نوزدهم با نظریه‎های جامعه شناختی ویلفردو پارتو (Pareto, 1916-19) و گائتانو موسکا (Mosca, 1896) ای...

ادامه مطلب

نظریه‎ی معرفت

نظریه‎ی معرفت

  نویسنده: روی باسکار برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Knowledge, Theory of نظریه‎ی فلسفی معرفت- یا معرفت شناسی- به ماهیت، انواع، خاستگاه‌ها، موضوع و حدود معرفت می‎پردازد. افلاطون بین معرفت (epistēmē) و عقیده‎ی صرف (doxa) فرق می‎گذاشت. معرفت را بنا به سنت فلسفی، «باور صادق موجه» تعریف کرده‎اند. از میان پرسش‎هایی که معرفت شناسی به آن‎ها پرداخته است، می‎توان به این پرسش‌ها اشار...

ادامه مطلب

نظریه‌ی سیستم

نظریه‌ی سیستم

  نویسنده: هاوک برانکهورست برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی   System Theory اصطلاح سیستم دربرگیرنده‎ی دستگاه‌ها، موجودات زنده و نظام‌های اجتماعی و روان‌شناختی است که در مقابل کنش‎های فردی و اجزای منفرد قرار می‎گیرد. سیستم‎ها مجموعه عناصر و روابطی هستند که با حد و مرزهایی از محیط خود جدا می‌شوند، محیطی که همیشه پیچیده‎تر از این سیستم‌هاست (Hall and Fagen, 1968; Allport, 1968). از نظر ...

ادامه مطلب

نظریه‌ی مبادله‌ی اجتماعی

نظریه‌ی مبادله‌ی اجتماعی

  نویسنده: پیتر پی. اِکِه برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی   Social Exchange Theory این نظریه که با تعامل‎های دوجانبه و متقابل افراد و گروه‎هایی سر و کار دارد که اقلامی با ارزش نمادین و اجتماعی را با هم مبادله می‎کنند و از آن نفع می‎برند، در ابتدا از دلمشغولی‌های جامعه‌شناسی فرانسوی نسبت به ریشه‌های همبستگی اجتماعی نشئت گرفت؛ این نظریه در علوم اجتماعی انگلیسی- امریکایی نیز به عنوان مبنا...

ادامه مطلب

نظریه‌ی سیاسی

نظریه‌ی سیاسی

  نویسنده: دیوید میلر برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Political Theory شاید بتوان نظریه‎ی سیاسی را به اختصار چنین تعریف کرد: تفکر نظام مند درباره‎ی ماهیت و مقاصد حکومت که هم در پی فهم نهادهای سیاسی موجود است و هم دیدگاهی را در این باره عرضه میکند که این نهادها چگونه باید تغییر کنند (اگر لزومی برای تغییر آن‎ها باشد). این فعالیت فکری سابقه‌ای طولانی دارد که دست‌کم به یونان باستا...

ادامه مطلب

نظریه‌ی سازمانی

نظریه‌ی سازمانی

  نویسنده: ایچ. تی. ویلسن برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی   Organizational Theory نظریه‎ی سازمانی دانشی چندرشته‎ای است که پیوندهای تنگاتنگی با جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، علوم سیاسی و اقتصاد دارد. این دانش عمدتاً در ایالات متحده‌ی امریکا، فرانسه و آلمان در دوره‌ی بعد از جنگ جهانی اول نضج گرفت که تا حدی در پاسخ به نیاز مبرم به دانش عملی و حرفه‎ای و نیز علمی، برای مدیران و مقامات بخش‎...

ادامه مطلب

نظریه‌ی تصمیم

نظریه‌ی تصمیم

  نویسنده: مایکل بِکرَک برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی   Decision Theory نظریه‌ی تصمیم مطالعه‌ای است در این باره که فاعل و کنشگر عاقل چگونه با توجه به اهداف، گزینه‎ها و عقایدش درباره‎ی تأثیر گزینه‎ها بر اهداف، تصمیم به عمل می‎گیرد. حتی با دانستن همه‎ی این موارد، باز هم تصمیم گیری درباره‎ی چه باید کرد ممکن است بسیار مسئله‌ساز باشد، خواه به دلیل پیچیدگی صرف محاسبه‎های لازم (مثل مسائل تصم...

ادامه مطلب

نظریه‌ی انتخاب عقلانی

نظریه‌ی انتخاب عقلانی

  نویسنده: بری هیندس برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی   Rational Choice Theory وجه مشخصه‎ی چنین رهیافتی این دیدگاه است که زندگی اجتماعی را باید با مدل‌های کنش فردی و عقلانی تبیین کرد. در تفکر اجتماعی مدرن، عقلانیت معناهای بسیار متفاوتی دارد. در این رهیافت، عقلانیت به معنای فایده‌گرایی و به حداکثر رساندن تأمین منافع و خواست‌های فرد دانسته می‌شود. مدل‎های به حداکثر رساندن کاربرد گست...

ادامه مطلب

نظریه‌ی بازی

نظریه‌ی بازی

  نویسنده: کن بینمور برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی   Game Theory وقتی گروهی از افراد به بازی می‎پردازند سرنوشت هر یک از آن‎ها در بازی نه فقط به کنش‎های خودش بلکه به کنش‎های سایر افراد گروه نیز بستگی دارد. شطرنج مثالی نمونه‌وار است. برنده شدن، بازنده شدن یا مساوی کردن سفید نه تنها به حرکات سفید بلکه به حرکات سیاه نیز بستگی دارد. بریج و پوکر مثال‌های دیگری هستند از بازی‌هایی که...

ادامه مطلب

نظریه و فن‌آوری اطلاعات

نظریه و فن‌آوری اطلاعات

  نویسنده: تام فاریستر برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Information Technology and Theory وقتی رقمی شدن اطلاعات از طریق زبان مشترک کدگذاری در مبنای دو امکان پذیر شد، صدا و تصویر و داده‌ها به صورت جریان‌هایی از اطلاعات عددی درآمد که می‎شد آن‎ها را با سرعت زیاد و هزینه‌ی اندک به وسیله‌ی رایانه‎های رقمی (دیجیتال) ذخیره، دستکاری و منتقل کرد. در همین حین، صنایع الکترونیک، رایانه‎ای و مخ...

ادامه مطلب

نظریه‌ی اجتماعی مسیحی

نظریه‌ی اجتماعی مسیحی

  نویسنده: فرانسیس پی. مک‌هیو برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی   Christian Social Theory چنین نظریه‎ای دربرگیرنده‎ی اظهارات سیستماتیک یا مجموعه‌ای از معارف درباره‌ی رابطه‌ی مسیحیت با جامعه است. در یک سلطح، این اظهارات سیستماتیک «نظریه‎هایی»، به معنای «نگاه کلی به ماهیت جامعه»، هستند که متناظر با «نظریه‎ی اجتماعی» و «نظریه‎ی سیاسیِ» غیردینی محسوب می‎شوند، ولی شامل منظری بالاتر نیز...

ادامه مطلب

هنجار

هنجار

  نویسنده: مارگرت گیلبرت برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Norm مفهوم هنجار در کلی‎ترین معنایش به وجود یک الگو اشاره می‎کند. در نظریه‎ی اجتماعی، که بر هنجارهای اجتماعی متمرکز می‎شود، این مفهوم به دو شیوه‎ی اصلی پرورانده شده است. اول، مفهوم هنجار به منزله‌ی الگوی بالفعل رفتار و چیزی که «بهنجار» باشد به این معنا که اعضای جمعیت آن را به صورت مکرر یا به صورت استاندارد و هم شکل انجام دهند (عن...

ادامه مطلب