روش شناسی علوم اجتماعی

تیپ ایده آل و کاربرد آن در تحقیقات اجتماعی

تیپ ایده آل و کاربرد آن در تحقیقات اجتماعی

نویسندگان: زهرا زارع (۱) دکتر سروش فتحی (۲) مقدمه علوم اجتماعی غالباً درحیطه تئوری و پژوهش تجربی متمرکز است؛ جهان اندیشه ها، تئوری ها و مدل های نظری و یا جهان مشاهده و تجربه. سطح تئوری ساختاری نمادی و بسیار انفرادی دارد و سطح مشاهده و سطح عمل، آزمون و مشاهده است. اگرچه تئوری دارای درجه بالایی از دانش علمی است و پژوهش تجربی درک عینی از واقعیات مشاهده ای جهان اجتماعی ایجاد می کند، اما ابزارهای دیگری لازم است تا ب...

ادامه مطلب

انواع روش های تحقیق در جامعه شناسی (۲)

انواع روش های تحقیق در جامعه شناسی (۲)

  نویسنده: زینب مقتدایی   تقسیم بندی روش ها تحقیق روش های تحقیق را می توان با توجه به معیارهای مختلف در گروه های متفاوتی جای داد. هر یک از این معیارها بر روی یک ویژگی از روش ها تأکید می کند و روش ها را با توجه به آن ویژگی تقسیم بندی می کند. ۱٫ با توجه به میزان تمرکز بر پدیده مورد نظر: الف: پهنانگر ب: ژرفانگر تحقیق می تواند ژرفانگر یا پهنانگر باشد، یعنی با توجه به میزان تمرکز بر پدیده مورد بررسی متفاوت...

ادامه مطلب

انواع روش های تحقیق در جامعه شناسی (۱)

انواع روش های تحقیق در جامعه شناسی (۱)

  نویسنده: زینب مقتدایی   روش های تحقیق و پژوهش تحقیق و پژوهشی برای آگاهی و شناخت مجهولات و پی‌بردن به مسائل ناشناخته صورت می‌گیرد در انسان میل به داشتن و کشف حقایق حالت فطری داشته و همین امر یکی از عوامل مؤثر در پیشرفت امر تحقیق و ایجاد روش های مختلف بوده است انسان همواره برای رسیدن به مقصود و حل مشکلات، راه های مختلف را تجربه می‌نماید و مناسب‌ترین راه و روش را انتخاب می‌کند. بنابراین روش تحقیق عبارت از بکارگ...

ادامه مطلب

نیازهای سالمندان

نیازهای سالمندان

  مترجم: ایرج علیزاده منبع:راسخون   پیری کودکی دوم است. از نظر جسمی شاید آنها سالمندان پیر به نظر بیایند اما اگر با یکی از آنها زندگی کنید خواهید فهمید تمایل دارند مانند نوزادان رفتار کنند. و مانند بچه‌ها، آنها نیازهای خاص خود را دارند. زمینه‌هایی وجود دارد که مراقبت از سالمندان و افراد پیر را شامل می شود. داشتن اندکی آگاهی درباره نیازهای سالمندان برای آنهایی که مسئولیت مراقبت از اعضای پیر خانواده، ما...

ادامه مطلب

مطالعه مقدماتی پژوهش پرسشنامه‌ای

مطالعه مقدماتی پژوهش پرسشنامه‌ای

  نویسنده: حسن صانعی   مقدمه آنچه در برنامه‌ریزی و طراحی تحقیق در مورد استفاده قرار می‌گیرد، بر مبنای تجربیات گذشته محقق می‌باشد. اگربودجه و هزینه تحقیق برآورده می‌شود، اگر نیروی انسانی مورد نیاز پروژه تخمین زده می‌شود، اگر پرسشنامه‌ای بر مبنای متوسط سطح آگاهی پاسخگویان از موضوع مورد بررسی تنظیم می‌شود، اگر زمان تکمیل پرسشنامه و زمان لازم برای رسیدن به هر فرد نمونه برآورده می‌شود و در نتیجه تعداد مصاح...

ادامه مطلب

بازبینی سریع محلی در پژوهش پرسشنامه‌ای

بازبینی سریع محلی در پژوهش پرسشنامه‌ای

  نویسنده: حسن صانعی   پس از تکمیل پرسشنامه و تا زمانی که پاسخگو هنوز در دسترس است، باید بلافاصله پرسشنامه به دقت مورد بازبینی و بررسی سریع قرار گیرد. بازبینی در این مرحله با توجه به دامنه متعارف و معمولی اندازه‌ها و حقایق ساده موجب می‌شود تا حتی‌الامکان از اشتباهات آشکار، پاسخ‌های مشکوک و سوالات بدون پاسخ جلوگیری شده و پاسخ‌های ناقص و نیمه کاره، قبل از خداحافظی پاسخگو اصلاح و تصحیح شوند. هر چند بازبینی پرسشنامه تو...

ادامه مطلب

چگونگی کد‌گذاری داده‌های پرسشنامه‌ای دغدغه

چگونگی کد‌گذاری داده‌های پرسشنامه‌ای دغدغه

  نویسنده: حسن صانعی   مقدمه مرحله جمع‌آوری اطلاعات یکی از مراحل کلیدی هر پروژه تحقیقاتی است که نقش و تاثیر بسیار زیادی بر سایر مراحل تحقیق میگذارد. این مرحله فقط شامل عملیات میدانی جمع‌آوری داده‌ها، پر کردن پرسشنامه و مراجعه‌ی آمارگیر به پاسخگو نمیباشد. بلکه کد‌گذاری (۱) داده‌های جمع‌آوری شده نیز بخش دیگری از این مرحله میباشد که تاکید و تکیه بر آن نباید از نظر محقق به دور بماند. تعریف کدگذاری عملی است ...

ادامه مطلب

ویژگی‌های پرسش‌های پرسشنامه‌ای

ویژگی‌های پرسش‌های پرسشنامه‌ای

  نویسنده: حسن صانعی   طرح سوال پرسشنامه نیازمند تجربه و تبحر است. لذا برای استفاده از تجارب دیگران تاکید می‌شود. بدین معنا که پرسشنامه‌های دیگران را بررسی و ارزیابی نمایید و از نظرات و تجربیات طراحان آن استفاده کنید. همان طور که قبلا بیان شد، هدف طرح سوال جمع‌آوری اطلاعات است. بنابراین، سوالات پرسشنامه باید به گونه‌ای طراحی شوند تا هم پاسخگو به راحتی اطلاعات مربوطه را در اختیار بگذارد، هم مصاحبه‌گر بتواند...

ادامه مطلب

راهنمایی پاسخ‌گویی به پرسشنامه

راهنمایی پاسخ‌گویی به پرسشنامه

  نویسنده: حسن صانعی   مقدمه هدف نهایی از تکمیل هر پرسشنامه، جمع‌آوری اطلاعاتی است که پس از تجزیه و تحلیل در برنامه‌ریزی‌های آینده سازمان تحقیق کننده یا به منظور بهینه کردن خدمات آن سازمان بکار رود. لذا محتویات پرسشنامه‌های تکمیل شده توسط پرسشگر بسیار مهم و حیاتی می‌باشد. بنابراین، دقت در تکمیل پرسشنامه‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد که مستلزم داشتن راهنمای تکمیل آن‌ها یا دستورالعمل است. نداشتن دستورالعمل تکمیل پرس...

ادامه مطلب

پرسش‌های باز و بسته

پرسش‌های باز و بسته

  نویسنده: حسن صانعی   به طور کلی، سوال بدنه اصلی پرسشنامه را تشکیل می دهد. لذا پرسشنامه را با سؤالات آن ارزیابی می نمایند. به عبارتی دیگر، هر پرسشنامه به همان اندازه‌ای خوب است که سوال‌های آن خوب طراحی شده‌اند. از طرفی دیگر، چون پرسشنامه باید حتی‌المقدور کوتاه و مختصر باشد، لذا محقق باید فقط به طرح سؤالاتی بپردازد که با هدف تحقیق مرتبط هستند و مطمئناً بتواند در همین تحقیق از آن استفاده مشخص نماید. محقق نباید ...

ادامه مطلب

ساختار پرسشنامه

ساختار پرسشنامه

  نویسنده: حسن صانعی   مقدمه عبارت “موفقیت هر تحقیق در گرو طراحی پرسشنامه‌ای خوب، جامع و کامل می‌باشد”، بدان معنا است که نتیجه هر بررسی بستگی مستقیم به کیفیت پرسشنامه و سئوالات آن دارد. چنانچه پرسشنامه‌ای به خوبی تنظیم شود، می‌تواند نیازهای تحقیق را مرتفع سازد. در غیر این صورت، بخشی از این نیازها برطرف نشده و باعث کاهش اعتبار تحقیق و یا حتی زیرسوال بردن آن می‌شود و کل اعتبار تحقیق را مخدوش می‌...

ادامه مطلب

روش جمع‌آوری اطلاعات

روش جمع‌آوری اطلاعات

  نویسنده: حسن صانعی   مقدمه در تحقیقات و آمارگیری‌ها باید روش جمع‌آوری اطلاعات مشخص شود. این روش‌ها به جامعه مورد بررسی و نوع اطلاعات مورد نیاز بستگی دارد و ممکن است متفاوت باشد برای هر تحقیقی می توان از روش خاصی یا ترکیبی از روش‌های مختلف جمع‌آوری اطلاعات استفاده نمود. این مرحله باید به هنگام برنامه‌ریزی تحقیق مشخص شود. اهم روش‌های جمع‌آوری اطلاعات عبارتند از: پرسشنامه پستی در این روش، پس ...

ادامه مطلب

پیمایش اجتماعی

پیمایش اجتماعی

نویسنده: جینفر پلَت برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی مترجم: حسن چاوشیان Social Survey در سال‌های نخست قرن بیستم، پیمایش اجتماعی به جمع‌آوری بزرگ مقیاس داده‌های اجتماعی از طریق یک یا چند روش اطلاق می‌شد که معمولاً در یک اجتماع که یک واحد تلقی می‌شد، انجام می‌گرفت. پیمایش اجتماعی خصوصاً به مطالعه‌ی گروه‌های فقیر و میل به اصلاح و بهبود شرایط اجتماعی ر...

ادامه مطلب

آماره‌های‌ اجتماعی

آماره‌های‌ اجتماعی

نویسنده: پیتر هافپنی برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی مترجم:حسن چاوشیان Social Statistics گردآوری اطلاعات کمّی درباره‌ی مردم، جمعیت‌ها، دارایی‌ها و از این قبیل سابقه‌ی دیرینه‌ای دارد. شمردن و ثبت ویژگی‌های دنیای اجتماعی از عصر باستان آغاز شد و نمونه‌های درخور توجهی از آن در طول تاریخ دیده می‌شود. در قرون وسطی فهرستی از مالکیت زمین در انگلستان وجود داشت که به...

ادامه مطلب

توضیح تئوری روش شناسی مردمی جامعه

توضیح تئوری روش شناسی مردمی جامعه

مترجم: حمید وثیق زاده منبع:راسخون روش شناسی مردمی به عبارت ساده‌تر روش‌هایی است که مردم برای درک هر روز خود از دنیا به کار می‌گیرند. مثلاً یک سوال اتفاقی که از دوست خود در مورد آخر هفته‌اش می‌کنید می‌تواند یک نمونه برای مطالعه روش شناسی مردمی باشد. این مقاله چگونگی آن را توضیح می‌دهد. روش شناسی مردمی در نگاه اول یک کلمه خیلی دشوار و عبارتی که هضم آن سخت باشد به نظر می&...

ادامه مطلب

سنجش دینداری با استفاده از رهیافت بومی

سنجش دینداری با استفاده از رهیافت بومی

نویسنده: محمدرضا پویافر (۱) مقدمه سنجش دینداری همواره یکی از دغدغه‌های اساسی پژوهشگران مسایل اجتماعی، به ویژه جامعه شناسان دین بوده و بر همین اساس، تلاش و اهتمام فراوانی را نیز به خود اختصاص داده است. این اهمیت از آنجا ناشی می‌شود که سنجش دقیق دینداری، در نهایت به تحلیل و شناخت بهتر رابطه این مفهوم با متغیرهای دیگر و بررسی دقیق‌تر عوامل و زمینه‌های مؤثر بر افزایش یا کاهش سطح دینداری و یا شرایط و تغیی...

ادامه مطلب

دیرینه شناسی و تبارشناسی فوکو

دیرینه شناسی و تبارشناسی فوکو

نویسندگان: محمد شیرازی (۱) قربانعلی آقااحمدی (۲) مقدمه اگرچه دیرینه شناسی (۳) و تبارشناسی (۴) فوکو به بن مایه های تاریخ نظر دارند، ولی تفاوت ماهوی و ذاتی آنها با روش های تاریخی کاملاً محسوس است. دانشمندان علوم اجتماعی از نظر تاریخی (۵) همواره در پی طرح این ادعا بوده اند که ردای علم (۶) بر تن علوم اجتماعی برازنده است و از همین روی الگوی پژوهش های خود را از علوم طبیعی گرفته و همواره کوشیده اند تا اعتبار علمی...

ادامه مطلب

روش نظریه زمینه ای ( GMT )

روش نظریه زمینه ای ( GMT )

نویسندگان: دکتر معصومه مطلق (۱) دکتر سروش فتحی (۲) مقدمه امروزه روش های کیفی جایگاه خود را در تحقیقات اجتماعی بازیافته اند. یکی از روش های موفق کیفی نظریه زمینه ای است که آنسلم استراوس و بارنی گلیسر به عنوان پایه گذاران آن شناخته می شوند. مراحل انجام تحقیق، مبتنی بر جمع آوری داده ها، یادداشت برداری، کدگذاری، یادداشت ها، دسته بندی کردن، نوشتن و تشریح است. (۳) روند تجزیه و تحلیل داده ها به صورت کدگذاری صو...

ادامه مطلب

مشاهده مشارکتی در تحقیقات اجتماعی

مشاهده مشارکتی در تحقیقات اجتماعی

نویسنده: مریم کریمی رامشه (۱) مقدمه این نوشتار قصد دارد با نگاهی به مشاهده مشارکتی، این روش تحقیق را معرفی کرده و به تاریخچه آن بپردازد. سپس طرح کار عملی یا برنامه ریزی کاربردی جهت استفاده از این روش بیان شده و در پایان، مزایا و معایب این روش مطرح می شود، علاوه بر این، موارد مناسب و نامناسب جهت استفاده ی این روش هم بیان می شود. ۱- مشاهده چیست؟ مشاهده شامل دیدن و شنیدن بسیار دقیق است. ما همواره ...

ادامه مطلب

تاریخ شفاهی، روش و یا ابزار تحقیق کیفی

تاریخ شفاهی، روش و یا ابزار تحقیق کیفی

نویسنده: دکتر مریم یارمحمد توسکی (۱) مقدمه این مطالعه درآمدی بر تاریخ شفاهی به عنوان روش و یا ابزاری در تحقیقات کیفی است. هدف اصلی از این مطالعه با توجه به امتیازات و کارکردهای خاصی که این روش دارد، جلب توجه و گرایش محققان کیفی به کاربرد این روش در جوامعی است که اطلاعات ثبت شده مکتوب از پدیده ها و وقایع اجتماعی، انعکاسی ناکامل از حقایق تاریخی است. در این راستا تلاش شده است مفهوم تاریخ شفاهی با جایگاه آن...

ادامه مطلب

روش تحقیق میدانی در مطالعات علوم انسانی (۲)

روش تحقیق میدانی در مطالعات علوم انسانی (۲)

نویسنده: جمیله فدوی ۱۲- روش های گردآوری اطلاعات در پژوهش های میدانی از روش های مختلفی برای جمع آوری اطلاعات استفاده می شود. مشاهده ( به ویژه مشاهده ی مشارکتی ) و مصاحبه دو روش اصلی برای گردآوری داده های کیفی به شمار می آیند. ۱-۱۲- مشاهده مشاهده را به حق، می توان روش کلاسیک تکنیک علمی نامید. معرفت زیست شناسان، فیزیک دانان، علمای علم نجوم و دیگر علوم طبیعی بیشتر از راه مشاهده منظم در پدیده های محیط طبی...

ادامه مطلب