مردم شناسی

مبانی انسان‌شناسی قرآنی الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت

مبانی انسان‌شناسی قرآنی الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت

  نویسنده: علی اصغر‌هادوی نیا * چکیده مهم‌ترین عنصر مفهوم «الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت»، بازگشت به واژه‌ی «پیشرفت»، می‌باشد. پیشرفت نوعی تغییر و تحول تکاملی است. از سوی دیگر هر یک از شاخه‌های علوم درصدد تبیین یک پدیده و یا لااقل یک جنبه از یک پدیده می‌باشند؛ تبیینی که بتواند فرایند تغییر و تحولات آن را آشکار سازد. نظریه یا نظریاتی که بتوانند عنصر پیشرفت را در «الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت» تبیین نمایند، در حقیقت می...

ادامه مطلب

راهنمای تفصیلی در مورد شاخه‌های مختلف انسان شناسی

راهنمای تفصیلی در مورد شاخه‌های مختلف انسان شناسی

  مترجم : بهروزی منبع:راسخون   انسان شناسی یک موضوع کلی نگرانه است که تمام جنبه‌های زندگی انسانی شامل بیولوژیکی، فرهنگی و هم چنین جنبه‌های اقتصادی را پوشش می‌دهد. شاخه‌های مختلفی از انسان شناسی نظیر فرهنگی، زبانی، قانونی، پزشکی و غیره وجود دارند. انسان شناسی چیست؟ واژه‌ی لاتین anthropology از دو کلمه‌ی یونانی anthropos به معنای انسان و logy به معنای علم گرفته شده است. انسان شناسی شامل مطالعه‌ی گونه‌های ا...

ادامه مطلب

مسئله‌ی دین در انسان شناسی

مسئله‌ی دین در انسان شناسی

نویسنده: ناصر فکوهی در نگاهی عمومی، مسئله‌ی دین در انسان شناسی، همچون در جامعه شناسی، در تقابل دو مفهوم قدسی (۱) و ناقدسی (۲) و در فرایند تولید اجتماعی باورهای دینی قرار می‌گیرد. در هر دو رویکرد، امیل دورکیم شخصیتی کلیدی است که کتاب کلاسیکش صور ابتدایی حیات دینی، پایه‌های درک انسان شناختی را، همچون جامعه شناختی، نسبت به پدیده‌ی دین مستحکم می‌کند. در حوزه‌ی دین شناسی کارل اوتو (۳) و...

ادامه مطلب

انواع خانواده و مفاهیم آن

انواع خانواده و مفاهیم آن

نویسنده: ناصر فکوهی واژه‌ی family ریشه‌ای یونانی (familia) دارد که به معنای همه‌ی کسانی است که در یک خانه تحت تسلط رئیس خانوار یا پدرسالار زندگی می‌کردند، از جمله زن یا زنان او، فرزندان و بردگانش. امروز در ادبیات علوم اجتماعی، دو واژه‌ی خانواده و خانوار از یکدیگر تفکیک شده اند. واژه‌ی خانوار به معنای کلاسیک نزدیک تر است، یعنی کسانی که زیر یک سقف و با هم زندگی می‌کنند. نخستین ...

ادامه مطلب

آسیب شناسی خانواده و نظام خویشاوندی

آسیب شناسی خانواده و نظام خویشاوندی

نویسنده: ناصر فکوهی برای بحث درباره‌ی مفهوم آسیب پیش از هر چیز باید روشن کنیم که آیا در نظام فرهنگی که مشغول بررسی اش هستیم، آن چه ما آسیب می‌نامیم به مثابه یک آسیب شناخته می‌شود یا نه، و فارغ از آن که پاسخ مثبت باشد یا منفی، گستره‌ی آن پاسخ، اقشار اجتماعی و موقعیت‌های زمانی- مکانی را که به آن‌ها دامن می‌زنند ارزیابی کنیم. بزرگ ترین آسیبی که می‌توان گفت در فرهنگ‌ه...

ادامه مطلب

ازدواج و انواع آن

ازدواج و انواع آن

نویسنده: ناصر فکوهی ازدواج یا زناشویی، رابطه‌ای است طبیعی- فرهنگی که عموماً میان یک مرد و یک زن و به صورت عرفی یا قانونی، ارادی یا الزامی شکل می‌گیرد. این رابطه بر حسب مورد پایدار یا ناپایدار است و ارضای غریزه‌ی جنسی، همبستگی اجتماعی، تشکیل یک سلول اجتماعی و تولیدمثل اهداف اصلی آن به شمار می‌روند. بنابراین هرچند می‌توان دو مفهوم ازدواج و زناشویی را کمابیش یکسان دانست، میان مفهوم ازدواج و ر...

ادامه مطلب

انسان شناسی در ایران

انسان شناسی در ایران

نویسنده: ناصر فکوهی پیشینه‌ی تاریخی و چشم اندازها تاریخ انسان شناسی در ایران را، همچون پیشینه‌ی این علم در جهان، می‌توان به دو دوره‌ی متمایز تقسیم کرد. می‌دانیم که این تفکیک به طور عام پیدایش علم مردم شناسی را در نیمه‌ی دوم قرن نوزدهم میلادی مبنا قرار می‌دهد. نخستین بار در حدود سال‌های دهه‌ی ۱۸۶۰ بود که واژگان مردم نگاری و مردم شناسی و نهادهایی چون انجمن مردم نگاری (۱)، ان...

ادامه مطلب

سنت‌های ملی در انسان شناسی

سنت‌های ملی در انسان شناسی

نویسنده: ناصر فکوهی در تاریخ انسان شناسی‌ می‌توان از چندین سنت ملی سخن گفت که به رویکردها و نظرات و شاخه‌های این علم شکل داده اند. این سنت‌ها به ترتیب زمانی عبارت اند از: ۱٫ سنت بریتانیایی (۱) ۲٫ سنت فرانسوی (۲) ۳٫ سنت آلمانی (۳) ۴٫ سنت امریکایی (۴) ۵٫ سنت روسی و شوروی (۵) ۶٫ سنت کشورهای در حال توسعه (۶) درباره‌ی هر یک از این سنت‌های تاریخی توضیحاتی را به اختصار بیان می&...

ادامه مطلب

روش انسان شناسی

روش انسان شناسی

نویسنده: ناصر فکوهی یکی از بزرگ ترین دستاوردهای انسان شناسی در طول تاریخ آن که سبب شده این رشته در مجموعه‌ی علوم اجتماعی جایگاهی خاص بیابد، روش شناسی آن بوده است. امروزه بسیاری معتقدند اگر هنوز می‌توان از انسان شناسی به مثابه رشته‌ای مستقل حتی نسبت به نزدیک ترین رشته به آن در حوزه‌ی علوم اجتماعی یعنی جامعه شناسی، سخن گفت، دقیقاً به دلیل روش شناسی خاص آن است که ویژگی‌های عمده‌اش را م...

ادامه مطلب

شاخه‌های انسان شناسی

شاخه‌های انسان شناسی

نویسنده: ناصر فکوهی انسان شناسی از آغاز خود را علمی گسترده معرفی می‌کرد که تمایل دارد بر همه‌ی ابعاد زندگی انسان در همه‌ی جوامع و فرهنگ‌ها و همه‌ی زمان‌ها مطالعه کند. این امر موجب شده انسان شناسی به شاخه‌هایی بسیار متنوع و تخصصی تقسیم شود و در عین حال برای آن که از اصل خود دور نشود، رابطه‌ی خود را با سایر رشته‌ها نیز گسترش دهد. شاخه‌های انسان شناسی را می‌...

ادامه مطلب

تحول انسان شناسی در قرن بیستم

تحول انسان شناسی در قرن بیستم

نویسنده: ناصر فکوهی از نیمه‌ی قرن نوزدهم و به خصوص از ابتدای قرن بیستم میلادی، اروپا مهد علوم اجتماعی بود و این علوم را تحت تأثیر نوعی خودمحوری سیاسی شکل داد و متحول کرد. در نتیجه، همان گونه که گفتیم، اروپاییان سلسله مراتبی را بین جوامع انسانی وضع کردند که به شدت از ایدئولوژی تطورگرایانه متأثر بود، یعنی اروپا و تمدن آن را در اوج پیشرفت تصور می‌کرد. آن‌ها مفهوم جامعه شناسی را از ریشه‌ی واژه‌...

ادامه مطلب

رابطه‌ی مردم شناسی و انسان شناسی

رابطه‌ی مردم شناسی و انسان شناسی

نویسنده: ناصر فکوهی برای شروع بحث درباره‌ی تحول انسان شناسی در قرن نوزدهم، لازم است به رابطه‌ی میان دو واژه‌ی مردم شناسی (۱) و انسان شناسی (۲) در ادبیات علوم اجتماعی، در زبان‌های اروپایی و زبان فارسی بپردازیم، زیرا موضوعِ سؤال مهمی برای بسیاری از دانشجویان این رشته است. رابطه‌ی این دو واژه در زبان فارسی تا حد زیادی به رابطه‌ی دو واژه‌ی آنتروپولوژی و اتنولوژی در زبان‌های ا...

ادامه مطلب

هویت دینی در ایران و عوامل مؤثر بر تکوین آن

هویت دینی در ایران و عوامل مؤثر بر تکوین آن

نویسنده: دکتر ابراهیم حاجیانی (۱) مقدمه هویت دینی و مذهبی- که در این مقاله به جای هم بکار برده شده‌اند- رکن دیگری از هویت جمعی ایرانیان را تشکیل می‌دهد؛ چرا که بنا به دلایل متعدد تاریخی مذهب، تدین، معنویت و خداگرایی و وحدانیت جزء ذاتی هویت ایران و ایرانیان محسوب می‌شوند. به سخن دیگر نماد دین در فرهنگ ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارد و جامعه ایرانی شباهت زیادی از این حیث با دیگر جوامع دارد. قبل از ورود...

ادامه مطلب

گرایش‌های دینداری در جامعه ایران

گرایش‌های دینداری در جامعه ایران

نویسنده: بهاره آروین (۱) مقدمه وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ تجدیدنظرهای عمده‌ای را در اغلب نظریه‌های جامعه شناسی پدید آورد. یکی از اصلی‌ترین حوزه‌هایی که تردیدهایی جدی در صحت نظریه‌های طرح شده در آن وارد شد، حوزه جامعه شناسی دین به طور عام و بحث حضور دین در عرصه عمومی جوامع مدرن به صورت خاص بود. دیدگاهی که مارکس، دورکیم و وبر همگی در آن سهیم بودند این بود که دین سنتی بیش از پیش در دنیای م...

ادامه مطلب

عوامل پیوند اجتماعی در یک قبیله‌ی بدوی

عوامل پیوند اجتماعی در یک قبیله‌ی بدوی

نویسنده: برانیسلاو مالینوفسکی برگردان: اصغر عسکری خانقاه با بررسی فقدان پیوستگی‌ای که بین حق مادری و عشق پدری وجود دارد، تمام توجه خود را بر روابط بین مرد، از یک طرف، و پسر و خواهرزاده‌اش، از طرف دیگر متمرکز کرده‌ایم. اما همچنین مسئله مربوط به واحد کلان است، زیرا گروه مرکب از مرد صاحب قدرت (رئیس، صاحب منصب، رئیس روستا، جادوگر) و وارث او، هسته‌ی واقعی کلان خویشاوندی مادری را تشکیل می‌...

ادامه مطلب

نظام‌های قانون نزد بدویان

نظام‌های قانون نزد بدویان

نویسنده: برانیسلاو مالینوفسکی برگردان: اصغر عسکری خانقاه قوانین بدوی، کالبدی از قواعد متجانس را، که کاملاً یکتاست، و تکیه براساس توسعه در نظامی به هم پیوسته دارد،‌ عرضه نمی‌کند. در جزایر تروبریاند قانون‌گذاری مرکب از تعداد معینی از نظام‌هاست که کم و بیش مستقل از یکدیگر و با هم سازگارند. هر یک از این نظام‌ها (حق مادری، حقوق پدری، وضع قانون زناشویی، امتیازات و تکالیف یک رئیس، و غیره) در قلمرو...

ادامه مطلب

جادوگری و خودکشی نزد بدویان

جادوگری و خودکشی نزد بدویان

نویسنده: برانیسلاو مالینوفسکی برگردان: اصغر عسکری خانقاه در جریان شرح و توصیف، با دو واقعه مواجه شدیم: شغل جادوگری، همچون شیوه‌ی قهر و جبر قانونی؛ و توسل به خودکشی همچون شیوه‌ی استغفار و ستیزه‌جویی. این دو عمل (واقعه) شایسته‌ی بررسی عمیقی هستند. جادوگری، در جزایر تروبریاند، از طریق شمار محدودی از متخصص‌ها که معمولاً مردانی باهوش و با شخصیتی بی‌مانند هستند صورت گرفته است. این افراد با آموختن ...

ادامه مطلب

سرپیچی از قانون مردم بدوی

سرپیچی از قانون مردم بدوی

نویسنده: برانیسلاو مالینوفسکی برگردان: اصغر عسکری خانقاه فایده‌ی علمی، که فقط یک کنجکاوی تلطیف شده است، به این صورت انجام می‌پذیرد که با میل بیشتر، بر آنچه فوق‌العاده و تأثیربخش است متمرکز می‌شود، ‌تا بر آنچه طبیعی و روزمره است. آنچه در قلمرو جدیدی از پژوهش‌ها یا در شاخه‌ی جوانی از مطالعات، پیش از هر چیز توجه را جلب کرده و به کشف قواعد جدید جهانی هدایت می‌کند، تخلفات ...

ادامه مطلب

اصل تبادل دوطرفه در زندگی قبیله ای

اصل تبادل دوطرفه در زندگی قبیله ای

نویسنده: برانیسلاو مالینوفسکی برگردان: اصغر عسکری خانقاه زندگی بوم‌زاد به تشریح و مصور کردن سیمای قانونی روابط ازدواجی، همکاری در بطن گروهی از صیادان، مبادلات بین روستاهای داخلی و روستاهای ساحلی، برخی الزامات تشریفاتی در ارتباط با عزاداری اختصاص دارد. این مثال‌ها را با شرح و بسط چندی نقل کرده‌ایم، به طریقی که به خوبی سبب برجسته شدن عملکردی محسوس از آن چیزی است که آن را به مثابه‌ی سازوکاری واقعی از ...

ادامه مطلب

تعریف و طبقه‌بندی قوانینِ مردم بدوی

تعریف و طبقه‌بندی قوانینِ مردم بدوی

نویسنده: برانیسلاو مالینوفسکی برگردان: اصغر عسکری خانقاه اگر فرد بدوی از قوانینِ آداب و رسوم اطاعت می‌کند، فقط به این دلیل است که او ناتوان از بی‌حرمتی کردن به آن است، و این غیرممکن است که تعریفی برای قانون تعیین شود، هر تمایزی بین دستورات قانون و دستورهای اخلاقی و عادات و کاربردهای دیگر محو شده و از بین می‌رود. در واقع، تنها روش طبقه‌بندی قواعد مربوط به سلوک و رفتار، مبتنی است بر اعاده‌ی آ...

ادامه مطلب