نظریه های جامعه شناسی

گاه شمار زندگی اگوست کنت

گاه شمار زندگی اگوست کنت

  نویسنده: زینب مقتدایی منبع:راسخون   ۱۷۹۸٫ نوزدهم ژانویه تولد آگوست کنت در مون پلیه در خانواده ای کاتولیک و طرفدار سلطنت. پدرش کارمند متوسطی است در اداره ی وصول عواید مون پلیه. ۱۸۱۴- ۱۸۰۷٫ تحصیلات متوسطه در دبیرستان مون پلیه. کنت بزودی از مذهب کاتولیک دست می کشد و به افکار آزادی خواهانه و انقلابی روی می آورد. ۱۸۱۶– ۱۸۱۴٫ تحصیل درمدرسه ی پلی تکنیک که اگوست کنت در مسابقه ی ورودی آن از بین داوطلبان جنو...

ادامه مطلب

اگوست کنت (۱۸۵۷-۱۷۹۸) پدر علم جامعه شناسی

اگوست کنت (۱۸۵۷-۱۷۹۸) پدر علم جامعه شناسی

  نویسنده: زینب مقتدایی منبع:راسخون   درآمد کنت یک متفکر فرانسوی قرن نوزدهم، مؤسس و واضع جامعه شناسی، پدر اثبات گرایی و پوزیتیویسم و گسترش دهنده اومانیسم بود. وی بی شک یک ساختار شکن بزرگ در محیط هرج و مرج زده فرانسه قرن ۱۹ بود، او مصداق بارز آن نقش هایی است که در جدول فشار اجتماعی رابرت مرتون ناهمنوا، ناهنجار و نوآور تلقی شده اند. کنت در زمانی که فرانسه کودتاها و دیکتاتوری ها و ناپلئون ها را تحمل می کرد ...

ادامه مطلب

ساخت‌یابی در جامعه‌شناسی آنتونی گیدنز

ساخت‌یابی در جامعه‌شناسی آنتونی گیدنز

نویسنده: زهره روحی جامعه شناسی آنتونی گیدنز به حیطه‌های فکری گسترده و متنوعی تعلق دارد. آنچنان که بررسی کامل آن در یک مقاله نمی‌گنجد. اما به دلیل اهمیتش در عصر حاضر و نیز در جامعه روشنفکری ایران، واجب است هرچند به طور اجمال به آن پرداخته شود. مسلماً آنچه بحث حاضر بر آن متمرکز است، مهمترین نظریه وی یعنی مقوله ساخت‌یابی (ساختارمندی) است. تلاش گیدنز در این نظریه، بازگرداندن فاعلیت مفهوم کنشگر اجتماعی است که در دوره اخیر، در بررسی‌های ن...

ادامه مطلب

فراسوی چپ و راست

فراسوی چپ و راست

اشاره: آنتونی گیدنز؛ جامعه شناس معاصر و نظریه پرداز عصر جدید در مطلبی که از پی می آید به این نکته اشاره می کند که به دلیل گسترش مدرنیته و درگیری همه فرهنگها و ملتها در ساختن جهان کنونی، هم اکنون مرزبندیهای رایج اعم از شمال و جنوب، مرکز و پیرامون و نیز تقابل میان چپ و راست سیاسی از میان رفته است. به نظر گیدنز امروزه همه مردمان سیاره در گسترش عدالت و رفاه و احیاناً فاجعه های زیست محیطی، ترور و… مسئولند. مطلب حاضر مقدمه کتاب «فراسوی...

ادامه مطلب

نظریه ی ساختاری شدن آنتونی گیدنز و مبانی روش شناختی آن (۲)

نظریه ی ساختاری شدن آنتونی گیدنز و مبانی روش شناختی آن (۲)

یکپارچگی نظام و یکپارچگی اجتماعی نظام های اجتماعی ترکیبی از الگوهای روابط بین کنشگران و جمع هایی است که در راستای زمان و مکان بازتولید می شوند، بنابراین نظام های اجتماعی از فعالیت های موقعیت مند تشکیل می شود (گیدنز، ۱۹۸۱: ۶)، گیدنز به جای پرسش جمع چیست؟ این پرسش را مطرح می کند که چگونه جمع ها به وسیله کردار و فعالیت های اجتماعی شکل گرفته و ساخته می شوند؟ چنین چرخشی در طرح این پرسش، به گیدنز امکان می دهد که از استعارات گمراه کننده ارگا...

ادامه مطلب

نظریه ی ساختاری شدن آنتونی گیدنز و مبانی روش شناختی آن (۱)

نظریه ی ساختاری شدن آنتونی گیدنز و مبانی روش شناختی آن (۱)

نویسندگان:* علی اصغر مقدس، حسین قدرتی** چکیده آنتونی گیدنز از نظریه پردازان اجتماعی معاصر، تلاش نظری گسترده ای را در سه دهه اخیر صورت داده است. در مرکز بحث های نظری این اندیشمند انگلیسی که اینک ریاست مدرسه سیاسی – اقتصادی لندن را عهده دار است، نظریه ساختاری شدن قرار دارد که شرح و بسط کامل آن نخستین بار در کتاب تأسیس جامعه (۱۹۸۴) آمد. نظریه ساختاری شدن با هدف پایان دادن به سلطه نظریه های هرمنوتیکی از یک سو و ساختارگرایی و کارکردگرای...

ادامه مطلب

اندیشه و آثار میشل فوکو

اندیشه و آثار میشل فوکو

نویسنده: آرزو فاطمی مقدمه درباره‌ی میشل فوکو (۱۹۸۴-۱۹۲۶) به طنز گفته‌اند که او چندان شجاع بود، که انسان و علم را از گستره‌ی علوم انسانی بیرون کرد. فوکو شاید به واسطه‌ی سفرش درگرماگرم مبارزات انقلاب اسلامی ایران، و جایگاه رفیعش در جهان اندیشه‌ی غرب، اندیشمندی با نامی شناخته شده در ایران است. اندیشمندی که نه تنها آثارش عمدتا به زبان فارسی ترجمه شده، بلکه شرح و نقدها بر کارش نیز این امکان را یافته‌اند که ترجمه شوند. پس می‌توان اذعان داشت که ان...

ادامه مطلب

نسل چهارم جامعه شناسان به چه می‌اندیشند؟ (۱)

نسل چهارم جامعه شناسان به چه می‌اندیشند؟ (۱)

نویسنده: زینب مقتدایی مقدمه آنتونی گیدنز یا به تعبیر بهتر بارون آنتونی گیدنز را می‌توان یکی از مهم‌ترین جامعه شناسان نسل چهارم دانست. وی متولد ۱۸ ژانویه ۱۹۳۸ ادمونتون لندن است. وی را می‌توان در عین حال یکی از شناخته شده ترین جامعه شناسانی دانست که به این علم چیزهایی افزوده است و هر نظریه پرداز ی که بخواهد در این علم به نظریه پرداری بپردازد باید تکلیف خویش را با وی روشن نماید. بسیاری از ایرانی‌های علاقمند به علم جامعه شناسی بی شک ...

ادامه مطلب

نظریه «ماکس وبر» درباره سرمایه داری و صنعتی کردن

نظریه «ماکس وبر» درباره سرمایه داری و صنعتی کردن

نظریه «ماکس وبر» درباره سرمایه داری و صنعتی کردن (۱) مفهوم سرمایه داری و صنعتی کردن در کار ماکس وبر به دو علت ذیل مسأله ای غامض و قابل تأمل است: اولاً بعنوان سرنوشت مقدر تاریخی دنیای غرب، ثانیاً بعنوان سرنوشت آلمان معاصر که بوسیله بیسمارک بوجود آمده است. بعنوان سرنوشت مقدر غرب، آن دو خصوصیات غالب عقلانیت غربی هستند. وبر در تمام کارهایش، چه آشکار و چه نهان، چه مترقی و چه ارتجاعی، در جستجوی تظاهر عینی عقل است. بعنوان سرنوشت مقدر آلمان مد...

ادامه مطلب

جامعه شناسی کارل ویت‌فوگل

جامعه شناسی کارل ویت‌فوگل

ترجمه و اقتباس از: ابراهیم انصاری ۱-بیوگرافی کارل اگوست ویت‌فوگل یکی از جامعه شناسان جنجالی دهه های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ است که مطالعات خود را در مورد آسیا و نهضت‌های مارکسیستی انجام داد. وی تا سال ۱۹۳۱ یکی از شخصیتهای برجسته مارکسیسم بود. اما از سال ۱۹۳۱ به بعد مخصوصاً با انتشار کتاب «اقتصاد و جامعه چین» و در سال ۱۹۵۷ با انتشار کتاب «استبداد شرقی» به زبان انگلیسی، یکی از مخالفین سرسخت مارکسیسم به حساب می‌آید. آثار ویت‌فوگل از مهم‌ترین افکا...

ادامه مطلب

آنومی سیاسی در اندیشه دورکیم

آنومی سیاسی در اندیشه دورکیم

نویسندگان: دکتر احمد رجب زاده (*) و دکتر مسعود کوثری (**) چکیده مقاله ی حاضر می کوشد ضمن بررسی «نظریه آنومی دورکیم» به مفهوم «آنومی سیاسی» که تا کنون کمتر مورد توجه جامعه شناسان به خصوص جامعه شناسان سیاسی قرار گرفته، بپردازد. از نظر دورکیم آنومی سیاسی، آنومی جامعه ی سیاسی یا به تعبیر امروزی آنومی دولت – ملت است. آنومی سیاسی هنگامی رخ می دهد که رابطه ی دولت – شهروند در جامعه ی سیاسی برهم خورده باشد. به بیان دیگر، آنومی سیاسی عبارت از...

ادامه مطلب

ابن خلدون و جامعه‌شناسی تاریخی معاصر

ابن خلدون و جامعه‌شناسی تاریخی معاصر

چکیده ابن خلدون از جمله متفکرینی است که در حوزه مطالعات اجتماعی از وی بسیار نام برده می‌شود. وی به عنوان یکی از بنیانگذاران جامعه شناسی و همچنین به عنوان یک فیلسوف تاریخ مادیگرا شناخته شده است. اما شاید بتوان گفت مفسران نسبت به یکی از ویژگی‌های برجسته تفکر وی که همانا موضوع «تغیّر اجتماعی» است، چندان توجهی نشان نداده‌اند. در این نوشتار سعی بر این است که با توجه به محتوای آرا و اندیشه ابن خلدون، رابطه نظرات وی با مباحث جاری در حوزه مطالعات...

ادامه مطلب

نابغه ی تونس

نابغه ی تونس

۱- زندگی و محیط اجتماعی عبدالرحمن ابن خلدون در سال ۷۳۲ هجری در تونس متولد شد. نیاکان عبدالرحمن نزدیک به یک قرن قبل از تولد او از حضرموت به اندلس مهاجرت کرده و در تونس اقامت کردند. پدرش مردی عالم و فقیه بود، از کودکی او را به فراگیری زبان، تحصیل فقه و حفظ قرآن تشویق می کرد. عبدالرحمن هفده ساله بود که پدر و مادرش در اثر وبا درگذشتند. در بیست سالگی وارد زندگی پرماجرای سیاسی شد، و حدود بیست سال دوم عمر خود را در برخورد با حوادث سیاسی ا...

ادامه مطلب

ترجمه ی ابن خلدون به زبان های غربی

ترجمه ی ابن خلدون به زبان های غربی

با همه ی وسعت اطلاعات ابن خلدون، در تشریح اوضاع اجتماعی کشورهای اسلامی و شمال افریقا و با وجود ابداع دانش، به نام «علم عمران» و جامعه شناسی در شناخت و معرفت و عوارض و مسائل جامعه انسانی، در کتاب ارزنده «مقدمه» تنها چندین افراد انگشت شمار توانستند مستقیماً از محضر چنین شخصیت علمی استفاده وافر ببرند اما بیشترآن هایی که از شخصیت علمی ابن خلدون بهره مند شده اند، کسانی بودند که بعد از مرگ وی از کتاب های او تلمذ کرده از راه نقل و اقتباس، از مقدمه،...

ادامه مطلب

زندگانی و آموزه های ابن خلدون

زندگانی و آموزه های ابن خلدون

مروی کوتاه بر زندگی ابن خلدون عبدالرحمان بن خلدون حضرمی، در رمضان ۷۳۲ هـ.ق. در خانواده ای از مسلمانان اندلس ساکن در تونس به دنیا آمد. پژوهشگران اجداد وی را به یکی از قبایل یمنی نسبت داده اند که در ناحیه ی مرکزی کرانه ی جنوبی عربستان ساکن شده و در صدر اسلام به جانبداری از بنی امیّه شهرت داشته اند. خانواده ی ابن خلدون نیز همراه سپاهیان مسلمان یمنی وارد اسپانیا شدند و در اواسط قرن هفتم هجری (سیزدهم میلادی)، به سبب تهدید مسیحیان و قری...

ادامه مطلب

نظریه در جامعه شناسی۲

نظریه در جامعه شناسی۲

  نویسنده: زینب مقتدایی منبع:راسخون   با توجه به تحول مکاتب و کیفیت پیدایش و گسترش آن ها، چهار نظریه مهم یعنی مثبت گرایی، تطور گرایی، ساخت گرایی و کارکرد گرایی به عنوان محورهای اصلی تکوین نظریه های جامعه شناسی شناخته می شوند که در اینجا به ادامه توضیح آن می پردازیم: ۲) تطور گرایی (برخلاف تکامل که حرکت طولی را بسمت کمال می داند، معتقد روند جزئی، تدریجی و آرام صرف نظر از ارزش و جهت تغییر است. نظریه تکاملی...

ادامه مطلب

نظریه در جامعه شناسی۱

نظریه در جامعه شناسی۱

  نویسنده: زینب مقتدایی منبع:راسخون   مقدمه نظریه جامعه شناختی اهمیت و فوائد زیادی دارد. هر نظریه بخشی از واقعیت اجتماعی را در خود دارد و تصویر کامل تر از پدیده های اجتماعی از طریق تلفیق انواع نظریه ها می تواند بدست آید. نظریه سوال مطرح می کند، فرضیه ارائه می دهد، رهیافت جدید عنوان می کند و راهنمای تحقیق است. علاوه براین درک ما را نسبت به واقعیت های اجتماعی افزایش داده و بینشی عمیق در اختیار ما می گذار...

ادامه مطلب

زمینه‌ی تاریخی نظریه‌ی جامعه‌شناسی

زمینه‌ی تاریخی نظریه‌ی جامعه‌شناسی

  نویسنده: زینب مقتدایی منبع:راسخون   عواملی مؤثر در تحول نظریه های جامعه شناسی ۱- انقلاب های سیاسی (انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹ بعنوان مهمترین عامل و همچنین دیگر تحولات انقلابی که در کشورای مختلف در توالی زمانی اتفاق افتاد، بر توجه محققین به علوم اجتماعی نقش بسزایی داشته است. انقلاب ۱۹۱۷ شوروی سابق، انقلاب چین، کوبا، ایران و کشورهای آمریکای لاتین… از آن جمله‌اند. بنابراین یک رشته طولانی انقلاب های ...

ادامه مطلب

بررسی نظریه جامعه شناسی در ابعاد مختلف

بررسی نظریه جامعه شناسی در ابعاد مختلف

  نویسنده: زینب مقتدایی منبع:راسخون   یک طبقه بندی از نظریه جامعه شناختی نظریه جامعه شناختی متشکل از نظریه های بعضاً بسیار متفاوت درباره موضوعات واحد است. نحوه شکل گیری جامعه، ذات یا طبیعت جامعه و چشم اندازهای جامعه شناختی خاص؛ معیارهای سه گانه ی تفکیک نظریه های جامعه شناسانه از یکدیگر است. در یک نگاه می توان نظریه جامعه شناختی را به دو شعبه اصلی جامعه شناسی کلان (Macro-Sociology) و جامعه شناسی خرد (Micro-So...

ادامه مطلب

پارسونز و جامعه شناسی ارزش‌ها

پارسونز و جامعه شناسی ارزش‌ها

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   جامعه شناسی پارسونز را جامعه شناسی ارزش‌ها دانستن، همان قدر مایه‌ی توهم است که یکی دانستن آن با کارکردگرایی. اغلب گفته می‌شود که جامعه شناسی پارسونز نقش ممتاز و تعیین کننده‌ای در سازمان و در زندگی اجتماعی برای ارزش‌ها قائل است. سپس این جامعه شناسی ا با نظریه‌ی مارکسیستی مقابله داده و بر آرمان‌گرایی ذهنی پارسونز ایراد می‌گیرند، یا این‌که آن را با جامعه شناسی تضا...

ادامه مطلب

کارکردگرایی در نظر پارسونز

کارکردگرایی در نظر پارسونز

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   مفسران یا منتقدان پارسونز وقتی که می‌خواهند موقعیت جامعه شناسی‌اش را در چارچوب جامعه شناسی امریکایی تعیین کنند، معمولاً آن را به دو مکتب فکری منتسب می‌دانند: جامعه شناسی کارکردگرا و جامعه شناسی ارزش‌ها. از لحاظ کارکردگرایی، نظریه‌ی پارسونز کامل‌ترین بیان آن در سنت اسپنسر، مالینوفسکی و دورکِم تلقی می‌شود. دلیلش هم این است که پارسونز در شرح دادن چارچوب تحلیل سیست...

ادامه مطلب