نظریه های جامعه شناسی

تنوع مطالعات تجربی در جامعه شناسی تالکوت پارسونز

تنوع مطالعات تجربی در جامعه شناسی تالکوت پارسونز

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   اهمیت مطالعات تجربی در جامعه شناسی پارسونز فهمیده نخواهد شد مگر آن‌که نگاه جامع و فراگیر به همه‌ی موضوعاتی داشته باشیم که پارسونز آن‌ها را به تجربه آزموده است. پیش‌تر گفته‌ایم که کنجکاوی پارسونز حد و مرزی نمی‌شناخته و از آن رو مسائل بسیار گوناگونی را موضوع بررسی قرار داده است. مجموع مقاله‌های تجربی پارسونز را می‌توان در دوازده مقاله دسته بندی کرد. مرور اجمالی ای...

ادامه مطلب

نظام سیاسی از منظر تالکوت پارسونز

نظام سیاسی از منظر تالکوت پارسونز

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   پارسونز بر این باور بود که منطق نظریه‌ی کنش، او را مجاز بلکه مجبور می‌کند که همان مدل تحلیلی را که برای نظام عموی کنش به کار برده است در مورد هریک از نظام‌های فرعی جامعه نیزبه کار ببرد. روی همین اصل، مدل تحلیلی‌ای را که برای علم اقتصاد و جامعه شناسی اقتصادی ساخته و به کار برده بود درباره‌ی علم سیاست و جامعه شناسی سیاسی نیز به کار بست. اصالت و در عین حال نارسایی‌های ت...

ادامه مطلب

جامعه شناسی تطبیقی در نظر پارسونز

جامعه شناسی تطبیقی در نظر پارسونز

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   در ذهن پارسونز رابطه‌ی تنگاتنگی میان تکامل‌گرایی و جامعه‌شناسی تطبیقی وجود دارد. مبنای جامعه شناسی تطبیقی در تکامل گرایی است. پارسونز معتقد است که جامعه‌ها را بدون قرار دادن در مقیاس تکاملی نمی‌توان مقایسه کرد و گفت که فلان جامعه پیشرفته‌تر از جامعه‌های دیگر است. برای مقایسه‌ی جامعه‌ها با یکدیگر، مراتبی از توسعه در زمان، طبق نقشه‌ی تکاملی که معیارهای مقایسه را تعیین می...

ادامه مطلب

نظام اقتصادی در نگاه پارسونز

نظام اقتصادی در نگاه پارسونز

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   به نظر پارسونز مهم‌ترین ویژگی جامعه‌ی صنعتی مدرن موقعیت برتر و مسلطی است که نهادهای اقتصادی در آن دارند. در مقایسه با جامعه‌های ابتدایی و میانی، در جامعه‌های مدرن دنیای کار و بخش تولید و توزیع کالاها و خدمات و شبکه‌ی مبادلات پولی و اعتبار رشد بیشتری یافته است. جامعه‌ی صنعتی مدرن برای پارسونز (مخصوصاً جامعه‌ی سرمایه داری مدرن) محل مناسب و ممتازی برای مطالعه‌ی ا...

ادامه مطلب

تکامل جامعه‌ها در نظر تالکوت پارسونز

تکامل جامعه‌ها در نظر تالکوت پارسونز

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   پارسونز به مکتب پیشگامان جامعه شناسی تعلق داشت که رویکردشان عموماً تکامل‌گرا یا تاریخی بود، همچون دورکِم، اسپنسر، وبر، زومبارت یا مارکس. تحت تأثیر آنان، او مسئله‌ی تکامل جامعه‌ها را طی دوره‌های تاریخی که تمدن‌ها از آن عبور کرده‌اند، مطرح کرده است. همچنین در ارتباط با آثار آنان بود که پارسونز متقاعد شد که رویکرد آنان زودهنگام بوده است، زیرا آنان چارچوب مفهومی و نظ...

ادامه مطلب

تغییرات ساخت اجتماعی در نظریه‌ی پارسونز

تغییرات ساخت اجتماعی در نظریه‌ی پارسونز

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   پویایی تعادل اجتماعی از نظر پارسونز فرایند نادگرگونی (۱) است؛ بیان شیوه‌ی کارکرد هر جامعه‌ای است بدون آنکه لزوماً در آن تغییر ساخت پدید آید. بنابراین نباید این پویایی را با تغییر اجتماعی اشتباه کرد. در جامعه شناسی پارسونز تغییر اجتماعی به دو صورت متمایز ملاحظه شده است: یکی به صورت آنچه که پارسونز تغییرات ساخت می‌نامد و دیگری به صورت تغییراتی بلندمدت. تغییر ساخت با تغیی...

ادامه مطلب

کنش متقابل اجتماعی

کنش متقابل اجتماعی

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   موضوع مطالعه‌ی جامعه شناسی به نظر پارسونز صورت خاصی از کنش اجتماعی است که در نظام اجتماعی پیدا می‌کند. این گفته به توضیح بیشتری نیاز دارد. صورت خاص کنش اجتماعی کدام است؟ صفت ویژه‌ی نظام اجتماعی این است که میان تعداد زیادی کنشگر رابطه ایجاد می‌کند؛ نظام اجتماعی قبل از هر چیز شبکه‌ای از روابط متقابل میان افراد و گروه‌ها است. به عبارت دیگر، در نظام اجتماعی، کنش کن...

ادامه مطلب

نظام‌های فرعی کنش در نظریه‌ی تالکوت پارسونز

نظام‌های فرعی کنش در نظریه‌ی تالکوت پارسونز

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   ساخت بندی ابعاد کارکردی نظام کنش فرصتی فراهم کرد تا پارسونز افکارش را درباره‌ی موضوع توضیح دهد. شاید تحت تأثیر پیتیریم سوروکین (۱)، پارسونز مدت‌ها در خصوص اینکه کنش اجتماعی برآیند سه نظامِ شخصیت، فرهنگ و نظام اجتماعی است، تأکید ورزیده است. از لحاظ تحلیلی می‌توان سهم هریک از آن‌ها را در کنش بازشناخت، هرچند که هر نظام کنش اجتماعی انضمامی واقعیتی کلی و ترکیبی از ...

ادامه مطلب

نوکارکردگرایی معاصر

نوکارکردگرایی معاصر

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   کارکردگرایی با فاصله گرفتن از واقعیت‌های جامعه‌ی آمریکایی آماج انتقادهای شدید قرار گرفته و در میانه‌ی دهه‌ی ۱۹۶۰ تا حدودی از اعتبارش کاسته می‌شود تا این که بیست سال بعد در هیئت نوکارکردگرایی احیا می‎‌شود. در فاصله‌ی این دو دهه اقتدار نظری پارسونز کاهش می‌یابد اما به کلی از بین نمی‌رود. جفری الکساندر (۱) در ایالات متحد آمریکا، نیکلاس لوهمان (۲) و یورگن هابرماس در آلمان، فرانسوا بوریکو (...

ادامه مطلب

کارکردگراییِ تالکوت پارسونز

کارکردگراییِ تالکوت پارسونز

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   مفهوم کارکرد که ابتدا در انسان شناسی به کار گرفته شده بود با تأخیر از سوی جامعه شناسانی که می‌خواستند از آن نقطه‌ی ثقلی برای استدلال‌های نظری‌شان بسازند، تصاحب شد.از آن جمله است تالکوت پارسونز (۱۹۰۲-۱۹۷۹) (۱) که جامعه شناسی را علم کنش [اجتماعی]‌می‌داند. پارسونز که آثار آلفرد مارشال، اقتصاددان نئوکلاسیک و سه تن از بنیانگذاران جامعه شناسی، یعنی ماکس وبر، ویلفردو پارتو و...

ادامه مطلب

مرتون، منتقد و اصلاحگر کارکردگرایی

مرتون، منتقد و اصلاحگر کارکردگرایی

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   رابرت مرتون از شاگردان پیتیریم سوروکین (۱) و تالکوت پارسونز در دانشگاه هاروارد بود و زیست شناسی را نیز در همان دانشگاه نزد لورنس ج.هندرسون (۲) آموخته بود. او به نوسازی سودمندی در رویکرد کارکردگرایی در جامعه شناسی مبادرت کرده است. برای این ذهن التقاطی که هم درباره‌ی شرایط اجتماعی تولید علمی می‌اندیشد و هم درباره‌ی دیوان سالاری، ارتباطات جمعی و پزشکی، نظریه‌ی جامعه‌...

ادامه مطلب

برونیسلاو مالینوفسکی؛ نیازهای فرهنگ

برونیسلاو مالینوفسکی؛ نیازهای فرهنگ

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   در انسان شناسی، کارکردگرایی با مطالعات مالینوفسکی (۱۸۸۴-۱۹۴۲) شأن و منزلت می‌یابد. مالینوفسکی (انگلیسی لهستانی تبار)‌در بحبوحه‌ی جنگ جهانی اول در استرالیا به کارهای پژوهشی می‌پردازد. او، با وجود آنکه در معرض سوءظن جاسوسی برای دشمن بود، مأموریتی برای مطالعات انسان شناسی در سرزمین‌هایی که تحت حاکمیت استرالیا بودند، اما شناختی از آن‌ها نداشت، کسب می‌کند. مالینوفسکی ابتدا ...

ادامه مطلب

رادکلیف- براون؛ ساختار و کارکرد در جامعه‌های ابتدایی

رادکلیف- براون؛ ساختار و کارکرد در جامعه‌های ابتدایی

  نویسنده: گی روشه مترجم: عبدالحسین نیک گهر   رادکلیف-براون (۱) (۱۸۸۱-۱۹۵۵) دومین انسان شناس بریتانیایی است که تحت تأثیر امیل دورکِم و مارسل موس، بر نخستین تزهای کارکردگرایان و ساختارگرایان تأثیر ماندگاری می‌گذارد. او که در دانشگاه‌های سه قاره تدریس کرده است، درصدد بود از لحاظ نظری انسان شناسی اجتماعی تأسیس کند و آن را آشکارا به مثابه نظریه‌ی تطبیقی صورت‌های زندگی اجتماعی نزد «اقوام ابتدایی» تعریف می‌کند؛ شاخه‌ی خاصی از جا...

ادامه مطلب

نوع‌شناسی انواع اجتماعی

نوع‌شناسی انواع اجتماعی

  نویسنده: فؤاد بعلی برگردان: دکتر غلامرضا جمشیدیها   ۱- بدواه و حضاره ابن‌خلدون اجتماع را به دو دسته طبقه‌بندی می‌کند: بَداوَه (زندگی بدوی یا بادیه‌نشینی) و حَضارَه (زندگی متمدن یا شهرنشینی). هر چند که بدواه اصطلاحی دقیق نیست و حتی ممکن است نارسا هم تصور بشود. این کلمه از لحاظ ادبی بمعنی زندگی بیابانی یا فرهنگ چادرنشینی است؛ اما اصطلاح موردنظر ابن‌خلدون هم مردم صحرانشین و هم ساکنان دهکده‌های جنگلی دور از ...

ادامه مطلب

نوع‌شناسی انواع اجتماعی

نوع‌شناسی انواع اجتماعی

  نویسنده: فؤاد بعلی برگردان: دکتر غلامرضا جمشیدیها   ۱- بدواه و حضاره ابن‌خلدون اجتماع را به دو دسته طبقه‌بندی می‌کند: بَداوَه (زندگی بدوی یا بادیه‌نشینی) و حَضارَه (زندگی متمدن یا شهرنشینی). هر چند که بدواه اصطلاحی دقیق نیست و حتی ممکن است نارسا هم تصور بشود. این کلمه از لحاظ ادبی بمعنی زندگی بیابانی یا فرهنگ چادرنشینی است؛ اما اصطلاح موردنظر ابن‌خلدون هم مردم صحرانشین و هم ساکنان دهکده‌های جنگلی دور از ...

ادامه مطلب