علوم اجتماعی

نظریه ی ساختاری شدن آنتونی گیدنز و مبانی روش شناختی آن (۲)

نظریه ی ساختاری شدن آنتونی گیدنز و مبانی روش شناختی آن (۲)

یکپارچگی نظام و یکپارچگی اجتماعی نظام های اجتماعی ترکیبی از الگوهای روابط بین کنشگران و جمع هایی است که در راستای زمان و مکان بازتولید می شوند، بنابراین نظام های اجتماعی از فعالیت های موقعیت مند تشکیل می شود (گیدنز، ۱۹۸۱: ۶)، گیدنز به جای پرسش جمع چیست؟ این پرسش را مطرح می کند که چگونه جمع ها به وسیله کردار و فعالیت های اجتماعی شکل گرفته و ساخته می شوند؟ چنین چرخشی در طرح این پرسش، به گیدنز امکان می دهد که از استعارات گمراه کننده ارگا...

ادامه مطلب

نظریه ی ساختاری شدن آنتونی گیدنز و مبانی روش شناختی آن (۱)

نظریه ی ساختاری شدن آنتونی گیدنز و مبانی روش شناختی آن (۱)

نویسندگان:* علی اصغر مقدس، حسین قدرتی** چکیده آنتونی گیدنز از نظریه پردازان اجتماعی معاصر، تلاش نظری گسترده ای را در سه دهه اخیر صورت داده است. در مرکز بحث های نظری این اندیشمند انگلیسی که اینک ریاست مدرسه سیاسی – اقتصادی لندن را عهده دار است، نظریه ساختاری شدن قرار دارد که شرح و بسط کامل آن نخستین بار در کتاب تأسیس جامعه (۱۹۸۴) آمد. نظریه ساختاری شدن با هدف پایان دادن به سلطه نظریه های هرمنوتیکی از یک سو و ساختارگرایی و کارکردگرای...

ادامه مطلب

اندیشه و آثار میشل فوکو

اندیشه و آثار میشل فوکو

نویسنده: آرزو فاطمی مقدمه درباره‌ی میشل فوکو (۱۹۸۴-۱۹۲۶) به طنز گفته‌اند که او چندان شجاع بود، که انسان و علم را از گستره‌ی علوم انسانی بیرون کرد. فوکو شاید به واسطه‌ی سفرش درگرماگرم مبارزات انقلاب اسلامی ایران، و جایگاه رفیعش در جهان اندیشه‌ی غرب، اندیشمندی با نامی شناخته شده در ایران است. اندیشمندی که نه تنها آثارش عمدتا به زبان فارسی ترجمه شده، بلکه شرح و نقدها بر کارش نیز این امکان را یافته‌اند که ترجمه شوند. پس می‌توان اذعان داشت که ان...

ادامه مطلب

نسل چهارم جامعه شناسان به چه می‌اندیشند؟ (۱)

نسل چهارم جامعه شناسان به چه می‌اندیشند؟ (۱)

نویسنده: زینب مقتدایی مقدمه آنتونی گیدنز یا به تعبیر بهتر بارون آنتونی گیدنز را می‌توان یکی از مهم‌ترین جامعه شناسان نسل چهارم دانست. وی متولد ۱۸ ژانویه ۱۹۳۸ ادمونتون لندن است. وی را می‌توان در عین حال یکی از شناخته شده ترین جامعه شناسانی دانست که به این علم چیزهایی افزوده است و هر نظریه پرداز ی که بخواهد در این علم به نظریه پرداری بپردازد باید تکلیف خویش را با وی روشن نماید. بسیاری از ایرانی‌های علاقمند به علم جامعه شناسی بی شک ...

ادامه مطلب

نظریه «ماکس وبر» درباره سرمایه داری و صنعتی کردن

نظریه «ماکس وبر» درباره سرمایه داری و صنعتی کردن

نظریه «ماکس وبر» درباره سرمایه داری و صنعتی کردن (۱) مفهوم سرمایه داری و صنعتی کردن در کار ماکس وبر به دو علت ذیل مسأله ای غامض و قابل تأمل است: اولاً بعنوان سرنوشت مقدر تاریخی دنیای غرب، ثانیاً بعنوان سرنوشت آلمان معاصر که بوسیله بیسمارک بوجود آمده است. بعنوان سرنوشت مقدر غرب، آن دو خصوصیات غالب عقلانیت غربی هستند. وبر در تمام کارهایش، چه آشکار و چه نهان، چه مترقی و چه ارتجاعی، در جستجوی تظاهر عینی عقل است. بعنوان سرنوشت مقدر آلمان مد...

ادامه مطلب

جامعه شناسی کارل ویت‌فوگل

جامعه شناسی کارل ویت‌فوگل

ترجمه و اقتباس از: ابراهیم انصاری ۱-بیوگرافی کارل اگوست ویت‌فوگل یکی از جامعه شناسان جنجالی دهه های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ است که مطالعات خود را در مورد آسیا و نهضت‌های مارکسیستی انجام داد. وی تا سال ۱۹۳۱ یکی از شخصیتهای برجسته مارکسیسم بود. اما از سال ۱۹۳۱ به بعد مخصوصاً با انتشار کتاب «اقتصاد و جامعه چین» و در سال ۱۹۵۷ با انتشار کتاب «استبداد شرقی» به زبان انگلیسی، یکی از مخالفین سرسخت مارکسیسم به حساب می‌آید. آثار ویت‌فوگل از مهم‌ترین افکا...

ادامه مطلب

آنومی سیاسی در اندیشه دورکیم

آنومی سیاسی در اندیشه دورکیم

نویسندگان: دکتر احمد رجب زاده (*) و دکتر مسعود کوثری (**) چکیده مقاله ی حاضر می کوشد ضمن بررسی «نظریه آنومی دورکیم» به مفهوم «آنومی سیاسی» که تا کنون کمتر مورد توجه جامعه شناسان به خصوص جامعه شناسان سیاسی قرار گرفته، بپردازد. از نظر دورکیم آنومی سیاسی، آنومی جامعه ی سیاسی یا به تعبیر امروزی آنومی دولت – ملت است. آنومی سیاسی هنگامی رخ می دهد که رابطه ی دولت – شهروند در جامعه ی سیاسی برهم خورده باشد. به بیان دیگر، آنومی سیاسی عبارت از...

ادامه مطلب

ابن خلدون و جامعه‌شناسی تاریخی معاصر

ابن خلدون و جامعه‌شناسی تاریخی معاصر

چکیده ابن خلدون از جمله متفکرینی است که در حوزه مطالعات اجتماعی از وی بسیار نام برده می‌شود. وی به عنوان یکی از بنیانگذاران جامعه شناسی و همچنین به عنوان یک فیلسوف تاریخ مادیگرا شناخته شده است. اما شاید بتوان گفت مفسران نسبت به یکی از ویژگی‌های برجسته تفکر وی که همانا موضوع «تغیّر اجتماعی» است، چندان توجهی نشان نداده‌اند. در این نوشتار سعی بر این است که با توجه به محتوای آرا و اندیشه ابن خلدون، رابطه نظرات وی با مباحث جاری در حوزه مطالعات...

ادامه مطلب

نابغه ی تونس

نابغه ی تونس

۱- زندگی و محیط اجتماعی عبدالرحمن ابن خلدون در سال ۷۳۲ هجری در تونس متولد شد. نیاکان عبدالرحمن نزدیک به یک قرن قبل از تولد او از حضرموت به اندلس مهاجرت کرده و در تونس اقامت کردند. پدرش مردی عالم و فقیه بود، از کودکی او را به فراگیری زبان، تحصیل فقه و حفظ قرآن تشویق می کرد. عبدالرحمن هفده ساله بود که پدر و مادرش در اثر وبا درگذشتند. در بیست سالگی وارد زندگی پرماجرای سیاسی شد، و حدود بیست سال دوم عمر خود را در برخورد با حوادث سیاسی ا...

ادامه مطلب

ترجمه ی ابن خلدون به زبان های غربی

ترجمه ی ابن خلدون به زبان های غربی

با همه ی وسعت اطلاعات ابن خلدون، در تشریح اوضاع اجتماعی کشورهای اسلامی و شمال افریقا و با وجود ابداع دانش، به نام «علم عمران» و جامعه شناسی در شناخت و معرفت و عوارض و مسائل جامعه انسانی، در کتاب ارزنده «مقدمه» تنها چندین افراد انگشت شمار توانستند مستقیماً از محضر چنین شخصیت علمی استفاده وافر ببرند اما بیشترآن هایی که از شخصیت علمی ابن خلدون بهره مند شده اند، کسانی بودند که بعد از مرگ وی از کتاب های او تلمذ کرده از راه نقل و اقتباس، از مقدمه،...

ادامه مطلب

زندگانی و آموزه های ابن خلدون

زندگانی و آموزه های ابن خلدون

مروی کوتاه بر زندگی ابن خلدون عبدالرحمان بن خلدون حضرمی، در رمضان ۷۳۲ هـ.ق. در خانواده ای از مسلمانان اندلس ساکن در تونس به دنیا آمد. پژوهشگران اجداد وی را به یکی از قبایل یمنی نسبت داده اند که در ناحیه ی مرکزی کرانه ی جنوبی عربستان ساکن شده و در صدر اسلام به جانبداری از بنی امیّه شهرت داشته اند. خانواده ی ابن خلدون نیز همراه سپاهیان مسلمان یمنی وارد اسپانیا شدند و در اواسط قرن هفتم هجری (سیزدهم میلادی)، به سبب تهدید مسیحیان و قری...

ادامه مطلب

فرار نخبگان (ریشه ها، راه های پیشگیری)

فرار نخبگان (ریشه ها، راه های پیشگیری)

حرف اول یکی از موضوعاتی که در سال های اخیر، در بسیاری از کشورهای کمتر توسعه یافته و یا حتی در کشوهای پیشرفته، بحث های زیادی را برانگیخته است، پدیده ی فرار مغزهاست. اصطلاح فرار مغزها معادل Brain Drain در زبان انگلیسی است. Brain به معنای مغز، متفکر و مغز متفکر است و برای کلمه Drain نیز معانی چندی از جمله: خشکاندن، خالی کردن، به تحلیل بردن و زهکشی کردن، آورده شده است. بنابراین، همان طورکه عمل زهکشی ، باعث بیرون رفتن آب های اضافی یک منطقه...

ادامه مطلب

انحراف از جامعه

انحراف از جامعه

نویسنده: محمد کاوه انحراف (Deviance): در زبان انگلیسی، بین کجروی و انحراف تفاوتی وجود ندارد و هر دو مفهوم را تحت عنوان (Deviation) استفاده می کنند. (Deviante) نیز به معنای منحرف یا کجرو به کار می رود. اما در زبان فرانسه بین این دو مفهوم تفاوت وجود دارد و برای منحرف لغت (Valiate) و برای کجرو، عبارت (Deviante) به کار برده می شود. از بین جامعه شناسان، گی روشه (Guy Rocher) بین انحراف و کجروی تفاوت قائل شده و می گوید: «انحراف عبارت است...

ادامه مطلب

روابط اجتماعی

روابط اجتماعی

نویسنده: محمد کاوه روابط اجتماعی (Socical Relations): روابط اجتماعی عبارت است از: «کنش و واکنش متقابل فرد و گروه های اجتماعی و ارتباط کامل فرد و اجتماع در روابط پایدار و حتی ناپایدار و کم پایدار با یکدیگر» (دادخواه، ۱۳۸۵: ۱۷). روابط اجتماعی متعدد و متنوع هستند. انسان ها و گروه های اجتماع در شبکه ای از روابط اجتماعی قرار دارند که تعیین حدود آن برای افراد جامعه به سادگی امکان پذیر نیست. دامنه روابط اجتماعی از روابط زن و شوهر تا روابط تو...

ادامه مطلب

مسأله و آسیب اجتماعی

مسأله و آسیب اجتماعی

http://rasekhoon.net/userfiles/Article/1392/11/02/0034703.JPG نویسنده: محمد کاوه مسئله اجتماعی (Social Problem) مسئله، «پدیده ای است که روی کارکرد اجتماعی فرد، گروه و جامعه اثر می گذارد» (اکبری، ۱۳۸۵: ۲۶). بسیاری از جامعه شناسان، مسئله اجتماعی را وضعیتی می دانند که به واسطه ناسازگاری با ارزش های تعداد قابل توجهی از مردم، آنان را به لزوم انجام عملی برای تغییر این وضعیت معتقد سازد (محمدی اصل، ۱۳۸۴: ۷۱). از دیدگاه هورتن (Horton) و لِزلی (Leslie) ن...

ادامه مطلب

اجتماعی شدن یا جامعه پذیری

اجتماعی شدن یا جامعه پذیری

نویسنده: محمد کاوه اجتماعی شدن یا جامعه پذیری (Socialization): اجتماعی شدن یا جامعه پذیری مفهومی است که به توصیف و تبیین چگونگی رفتارهایی می پردازد که فرد را قادر می سازد تا با فرهنگ جامعه خودش سازش یابد. در واقع، جامعه پذیری «فرآیندی است که بر اساس آن، فرد به اکتساب قوانین، رفتار و نظام باورها و بازخوردهای جامعه یا گروه مشخصی دست می یابد تا بتواند در درون آن جامعه زندگی کند» (دادستان، ۱۳۸۶: ۱۷۹). در جامعه پذیری، جامعه به القای ار...

ادامه مطلب

ارزش ها و هنجارهای اجتماعی

ارزش ها و هنجارهای اجتماعی

نویسنده: محمد کاوه ارزش های اجتماعی (Social Values): ارزش به معنای «تلقی خوب یا بد یک فرد از یک چیز» است. به عبارتی دیگر، «ارزش آن چیزی است که از نظر فرهنگی، خوب و مطلوب و مناسب، یا بد و غیر مطلوب و نامناسب تلقی می شود» (غفاری، ۱۳۸۶: ۹ و ۸). ارزش ها بر رفتار افراد اثر می گذارند و به عنوان ضابطه ای برای ارزیابی اَعمال دیگران مورد استفاده قرار می گیرند. معمولاً رابطه مستقیمی میان ارزش ها با نحوه عکس العمل جامعه وجود دارد. برای مثال، جامعه...

ادامه مطلب

اصطلاح شناسی اجتماعی

اصطلاح شناسی اجتماعی

نویسنده: محمد کاوه * آموزش اجتماعی (SOCIAL LERNES): رفتار انسان فقط تا حد کمی به ساختارهای توارثی و ذاتی مربوط می شود و این رفتار بیش از همه از آموزش اجتماعی تغذیه می شود (ویس وده، ۱۳۸۱: ۱۹۳). * اجتماع (COMMUNITY) گروه خاصی از مردم که در یک منطقه جغرافیایی معین سکونت دارند، ‌دارای فرهنگ مشترکی هستند و به طور دسته جمعی برای یک هدف معین عمل می کنند (کوئن، ۱۳۸۷: ۳۷۸). * ادراک اجتماعی (SOCIAL COGNITION): فرآیندی که از آن برای گردآوری و یاد...

ادامه مطلب

تحلیل محتوا یکی از روش‌های اساسی مشاهده‌ی اجتماعی

تحلیل محتوا یکی از روش‌های اساسی مشاهده‌ی اجتماعی

منبع:راسخون چکیده: در این مقاله در صدد هستیم که تا حدی با روش تحلیل محتوا و شیوه‌ی عملیاتی کردن آن آشنا شویم. در ابتدا به تعریف تحلیل محتوا و نیز پژوهش‌های کلاسیکی که در این زمینه است پرداختیم، سپس گونه‌های عمده تحلیل محتوا را از رویکردهای مختلف مورد بررسی قرار دادیم، نیم نگاهی نیز به این روش در بحث رسانه‌ها انداختیم، داده‌های مورد استفاده در این روش و نیز کاربردهای این روش را در علوم اجتماعی و ادبیات و به طور اخص در مورد رسانه ک...

ادامه مطلب

اهمیت مفاهیم و اصطلاحات در جامعه شناسی

اهمیت مفاهیم و اصطلاحات در جامعه شناسی

نویسنده: دکتر مهدی طالب مقدمه هر علمی دارای موضوعی است و موضوع یا موضوعات علمی نیازمند واژه هائی هستند که معرف آن‌ها باشد. علاوه بر این در هر علمی واژگان برای انتقال مفاهیم و اندیشه‌ها نقش اساسی دارند. به طوری که بدون استفاده از آن‌ها گفتگو ممکن نیست و انتقال میراث فرهنگی در پهنه زمان غیرممکن می‌گردد. در این مقاله ابتدا سعی می‌شود توضیحی درباره مفاهیم و اصطلاحات داده شود و سپس به تعاریف، مفاهیم و ارزش‌ها، ویژگیهای واژه‌ها، نقش مفاه...

ادامه مطلب

آسیب شناسی تاخیر در سن ازدواج جوانان

آسیب شناسی تاخیر در سن ازدواج جوانان

مقدمه : ازدواج یکى از اساسى ترین و در عین حال حساس ترین مراحل زندگى انسان به شمار مى رود. انسان بنابر سرشت و ماهیت وجودى خویش و وابستگى به غیر در پاسخ به نیازهاى درونى و بیرونى خود همواره از فردگرایى گریزان بوده است. حتى انسان بدوى نیز بى نیاز از زندگى مشترک (خانوادگى و گروهى) نبود. ازدواج اصلى ترین و عالى ترین نمود این پاسخ است و مظهرى از قانون گروه گرایى اوست. از دیدگاه جامعه شناسی،ازدواج یک قرارداد اجتماعى و ضامن بقاى نسل انسان اس...

ادامه مطلب