فلسفه

گفتمان فلسفه‌ی فقه

گفتمان فلسفه‌ی فقه

  نویسنده: عبدالحسین خسروپناه (۱)   چکیده فلسفه‌ی فقه به مثابه دانشی نوپا با نگاه درجه دوم و تاریخی به مبانی نظری و تحلیلی پدیده‌ها پرداخته و جنبه‌های توصیفی و توصیه‌ای آن را مشخص می‌‎سازد. مسائل مهم فلسفه‌ی فقه عبارتند از چیستی فقه به لحاظ موضوع و محمول و گستره فقه، پرسش‌های موضوع‌شناسی فقه، معرفت‌شناسی و مبانی فقه، پیش‌فرض‌های فقه، رابطه‌ی فلسفه‌ی فقه یا فقه با علوم دیگر و ویژگی‌های حقوق و فقه اسلامی. ...

ادامه مطلب

فلسفه‌ی فقه

فلسفه‌ی فقه

  نویسنده: ابوالقاسم علیدوست (۱)   مقدمه بیش از یک دهه است که واژه‌ی «فلسفه‌ی فقه» در مجامع علمی حوزوی و دانشگاهی، در کشور ما ایران، به طور جدّ، مطرح است و در بیان چیستی فلسفه‌ی فقه، تاریخ، مسائل، فائده و ارتباط آن با سایر علوم، مقالاتی نوشته شده، سخنرانی‌ها و اقتراحاتی صورت گرفته و نشست‌هایی تشکیل شده است. (۲) گفت‌وگو از فلسفه‌ی فقه، سخن از یک علم مدون، مستقل، با آغاز و انجامی روشن و حقیقتی معین، در کنار...

ادامه مطلب

چیستی فلسفه‌ی فقه

چیستی فلسفه‌ی فقه

  نویسندگان: جابر توحیدی اقدم (۱) عبدالرحیم سلیمانی بهبهانی (۲) چکیده ۱٫ از آن جا که «فلسفه‌ی فقه» را می‌توان علمی در آستانه‌ی ظهور دانست، تلقی ما از چیستی آن می‌تواند در کیفیت تکوین و جهت گیری مباحث آن مؤثر باشد. ۲٫ فلسفه‌ی فقه از سنخ فلسفه‌های مضاف است و یکی از اسباب عمده‌ی اختلاف در تحدید و بیان چیستی آن، اختلاف نظر در تحدید این سنخ علوم (به طور کلی) است. ۳٫ هشت تعریف از فلسفه‌ی فقه ارائه شده و ب...

ادامه مطلب

فلسفه‌ی فقه

فلسفه‌ی فقه

  نویسنده: رسول نادری (۱)   چکیده در این مقاله کوشیده شده است به مباحث زیر پرداخته شود: فلسفه‌ی فقه چه دانشی است؟ وصفی است یا دستوری؟ چه گزاره‌هایی دارد؟ آیا تأسیس چنین دانشی لازم است؟ چه تأثیراتی بر علم فقه دارد؟ مقدمه فلسفه‌ی فقه از جمله فلسفه‌های مضاف و از گونه معرفت‌های درجه دو است. موضوع این دسته فلسفه‌ها شناسایی و تحلیل واژگانی است که به آنها اضافه شده. به طور معمول مضاف الیه آن یک...

ادامه مطلب

بینش هندی و بینش یونانی

بینش هندی و بینش یونانی

    سیدحسن تقی‌زاده از جمله رجال سیاسی تاریخ ایران است که فراز و فرودهای زیادی در زندگی شخصی و سیاسی او وجود دارد. تقی‌زاده بر جدایی دین از سیاست تأکید می‌کرد تا حدی که گروهی از علمای نجف از جمله آیت‌الله عبدالله مازندرانی و آخوند خراسانی فتوا به «فساد مسلک سیاسی» وی دادند. تقی‌زاده در سال ۱۳۲۵ه. ق عضو «لژ بیداری ایران» شد. وی پس از مدتی به بالاترین مقام فراماسونری؛ یعنی استاد اعظم می‌رسد. شاید برای شناخت تقی‌زاده ...

ادامه مطلب

پرستش زیبایی در آیین مانوی وعرفان جمالی از هانری کربن

پرستش زیبایی در آیین مانوی وعرفان جمالی از هانری کربن

به این مطلب امتیاز دهید! مانویت، آیین مانی، پیامبر ایرانی است. این آیین در قرن سوم پس از میلاد در بین النهرین ظهور یافت. زیبایی و تئوری های مربوط به آن در این آیین در قالب های متفاوتی همچون نقاشی، خوشنویسی، موسیقی، کتاب نگاری، شعر و سرود تجلی یافته است. زیبایی شناسی در هنر مانوی ابزاری برای رستگاری روح و رسیدن به بهشت نور است. این نوشته ترجمه و تلخیص از مقاله هانری ک...

ادامه مطلب

میزگرد نقد فلسفه‌ اسلامی با حضور مصطفی ملکیان

میزگرد نقد فلسفه‌ اسلامی با حضور مصطفی ملکیان

میزگرد نقد فلسفه‌ اسلامی با حضور مصطفی ملکیان ۵ (۱۰۰%) ۱ vote مصطفی ملکیان: بنده فلسفه‌ی اسلامی را یک مفهوم تقریبا بلامصداق می‌دانم. بر این اساس، در ادامه بر چند نکته تاکید می‌کنم و سپس به ادله این مدعا می‌پردازم… . . میزگرد مصطفی ملکیان با موضوع نقد فلسفه‌ اسلامی صوت جلسه اول صوت جلسه دوم صوت جلسه سوم صوت جلسه چهارم صوت جلسه پنجم . ...

ادامه مطلب

شواهدی از عرفان ابن سینا

شواهدی از عرفان ابن سینا

  نویسنده: مسن جهانگیری   کسانی که برای ابن سینا نوعی عرفان قایل شده‌اند اغلب به رساله العشق، سه داستان تمثیل حیّ بن یقظان، رساله الطیر و سلامان و ابسال، قصیده‌ی عینیّه و سه نمط آخرالاشارات و التنبیهات، و احیاناً برخی از اشعار فارسی که به وی منسوب است استناد جسته‌اند. از آنجا که مندرجات داستان‌های تمثیلی اَحیاناً در آثار نوافلاطونیان، اسماعیلیّه و اخوان الصفاء نیز مشاهده می‌شود و اختصاص به عرفان و تصوّف ندار...

ادامه مطلب

آیا ابن سینا عارف بود؟

آیا ابن سینا عارف بود؟

  نویسنده: مسن جهانگیری   عصر ابن سینا دوران رواج تصوّف در جهان اسلام بود. فرقه‌ی معتزله که مسلمانان عقل‌گرا و به اصطلاح روشن فکر بودند و جماعتی از آنها کرامات اولیاء را انکار می‌کردند(۱) تضعیف شده بودند. کلام اشعری و ماتُریدی که با کرامات و اعمال خوارق عادات سازگاری داشت رواج یافته بود و صوفیان نامداری که از مشایخ طریقت به شمار می‌آیند در این عصر زندگی می‌کردند که ذیلاً از برخی نام خواهیم برد. و چنان که گفته خ...

ادامه مطلب

چه کسانی به ابن سینا خرده گرفتند؟

چه کسانی به ابن سینا خرده گرفتند؟

  نویسنده: مسن جهانگیری   از گروه عارفان و صوفیان، ابوسعید ابوالخیر، عارف وحدت شهودی، ابن سبعین،(۱) عبدالرّحمن جامی(۲) و از متأخّران شیخ بهایی(۳) عارفان وحدت وجودی را نام می‌بریم و برای نمونه از هر یک سخنانی نقل می‌کنیم، تا مگر نحوه‌ی انتقاد و جهات آن روشن گردد و داوری درست انجام پذیرد. امّا ابن سبعین، از همه‌ی فیلسوفان و مشتغّلان به فلسفه از ارسطو گرفته تا فارابی، ابن سینا، ابن رشد و حتی ابوحامد غزالی ...

ادامه مطلب

سقراط حکیم از دید حکمای ایرانی

سقراط حکیم از دید حکمای ایرانی

  نویسنده: مسن جهانگیری   تاریخ شهادت می‌دهد که ملّت مسلمان و فرهنگ دوست ایران همواره طالب علم و حکمت بوده است، از هر موقعیتی که پیش آمده و از هر منبع و مأخذی که توانسته استفاده کرده و علم و حکمت آموخته است و اصولاً برای نفس علم و حکمت اصالت و استقلال قایل شده و عالمان و حکیمان را بدون توجه به زبان و ملّیت و دین و مذهب، بلکه صرفاً به خاطر علم و حکمتشان گرامی داشته است. به ویژه اگر عالمی همچون سقراط علاوه بر ...

ادامه مطلب

چکیده‌ی حکمت اشراق

چکیده‌ی حکمت اشراق

  نویسنده: مسن جهانگیری   مراتب حکمت و طبقات حکما شیخ برای حکمت درجاتی و برای حکیمان طبقاتی قایل شده است: طبقه‌ی اول: کسانی که در تألّه یعنی حکمت ذوقی فرورفته و به درجات کمال نایل آمده‌اند، اما به حکمت بحثی توجهی نکرده‌اند، امثال ابو یزید بسطامی، ابوالحسن خرقانی، حسین بن منصور حلاج و سایر مشایخ تصوّف. طبقه‌ی دوم: کسانی که در حکمت بحثی فرو رفته و به درجه‌ی کمال رسیده‌اند، امّا از حکمت ذوقی بی...

ادامه مطلب

انتقاد دانش پژوهان کهن به فلسفه‌ی ابن سینا

انتقاد دانش پژوهان کهن به فلسفه‌ی ابن سینا

  نویسنده: مسن جهانگیری   برخی کسانی که در شمار خرده گیران و منتقدان ابن سینا درآمده‌اند، اطلاق لفظ منتقد و معترض، به معنای متبادر لفظ، بر آنان روا نیست، چرا که آنان دانش پژوهان و أحیاناً دانشمندان و فرزانگان و عارفانی بودند که پس از مطالعه‌ی آثار ابن سینا یا به طور کلّی، پس از تفکرات علمی و تأملات فلسفی، با مشکلاتی و شبهاتی مواجه می‌شدند که در حلّ و رفع آنها خود را عاجز می‌دیدند و به ناچار دست سؤال به سوی د...

ادامه مطلب

انجیل و اسطوره

انجیل و اسطوره

نویسنده: رودولف بولتمان مترجم: کامبیز گوتن مقدمه : فرانکلین لوفان باومر: بعد از بارت، رودُلف بولتمان(۱۹۷۶-۱۸۸۴) شاید مشهورترین متأله پروتستان در دوره پس از جنگ جهانی اولی اروپا بود. با اینکه سنش دو سال بیشتر از بارت بود، تا سال ۱۹۴۱ که مقاله(عهد جدید و میتولوژی»(*) را به چاپ رساند جز در محافل مذهبی شهرت جهانگیر چندانی کسب نکرده بود. این مقاله بحث معروفی را برانگیخت که تا دهه ۱۹۶۰ ادامه یافت، بحث درباره «افسانه زدایی از مذهب» را. برخلاف...

ادامه مطلب

واکنش علیه پوزیتیویسم

واکنش علیه پوزیتیویسم

نویسنده: آلفرد فوئیه مترجم: کامبیز گوتن مقدمه فرانکلین لوفان باومر: در کتابی که قطعات فشرده زیر از آن انتخاب شده، فیلسوف فرانسوی آلفرد فوئیّه(۱۹۱۲-۱۸۳۸) به گونه تحسین برانگیزی جوّ حاکم بر اواخر قرن نوزدهم، مخصوصاً واکنشی که علیه پوزیتیویسم برانگیخته شده بود، و دلیل آن را، توضیح می دهد. آنچه گزارش فوئیّه را بی اندازه ارزشمند می سازد این است که او شاهد ماجرا بود و در جنبشی که شرحش را می دهد خودش نیز شرکت داشت. در کاری که برعهده گرفت...

ادامه مطلب

مرگ خدا

مرگ خدا

نویسنده: فریدریش نیچه مترجم: کامبیز گوتن مقدمه: فرانکلین لوفان باومر: فیلسوف آلمانی فریدریش نیچه (۱۹۰۰- ۱۸۴۴) بهتر از هر کسی در میان همعصرانش تغییرات عمده ای که ذهن اروپایی را در اواخر قرن نوزدهم جَولانگه خود ساخته بود تشخیص داده و توصیف نموده است. او برخی از این تغییرات را می پسندید و بعضی دیگر، نظیر ناسیونالیسم جدید، را اسفناک تلقّی می کرد. در مورد «مرگ خدا»(*) که شرحش به تفصیل در کتاب دانش دلگشا Die Frohliche Wissenschaft (1882) آ...

ادامه مطلب

چرا باید اخلاقی باشیم؟

چرا باید اخلاقی باشیم؟

نویسنده: سرلسی استخن مترجم: کامبیز گوتن مقدّمه: فرانکلین لوفان باومر: سِر لسلی استفِن (۱۹۰۴-۱۸۳۲) یکی از اَگنوستیکهای بزرگ عصر ویکتوریا در انگلستان بود، و اگنوستیسیزم agnosticism وی[گرایش ناعرفانیش] او را بر آن می داشت دلیل تازه ای برای تأیید و توجیه اخلاقی بیابد، هدفی که بسیاری از هم عصرانش نیز از آن غافل نبودند. برای کسی که به خدا باور ندارد چه الزامی در کار است که خوب و یا خیرخواه(*) باشد؟ استفن فکر می کرد جواب به این پرسش را در علمی...

ادامه مطلب

بیگانگی از هگل

بیگانگی از هگل

نویسنده: کارل مارکس(*) مترجم: کامبیز گوتن مقدّمه: فرانکلین لوفان باومر: دو مطلب زیرین از کارل مارکس (۸۳- ۱۸۱۸) است که آنها را در جوانی نوشته است. اندیشه هایی که در آنها گنجانده شده اند، اما، شالوده نظام دوره پختگی او را می سازند. اولی از مقاله ای است تحت عنوان «بیگانه شدگیِ کار» در دست نوشته ای اقتصادی و فلسفی او به سال ۱۸۴۴ ( که چاپ شان در ۱۹۳۲ میّسر شد). این مقاله در بردارنده جانمایه نظر مارکس درباره طبیعت انسان است، و آنچه را ک...

ادامه مطلب

عصیانگری رومانتیک

عصیانگری رومانتیک

نویسنده: ویلیام بلیک مترجم: کامبیز گوتن مقدمه فرانکلین لوفان باومر: ویلیام بلیک(*)(۱۸۲۷-۱۷۵۷)، هر چند به گرگی تنها می مانست مع هذا عصیانگری های نوع رمانتیک، علیه عصر روشن اندیشی، در کارهایش کاملاً مشهود است. او عارفی مذهبی، شاعری غنایی با گرایشی به رمز و اشارات، و نیز هنرمندی بود که از تقلید کردن طبیعت اباء می ورزید. در یادداشتهای زیر، که نگارششان در حدود سال ۱۸۰۸ است، او آن نوع نقدهای هنری را که از زیر قلم افرادی مثل سِرجاشو آرِنولدزJo...

ادامه مطلب

درباره ی طبیعت و هنر

درباره ی طبیعت و هنر

نویسنده: یوزف فون شلینگ مترجم: کامبیز گوتن مقدمه فرانکلین لوفان باومر: فردریک ویلهلم فون شلینگ(۱۸۵۴-۱۷۷۵)«فیلسوف مکتب رمانتیسم» خوانده شده است. در اصل، او این شهرت را به یمن کتاب فلسفه طبیعت خود کسب نموده، کتابی که او در عنفوان جوانی در ردّ نظریه فیختهFichte که طبیعت را مانعی برای پیشرفت خویشتن آدمی ego می پنداشت نوشته است. مطالب زیرین از سخنرانی سال ۱۸۰۷ او در مونیخ تحت عنوان «فلسفه هنر» انتخاب شده است. او نخست نظریه خود را درباره طبیعت ب...

ادامه مطلب

نویسنده: کیت انسل پیرسون مترجم: محسن حکیمی اگر مارکس خواهان انقلابی اجتماعی بود که در آن ساختار اقتصادی جامعه ریشه دگرگون می شد، نیچه انقلابی فرهنگی را پیش بینی می کند که در آن درک ما از زبان و برداشت های ما از حقیقت و شناخت دستخوش دگرگونی اساسی می گردد. این تأکید بر اهمیت تعیین کننده ی زبان بدان معنی نیست که نیچه ایده آلیست است. برای او، زبان پدیده یی مادی است که در نیازهای جسمانی و حیوانی ما ریشه دارد و به گونه یی تاریخی به وجود آمده ...

ادامه مطلب