سایر مقالات

درباره‌ی علیت (۱)

درباره‌ی علیت (۱)

نویسنده: ریچارد تیلور مترجم: محمدجواد رضایی هر کسی می‌فهمد که علیت چیست. امی‌ترین و عامی‌ترین فرد هنگامی که؛ برای مثال به او بگویند که همسایه‌اش بر اثر اصابت لگد اسبی به سرش کشته شد، مفاد این سخن را درمی‌یابد. هیچ سطحی از مابعدالطبیعه نمی‌تواند فهم او را نسبت به این امر افزایش دهد. در واقع، فهم کامل ما از آنچه در اطرافمان می‌گذرد همچون مورد مذکور مشتمل بر درک روابط علّی است. گاهی...

ادامه مطلب

درباره‌ی علیت (۲)

درباره‌ی علیت (۲)

نویسنده: ریچارد تیلور مترجم: محمدجواد رضایی قوانین طبیعت کسانی با طرح مفهوم قانون طبیعت در توصیف روابط علی به مشکلات مزبور پاسخ گفته‌اند. بنابراین، می‌توان گفت که تغییر معینی به نام الف علت تغییر دیگری به نام ب است، با این شرط که قانونی هست که بر طبق آن هر تغییری که از جهات مشخصی شبیه الف باشد همیشه تغییر دیگری را که از جهت مشخصی شبیه ب است به همراه یا به دنبال دارد؛ مثلاً یکی از قوانین طبیعت این...

ادامه مطلب

زمان و سرمدیت

زمان و سرمدیت

نویسنده: ریچارد تیلور مترجم: محمدجواد رضایی گذر (۱) یا جریان (۲) زمان یا تعابیری از این قبیل همواره بزرگ‌ترین سد و مانع در راه مقایسه‌ی آن با مکان بوده است. چنین می‌نماید که این ویژگی تمام اشیاست که پیوسته در زمان جاری‌اند. بدین‌سان، تلقی ما این است که‌اشیای آینده همواره به ما نزدیک‌تر می‌شوند، به زمان حال می‌رسند و پس از سپری کردن حال در گذشته‌ای فرو می‌روند که هر لحظه از ما دو...

ادامه مطلب

بررسی مکان و زمان

بررسی مکان و زمان

نویسنده: ریچارد تیلور مترجم: محمدجواد رضایی به ندرت مسئله‌ای یافت می‌شود که از نظر فلسفی حیرت انگیزتر از زمان باشد. بسیاری از فیلسوفان برخلاف مکان و نسبت‌های مکانی میان اشیا که معمولاً فهم آن را ساده و آسان یافته‌اند، همواره زمان را موضوعی تاریک، مبهم و حتی غیرقابل فهم برای تفکرات نظری تلقی کرده‌اند. بی تردید، بخشی از راز زمان ناشی از این است که آن را امری متحرک دانسته‌اند. این اعتقاد به ط...

ادامه مطلب

تیلاخ (یا تیلاک)، الگزاندر

تیلاخ (یا تیلاک)، الگزاندر

نویسنده: W.H. Brock مترجم: هرمز ریاحی [ālegzānder tilāx (tilāk)] Alexander Tilloch (ت. گلاسگو، اسکاتلند، ۹ اسفند ۱۱۳۷/ ۲۸ فوریه‌ی ۱۷۵۹؛ و، ایزلینگتن، لندن، انگلستان، ۶ بهمن ۱۲۰۳/ ۲۶ ژانویه‌ی ۱۸۲۵)، فلسفه‌ی طبیعی، روزنامه نگاری علم. الگزاندر تیلاخ، پسر جان تالک [tālək]، تاجر تنباکو و قاضی دادگاه بخش، در دانشگاه گلاسگو تحصیل کرد و در سال ۱۱۵۰ از تحصیل فراغ یافت. تیلاخ زمانی که در شرکت پدر کار می‌...

ادامه مطلب

نفس از دیدگاه حکیمان مسلمان

نفس از دیدگاه حکیمان مسلمان

نویسنده: محمدجواد رضایی بحث در حقیقت نفس و نسبت آن با بدن از روزگاران کهن در میان حکیمان و دانشوران شایع و رایج بوده است و از دیرباز آرای مختلفی در این خصوص اظهار شده است. پاره‌ای از حکیمان موقف ثنویت جسم و جان را اختیار کرده و پاره‌ای دیگر به نفی وجود مستقل نفس حکم رانده‌اند. برخی آن‌ها را دو گوهر نامتجانس پنداشته‌اند که چند صباحی برحسب ضرورت در کنار هم گرد آمده‌اند و پاره‌ای دیگر آن‌...

ادامه مطلب

نفس به عنوان کارکرد بدن (۲)

نفس به عنوان کارکرد بدن (۲)

نویسنده: ریچارد تیلور مترجم: محمدجواد رضایی منشأ نظریه‌های مبتنی بر اصالت ثنویت پس چرا استدلال ثنوی مذهب مواجه می‌نماید و این یک ناموجه؟ چرا بسیاری از فیلسوفان به دیدگاه‌های مابعدالطبیعی ثنوی کشانده شده‌اند، آن هم بر مبنای دلایلی که ظاهراً متقن‌تر از دیگر دلایلی نیستند که نتایج ساده‌تری دارند، ولی کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند؟ بخشی از پاسخ این سؤال شاید این باشد که...

ادامه مطلب

نفس به عنوان کارکرد بدن (۱)

نفس به عنوان کارکرد بدن (۱)

نویسنده: ریچارد تیلور مترجم: محمدجواد رضایی نظریه‌ی پدیدار فرعی بسیاری از متفکران و محققان، خاصه آن‌ها که در فلسفه مجرّب نیستند، علاقه مند به اظهار این رأی بوده‌اند که انسان‌ها یا افراد، اشیایی مادی هستند که البته واجد قوا و خصوصیاتی روانی‌اند که آنها را از دیگر اشیای مادی متمایز می‌سازد، اما این قوا و خصوصیات روانی را فقط می‌توان بر حسب اعمال بدنی فهمید و یا حتی می‌توان...

ادامه مطلب

بررسی نظریه‌ی تأثیر متقابل در رابطه‌ی تن و روان

بررسی نظریه‌ی تأثیر متقابل در رابطه‌ی تن و روان

نویسنده: ریچارد تیلور مترجم: محمدجواد رضایی چون به راحتی نه می‌توانم وجود خودم را انکار کنم و نه این را که بدنی دارم که دست کم جزئی از خود من است، پس یا باید مطابق نظریه‌ی اصالت ماده، وحدت خودم را با بدنم تصدیق کنم، یا این که تصدیق کنم که من دو چیز هستم: روانی که دارای بدن است، و همین طور، بدنی که دارای روان است. هیچ چیز دیگری با داده‌هایی که با آنها کار خود را آغاز می‌کنیم، سازگار نیست. (۱) حا...

ادامه مطلب

نظریه‌هایی درباره‌ی رابطه‌ی شخص و بدن

نظریه‌هایی درباره‌ی رابطه‌ی شخص و بدن

نویسنده: ریچارد تیلور مترجم: محمدجواد رضایی گاهی ساده‌ترین و واضح‌ترین تفاوت‌ها، عمیق‌ترین مشکلات عقلی را برمی‌انگیزد و امور بسیار عادی در تجربه‌ی روزانه‌مان اعماق نادانی ما را برملا می‌سازد. آدمی خیلی خوب به کنه آسمان‌ها پی برده است، به طوری که شاید نتوان هیچ معرفتی را یقینی‌تر از علم نجوم (۱)، یعنی علم به ‌اشیایی که از هر چیزی از ما دورترند دانست، در حال...

ادامه مطلب

نیاز به مابعدالطبیعه

نیاز به مابعدالطبیعه

نویسنده: ریچارد تیلور مترجم: محمدجواد رضایی بسیاری از امور هستند که آدمی می‌تواند از آن‌ها صرف نظر کند، حتی اموری هستد که نادان‌ها تمام عمر خود را صرف تحصیل آن می‌کنند؛ برای مثال آدمی می‌تواند از ثروت چشم پوشد، بی آن که سعادتش کمتر از سعادت اغنیا شود و می‌تواند از شأن و مقام و حیثیت اجتماعی و یا قدرت مافوق دیگران، دل برکند بی آن که سعادتش نقصان پذیرد و قطعاً انسانیتش هم آسیبی ن...

ادامه مطلب

اشتغال ذهنی به مابعدالطبیعه

اشتغال ذهنی به مابعدالطبیعه

نویسنده: ریچارد تیلور مترجم: محمدجواد رضائی گاهی گفته می‌شود هر کسی فلسفه‌ای دارد، حتی گفته می‌شود هر فردی دارای نظریه‌های مابعدالطبیعی است. هیچ سخنی از این احمقانه‌تر نیست.و درست است که همه‌ی مردم دارای نظریه‌هایی هستند که بعضاً به قلمرو فلسفه و مابعدالطبیعه نزدیک است، هم چون نظریه‌هایی که در باب دین، اخلاق و فلسفه‌ی زندگی است، اما اندک‌اند کسانی که تصوری از فلسفه ...

ادامه مطلب

تیئری شارتری

تیئری شارتری

نویسنده: Nikolaus M. Hring مترجم: نصرت‌الله مجتبایی [tieri-e šārtr-i] Thierry of Chartres نیز مشهور به ماگیستر تئودوریکوس کارتوننسیس (ت. برتانی، فرذانسه، ربع سوم سده‌ی پنجم / ربع آخر سده یازدهم؛ و، حدود ۵۳۴/ ۱۱۵۵)، فلسفه، الهیات. گمان می‌رود که تیئری در سال ۵۰۰ در مدرسه‌ی وابسته به کلیسای جامع شارتر همراه برادرش برنار [شارتری]، که ریاست مدرسه را برعهده داشت (۴۹۸-۵۰۵)، تدریس کرده ...

ادامه مطلب

توما کانتمپره‌ای

توما کانتمپره‌ای

نویسنده: Pearl Kibre مترجم: نصرت‌الله مجتبایی [toma kāntampre-i] Thomas of Cantimpr” (نیز مشهور به توماس برابانتیوس [برابانسون]) (ت. لئو-سن پیئر، برابان، بلژیک، حدود ۵۶۵-۵۸۹/ ۱۱۸۶-۱۲۱۰؛ و. لووَن، بین ۶۵۵/ ۱۲۷۶ و ۶۷۳/ ۱۲۹۴)، الهیات، تاریخ طبیعی، دایرهالمعارف نگاری. توما کانتمپره‌ای از خانواده‌ای اشرافی معروف به دو مونت یا دو مون برخاسته است؛ این خانواده در هلنگ‌هم (بلینگن کنونی) نزدیک لئو-سن‌پ...

ادامه مطلب

تورگو، آن روبر ژاک

تورگو، آن روبر ژاک

نویسنده: Rhoda Rappaport مترجم: نصرت الله مجتبایی [ān rober žāk turgo] Anne- Robert- Jacques Turgot (ت. پاریس، فرانسه، ۲۰ اردیبهشت ۱۱۰۶/ ۱۰ مه‌ی ۱۷۲۷؛ و. پاریس، ۲۸ اسفند ۱۱۵۹/ ۱۸ مارس ۱۷۸۱)، اقتصاد، فلسفه. تورگو، نامورترین فرد خاندان برجسته‌ی تورگو، سومین پسر میشل اتیئن تورگو بود؛ پدرش شهردار پاریس، شهر ساز و تهیه کننده‌ی نقشه‌ی مسّاحی پاریس مشهور به نقشه‌ی تورگو بود. یکی از برادران بزرگت...

ادامه مطلب

گذر از کمیت به کیفیت (۲)

گذر از کمیت به کیفیت (۲)

مناظره‌ی آقایان احسان طبری، عبدالکریم سروش، فرخ نگهدار و آیت الله مصباح یزدی. مجری: آقای مصباح، اگر نکته‌ای علاوه بر آنچه گفته شده، لازم است، بیان کنید و تذکر بفرمایید تا از آقای نگهدار بخواهیم که بحثشان را دنبال کنند. آقای مصباح: این که بنده عرض کردم ایشان دلیل سخن را در دور بعد بیان می‌فرمایند، منظورم از بیان دلیل این بود که ما سؤال نمودیم آیا قانون تغییر و تحوّل یک قانون کلی...

ادامه مطلب

گذر از کمیت به کیفیت (۳)

گذر از کمیت به کیفیت (۳)

مناظره‌ی آقایان احسان طبری، عبدالکریم سروش، فرخ نگهدار و آیت الله مصباح یزدی. مجری: [ آقای نگهدار ] خواهش می‌کنم. آقای نگهدار: من خوشحالم از این که موضوع بحث مقداری روشن‌تر شد تا بشود بر روی آن تکیه کرد. این مسأله در واقعیت وجود دارد. مثال‌هایی را [ آقای سروش ] بیان کردند مانند فرفره که یک دور، دو دور، ده دور و الی آخر می‌چرخد و یا مثال ریختن نمک روی نمک و انباشتن آن و...

ادامه مطلب

گذر از کمیت به کیفیت (۱)

گذر از کمیت به کیفیت (۱)

مناظره‌ی آقایان احسان طبری، عبدالکریم سروش، فرخ نگهدار و آیت الله مصباح یزدی. مجری: بسم الله الرحمن الرحیم. همان گونه که گذشت بحث پیرامون تعریف دیالکتیک، تأثیر و تأثر متقابل، تکامل و تضاد و … انجام گرفت و این موضوعات مورد بررسی قرار گرفت. موضوع این جلسه اصل گذار از تغییر کمّی به کیفی و اصل نفی نفی تعیین شد. قبل از شروع بحث متذکر می‌شود که با توجه به این که شورای سرپرستی مباحث اقتصاد...

ادامه مطلب

عمومیت حرکت (۲)

عمومیت حرکت (۲)

مناظره‌ی آقایان احسان طبری، عبدالکریم سروش، فرخ نگهدار و آیت الله مصباح یزدی. مجری: با یادآوری این نکته که شما بیست و سه دقیقه و نیم از وقتتان را استفاده کردید، از آقای سروش خواهش می‌کنم مطالبی را که به نظرشان می‌رسد، بیان بفرمایند. آقای سروش: بسم الله الرحمن الرحیم. فکر نمی‌کنم که در فرصت نوبت اوّل وقت داشته باشم که درباره همه مطالبی که گفته شد، سخن بگویم. ولی دست کم راجع به ...

ادامه مطلب

عمومیت حرکت (۳)

عمومیت حرکت (۳)

مناظره‌ی آقایان احسان طبری، عبدالکریم سروش، فرخ نگهدار و آیت الله مصباح یزدی. مجری: آقای نگهدار شما بفرمایید. آقای نگهدار: اگر اجازه بدهید فقط یک نکته را در مورد صحبت‌هایی که آقای سروش مطرح کردند می‌گویم. چون در مباحثات گذشته هم بطور مداوم و مکرر ایشان این مسأله را مطرح می‌کردند که برای ما هیچ فرق نمی‌کند که کدام تئوری به مسند ثبوت بنشیند، لذا من می‌خواهم بگویم ممکن است که ب...

ادامه مطلب