حکمت اشراق

چکیده‌ی حکمت اشراق

چکیده‌ی حکمت اشراق

  نویسنده: مسن جهانگیری   مراتب حکمت و طبقات حکما شیخ برای حکمت درجاتی و برای حکیمان طبقاتی قایل شده است: طبقه‌ی اول: کسانی که در تألّه یعنی حکمت ذوقی فرورفته و به درجات کمال نایل آمده‌اند، اما به حکمت بحثی توجهی نکرده‌اند، امثال ابو یزید بسطامی، ابوالحسن خرقانی، حسین بن منصور حلاج و سایر مشایخ تصوّف. طبقه‌ی دوم: کسانی که در حکمت بحثی فرو رفته و به درجه‌ی کمال رسیده‌اند، امّا از حکمت ذوقی بی...

ادامه مطلب

اشراقیان هند از شطاری تا لاهوری

اشراقیان هند از شطاری تا لاهوری

نویسنده: محمد کریمی زنجانی الاصل از اشراقیان این دوره، عماد الدّین محمّد شطاری ( م ب ۱۰۳۹ ق/۱۶۳۰ م ) یادکردنی است که به واسطه ی گزارش عبدالحی حسنی لکهنوی می دانیم در بازنمود حکمت اشراقی رساله ای نگاشته بوده است با عنوان روح الارواح؛ (۱) که با دریغ باید گفت هنوز نسخه ای از آن یافت نشده است. البتّه، وجود نسخه ی کتابت کرده ی شطاری از شرح تلویحات این کمّونه در هند، جایگاه او در رواج حکمت اشراقی را برنمی نماید. (۲) در ه...

ادامه مطلب

سهروردی و فرهنگ ایران باستان

سهروردی و فرهنگ ایران باستان

سهروردی یکی از درخشانترین چهره‌های اندیشه و فرهنگ ایرانی است و حق او به رغم اهمیت فراوانی که از این لحاظ دارد چنان که شایسته است ادا نشده است. در تاریخ فرهنگ ما سهروردی از جهتی قرین و قرینه فردوسی است. همان‌طور که فردوسی زنده کننده زبان فارسی است و اگر فردوسی نبود هیچ معلوم نیست که وضع زبان فارسی امروز چگونه می‌بود و یا چنین زبانی وجود می‌داشت یا نه، چنان که در سرزمین مصر و آفریقای شمالی و شامات و فلسطین اتفاق افتاد. پیش از ورود اسلا...

ادامه مطلب

سهروردی و عالم خیال‌

سهروردی و عالم خیال‌

سهروردی در نظام هستی، علاوه بر عوالم عقول و نفوس و اجسام که مشائیان نیز به آنها قائل بودند، به عالم دیگری عقیده دارد که عالم مثال یا عالم خیال یا مثل (صور) معلقه نامیده می‌شود. (مشائیان به چنین عالمی، یعنی عالم خیال اعتقاد ندارند.) عالم خیال یا مثال، مرتبه‌ای از هستی است که از ماده مجرد است، ولی از آثار آن بر کنار نیست؛ یعنی مرتبه‌ای که میان محسوس و معقول یا مجرد و مادی است و به همین دلیل برخی خواص هر دو حوزه را داراست. در واقع شیخ ...

ادامه مطلب

شهاب الدین یحیی بن حبش بن امیرک سهروردی

شهاب الدین یحیی بن حبش بن امیرک سهروردی

شهاب الدین یحیی بن حبش بن امیرک سهروردی معروف به شیخ اشراق در سال ۵۴۶ هجری قمری، در دهکده سهرورد از توابع زنجان به دنیا آمد. از این دهکده مردان نامدار دیگری نیز در عالم اسلام برخاسته اند. تحصیلات مقدماتی را در مراغه، نزد “مجدالدین جیلی” به پایان رسانید. (مراغه همان شهری است که چند سال بعد هلاکو خان مغول در آن به اشاره خواجه نصیر الدین طوسی رصد خانه‌ای ساخت که شهرت جهانی پیدا کرد.) سهروردی پس از آن به اصفهان رفت که در آن...

ادامه مطلب

سهروردی و cogito ی دکارت

سهروردی و cogito ی دکارت

متن حاضر، صورت تقریر یافته سخنرانی دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی است که در دومین سمینار از سلسله سمینارهای گروه فلسفه و حکمت دانشگاه تربیت مدرس با موضوع «نوآوری های سهروردی در ادراک انسانی» ایراد شده است. این گزارش به همت خانم مریم وحدتی تهیه شده است. سخنران: غلامحسین ابراهیمی دینانی نو آوری در اینجا به معنای جدید کلمه نیست. نوآوری ها، کشفیات جدید علمی است که در عالم علم و تکنیک و صنعت صورت می گیرد. نوآوری در اینجا به معنای کشف قدیمی تر...

ادامه مطلب

زیارت شرق(۲)

زیارت شرق(۲)

ماحصل نقدی که سهروردی در مورد ابن سینا دارد، دلایلی که در این یادداشت‌های ناقص برای ناکامی طرح حکمت مشرقی ابن سینا می‌یابد، این است که ابن سینا سرچشمه مشرقی راستین فلسفه را نمی‌شناخته است. یقیناً این سخن بدان معناست که ابن سینا ردپای حکمای ایران باستان را نیافته – یا اگر هم یافته، اهمیت آن را تشخیص نداده است. ولی موضوع فقط موضوع تبار عقلی صرف نیست، بلکه در اینجا موضوع یک خاستگاه قدسی مطرح است. در حکمه الاشراق، خاستگاه حکمت مشر...

ادامه مطلب

سهروردی و نور محمدی

سهروردی و نور محمدی

نوشتار حاضر متن سخنرانی دکتر غلامحسین ابرهیمی دینانی با عنوان «سهروردی و نور محمدی» است که سه شنبه ۸ مرداد ۸۷ در شهر کتاب مرکزی ایراد گردید. سخنران: غلامحسین ابراهیمی دینانی نسیم صبح سعادت بدان نشان که تو دانی سفر به کوی فلان بر در آن زمان که تو دانی من این حروف نوشتم چنانکه غیر ندانست تو هم ز روی کرامت چنان بخوان که تو دانی یکی است ترکی و تازی درین میان حافظ حدیث عشق بیان کن بدان زبان که تو دانی به نظرم می آید هرآنچه قصد گفتنش را ...

ادامه مطلب

فلسفه ای از دل نور و ظلمت

فلسفه ای از دل نور و ظلمت

۱) فلسفه ابن سینا پس از مرگش توسط شاگردان وی چون بهمنیار و لوکری ادامه یافت. با این همه، این فلسفه مخالفانی جدی هم داشت که معروفترین آنها، فقیهان و اهل تصوف بودند. در این میان، در قرن چهارم دشمنی تازه به صف مخالفان پیوست و این رقیب، کلام اشعری بود. این کلام اولین بار توسط «ابوالحسن اشعری» پی ریزی شد و پس از آن توسط افرادی چون «ابوبکر باقلانی» در سده های چهارم و پنجم گسترش یافت. در قرن چهارم هجری، قدرت خلفای عباسی محدود بود و امیرا...

ادامه مطلب

سهروردی و تحلیل مساله شر

سهروردی و تحلیل مساله شر

  قاسم پور حسن (۱)   مقدمه: بسیرای زا متکفران مساله شر را نقضی بر وجود خدا تلقی کرده و معتقدند؛ وجود شر خواه قابل پاسخ و حل باشد یا نه، یکی از اشکالات اساسی خداشناسی و نقضی بنیادین بر علم و قدرت مطلق خداوند خواهد بود (کاپلستون:۱۳۸۲، ۵۲۰). اما گروهی دیگر از معاصرین و متفکران حوزه فلسفه دین، ازناسازگاری منطقی درباره شر سخن گفته اند و مساله منطقی شر را مهم ترین بحث در موضوع شر تلقی کردند. اینان تصریح دارند که تح...

ادامه مطلب

خواجه نصیرالدین طوسی، اسماعیلیه، و فلسفه‌ی اشراق

خواجه نصیرالدین طوسی، اسماعیلیه، و فلسفه‌ی اشراق

نویسنده: هرمان لَندُلت ترجمه‌ی: شهرام خداوردیان هر پژوهشگری که طالب شناخت زندگی و اندیشه‌های خواجه نصیرالدین طوسی است، در مرحله‌ای که بیشتر خواهان شناخت خود اوست تا دستاوردهای علمی اش، و نیز در وهله‌ای که بیشتر مترصّد درک اصول عقاید شخصی اوست تا ژرفای علم و فضل وسیعش، بی شک با پرسشی مواجه می‌شود، پرسشی برخاسته از این واقعیّت که وی ظاهراً بدون مشکل خاصّی قادر بوده تا هویت و گرایش دینی و اعتقا...

ادامه مطلب

قطب الدین شیرازی

قطب الدین شیرازی

نویسنده: دکتر رضا داوری اردکانی درباره قطب الدین شیرازی کم می‌دانیم و درباره‌ی او کم نوشته‌اند. این کم دانستن را تنها فرع بر کم نوشتن نباید دانست. اگر ما قطب الدین را نمی‌شناسیم، تقصیر خودمان است، زیرا کتاب‌های او، یا بسیاری از کتاب‌های او در دسترس ماست. ما آن کتاب‌ها را کمتر خوانده‌ایم و می‌خوانیم و اگر بپرسند وجه این بی اعتنایی چیست، پاسخ روشنمان این است که قطب الدین شیرازی و...

ادامه مطلب

تصوّف اشراقی

تصوّف اشراقی

نویسنده: محمد اقبال لاهوری مترجم: امیرحسین آریان پور شهاب الدین سهروردی که بعداً به شیخ اشراق مقتول شهرت یافت، نزد مجدالدین جیلی، استاد فخرالدین رازی درس خواند و هنوز در بحبوبحه ی شباب بود که سرآمد همه ی حکیمان عالم اسلام شد. ملک الظاهر، پسر سلطان صلاح الدین ایوبی که با ستایشی عظیم بدو می نگریست، او را نزد خود، به حلب خواند. فیلسوف جوان در حلب عقاید مستقل خود را بازنمود. جزم اندیشان خون آشام که در همه ی اقالیم و اعصار برای پ...

ادامه مطلب

تناسخ از دیدگاه سهروردی

تناسخ از دیدگاه سهروردی

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی تناسخ ( انتقال روح از بدنی به بدن دیگر ) (۱). این باور از عهد باستان در میان مردم هند، مصر و یونان وجود داشته است. این فکر نخستین بار در کجا پیدا شده است، چندان روشن نیست؛ اگرچه هندیان با این عقیده شهرت دارند. (۲) در یونان فیثاغورس و متفکران متأثر از وی چنین باوری داشته اند. اورفئوسیان این سرزمین نیز با این عقیده معروف بودند. متفکران معروف دیگر نیز همانند امپدوکلس ( انباذقلس ) به این ...

ادامه مطلب

آفرینش از دیدگاه سهروردی

آفرینش از دیدگاه سهروردی

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی از واحد جز واحد، صادر نمی گردد دیدگاه سهروردی در این باره همانند دیدگاه ابن سیناست. اگرچه تلاش می کند تا صورت استدلال را با نور و ظلمت تغییر دهد؛ مثلاً این اصل مشائی را که صدور دو چیز، نیازمند دو جهت است، به این شکل تغییر می دهد که اگر از نورالانوار، نور و ظلمت با هم صادر گردد، باید دارای دو جهت باشد. تنها این نکته که اقتضای نور جز نور نمی تواند باشد اختصاص به مبانی سهروردی دا...

ادامه مطلب

علم الهی نزد شیخ الرئیس و سهروردی

علم الهی نزد شیخ الرئیس و سهروردی

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی موضوع علم الهی یکی از موضوعات بسیار مهم و اساسی فلسفه است. پیدایش و آفرینش جهان، مسائل و مشکلاتی را برای فکر انسان فراهم می آورد که رهایی از آنها و گشودن گره های کور این مشکلات کار آسانی نیست. پرسش هایی از این قبیل که: – چرا و چگونه جهان پدید آمده است؟ – چرا جهان به وضع کنونی آفریده شده، یا پدید آمده است؟ – نظم و ضرورت موجود در روابط پدیده ها از کجاست؟ ...

ادامه مطلب

انتقاد سهروردی از تعریف

انتقاد سهروردی از تعریف

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی قسمتی از کارهای جدید سهروردی، ارزش علمی ندارند بلکه فقط لفظی اند. در منطق نیز اصطلاحات متعددی را ساخته و آنها را همه جا به کار برده است، از قبیل: علم ضوابط فکر ( منطق )، عام ( کلی )، فطری ( بدیهی )، شاخص ( جزیی، خاص ) متساوق ( متواطی )، متفاوت ( مشکک )، هیئت ( عرض ). اما در مواردی، کار جدید او، پیشنهادی تازه یا تبیینی نو است که ارزش علمی و فلسفی دارد. دیدگاه او در مسئله ی تعریف از نوع...

ادامه مطلب

اثبات واجب نزد ابن سینا و سهروردی

اثبات واجب نزد ابن سینا و سهروردی

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی ابن سینا پیش از اقامه ی برهان به وجود واجب الوجود، مقدمات لازم این امر را تدارک می بیند. او در این راستا حرکت ظریف و دقیقی دارد که متأسفانه از دید متفکران بعدی پنهان مانده است. نه تنها این حرکت ظریف را درنیافته اند، بلکه به سبب غفلت از عمق کار ابن سینا به استدلال او آسیب هم رسانده اند. ابن سینا، در آخرین و منسجم ترین اثر فلسفی خود الأشارات و التنبیهات با روش مشائی دقیقی – که در حد امکان...

ادامه مطلب

ارزیابی مقدّمه ی سهروردی بر حکمه الإشراق

ارزیابی مقدّمه ی سهروردی بر حکمه الإشراق

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی ۱ به نام خداوند بخشنده ی مهربان سهروردی در مقدمه ی کلمه الأشراق پس از حمد و ثنای متعارف، انگیزه ی نگارش این کتاب ( حکمه الاشراق ) را بیان می دارد. بیان او: بار خدایا! بزرگی! نامت بزرگ و شأن و جایگاهت بسی والا و گرامی است. بار خدایا! بر همه ی برگزیدگانت که بار رسالت بر دوش دارند، درود فرست؛ به ویژه بر محمد مصطفی، سرور آدمیان و شفیع روز رستاخیز. بار خدایا! چنان کن که...

ادامه مطلب

جایگاه سهروردی در فلسفه اسلامی

جایگاه سهروردی در فلسفه اسلامی

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی ابوالفتوح شهاب الدین یحیی بن حبش بن امیرک سهروردی، به سال ۵۴۹ هجری در سهرورد زنجان دیده به جهان گشود. نزد مجدالدین جیلی در مراغه و ظهیر الدین قاری در اصفهان، علوم اسلامی را آموخت. پس از اتمام تحصیلات ظاهری به سیر و سیاحت در شهرهای مختلف ایران و دیدار با مشایخ صوفیه پرداخت، وی از درس و بحث برید و در عزلت و انزوایی که همراه با سیر و سفر بود، به سلوک و مجاهده همت گماشت. سفرهایی به آناتولی ...

ادامه مطلب

زمینه ی آگاهی سهروردی از حکمت خسروانی

زمینه ی آگاهی سهروردی از حکمت خسروانی

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی شیز کجاست؟ شیز که ویرانه هایش امروزه به نام تخت سلیمان (۱) معروف است. در اطراف شهرستان تکاب در آذربایجان غربی قرار دارد و در عصر ساسانیان مرکز بزرگ دینی زرتشتیان بوده است. مرکزی که از عهد ماد تا عصر مغول به عنوان یک مرکز مهم مورد توجه حکام و امرا بوده است و هم اکنون یکی از آثار مهم تاریخی ایران است. این جا محل آتشکده ی معروف آذرگشسب است. آتشکده ی مخصوص شاهنشاهان، درباریان و...

ادامه مطلب