حکمت انسی

رویداد علیه تاریخ

رویداد علیه تاریخ

    نویسنده: سیدموسی دیباج (۱)   کندوکاوی در معنای رخداد اشاره نقد هر شیء می‌تواند آشکارگی حقیقت شیء باشد؛ بدین معنا نقد تاریخ نیز آشکارکردن حقیقت تاریخ است. در این معنا حقیقت تاریخ، رخداد است لذا برای نیل به این حقیقت می‌توان به معنای رخداد تقرب جست. *** «و ما امر الساعه الا کلمح البصر او هو اقرب ان الله علی کل شیء قدیر» نحل، ۷۷ مرتبت رخداد در علم‌الاسماء به چشم ابن عربی «عصر» امتداد بقای ز...

ادامه مطلب

طعم تلخ فردید

طعم تلخ فردید

نویسنده: دکتر سیدمجید کمالی درس‌های روشِ فکری سیداحمد فردید برای روشنفکران فردید، اندیشمند تلخیست. تلخی اندیشه و سلوک اجتماعی او، به نحوی، همه مخاطبان او را نواخته و هنوز هم می‌نوازد؛ چه کسان یا گروه‌هایی که او را تأیید ‌می‌کنند و چه افراد و جریان‌هایی که در نفی‌اش، کم نمی‌گذارند. اینکه معنای این تلخی چیست، تلاش می‌کنیم به تدریج و در طی این نوشتار آن را روشن کنیم...

ادامه مطلب

روشنفکری و خودکامگی

روشنفکری و خودکامگی

گفتار سیداحمد فردید پیرامون الحاد در اسماء سیداحمد فردید (۱۳۷۳-۱۲۸۹) فیلسوف شفاهی و استاد فلسفه دانشگاه تهران متولد سال ۱۲۸۹ در یزد پس از پایان دوران متوسطه در سال ۱۳۰۷ وارد دانش‌سرای عالی شد و در رشته فلسفه و علوم تربیتی به تحصیل پرداخت. سال ۱۳۱۴ اولین مقاله‌اش را در روزنامه شفق سرخ به چاپ رساند و شروع به ترجمه مقالات و کتاب‌هایی در زمینه تعلیم و تربیت و فلسفه کرد. سال ۱۳۱۶ مقاله برگسن و ف...

ادامه مطلب

پست مدرنسیم از دیدگاه فردید

پست مدرنسیم از دیدگاه فردید

نویسنده: حکیم سید عباس معارف در میان دو دوره ی تاریخی معمولاً برهه ی تاریخی واحدی، وجود دارد که این دو دوره را به هم می پیوندند. یعنی برهه ی تاریخی مذکور، شامل آخرین مرحله ی یک دوره ی تاریخی در حال زوال و اولین مرحله ی تاریخی دوره ی جانشین آن، می شود که می توان آن را برهه ی زمانی واسط نامید. تاکنون سه برهه از این برهه های تاریخی واسط به ظهور رسیده است: نخست برهه ی واسط پاگانیسم، که آخرین مرحله ی دوره ی ت...

ادامه مطلب

حوالت تاریخی و فلسفه ی تاریخ فردید (۱)

حوالت تاریخی و فلسفه ی تاریخ فردید (۱)

نویسنده: حکیم سید عباس معارف آنچه هر دوره ی تاریخی را تعیّن می بخشد، حوالت تاریخی یا حکم اسمی است که بر آن دوره از تاریخ حکومت دارد؛ اما بر اساس آنچه محی الدین آن را سرّالقدر نامیده است و در مبحث اعیان ثابته مورد بحث قرار گرفت، حوالت تاریخی یا قضای حق در تاریخ نیز بر حسب اقتضای ماهیاتی است که به حکمت ربّانی، مقدّر است در آن دوره از تاریخ به ظهور برسند. اگر بر کسی شهود خلق غالب باشد، آنچه را که در هر دوران به ظه...

ادامه مطلب

حوالت تاریخی و فلسفه ی تاریخ فردید (۲)

حوالت تاریخی و فلسفه ی تاریخ فردید (۲)

نویسنده: حکیم سید عباس معارف ۳٫ دوره ی سلطه ی موضوعیت نفسانی یا غربزدگی مضاعف (امروز) پیش از ورود به بحث، نخست باید به این نکته ی اساسی توجه کرد که برخلاف ترجمه های متداول، معادل انسان دوستی در زبانهای غربی فیل آنتروپی است، نه اومانیسم. معنی اصلی اومانیسم در دوره ی جدید، جز اعتقاد به اصالت بشر در مقابل خدا و جهان، نیست؛ خواه این اعتقاد، دانسته باشد یا ندانسته. حتی توان گفت بشر در دوره ی سلطه ی اومانیسم، از آنجایی که به ...

ادامه مطلب

منشأ نفسانیت در تاریخ

منشأ نفسانیت در تاریخ

نویسنده: حکیم سید عباس معارف منشأ نفسانیت در تاریخ چیست و چرا اساساً چنین امری به ظهور می رسد؟ پاسخ آن است که منشأ ظهور نفسانیت در تاریخ، سیر وجود از اطلاق به تقیید است، که پس از این سیر، ماهیّاتی که وجهی از وجوه مطلق اند هر یک برای خود تعیّن و تشخّص می یابند. همین امر، موجب تعارض و تخاصم میان آنها می گردد، مگر اینکه این موجودات متعیّن و محدود، در سیر خود، به مرتبت فنا در وجود مطلق و بقا به وجود مطلق، دست یابند...

ادامه مطلب

فردید و غربزدگی

فردید و غربزدگی

نویسنده: حکیم سید عباس معارف مراد استاد فردید، از غربزدگی چه بود؟ مراد استاد از غربزدگی چیزی نبود جز نیست انگاری حق و غفلت از حقیقتِ وجود. در سرآغاز تاریخ، انسان به نحو حضوری ملاقیِ حقیقت و متذکر اسماء و صفات ربانی بود؛ اما با ظهور متافیزیک در یونان، دوری جدید در تاریخ آغاز شد که در آن، حقیقت وجود، مورد غفلت قرار گرفت و انسان به جای وجود، موجودیت موجود را مدنظر خود قرار داد. این امر که موجودیت موجود ...

ادامه مطلب

حضرات خمس

حضرات خمس

نویسنده: حکیم سید عباس معارف عوالم به رغم تنوع و کثرت آنها، به دو نوع کلی، منقسم می گردند: نخست، عوالم مینویی عُلوی؛ که اصلاً شرّ در آنها راه ندارد و خیر محض اند. دوم، عوالم سُفلی؛ که در آنها خیر و شر، مشوب به یکدیگرند، ولی بألاخره این عوالم سُفلی نیز پس از سیر استکمالی به عوالم عُلوی، مبدل می گردند و دو صفت موت و فنا که اساس تمام آلامند از آنها زائل گشته و به صفت حیات و بقاء موصوف می شوند. إِنَّ الدَّارَ الْآخِر...

ادامه مطلب

اعیان ثابته

اعیان ثابته

نویسنده: حکیم سید عباس معارف حق تعالی را دو تجلی است: تجلی ذات به ذات، که در این تجلی، حق تعالی تمام اسماء و صفات خود را در آینه ی ذات، شهود می کند. در تجلی دوم، اسماء و صفات خویش را بر ذات متجلی می سازد که لاجرم این اسماء و صفات در آینه ی ذات، مظاهری می یابند که آنها را اعیان ثابته می نامند. همین اعیان ثابته اند که در حکمت کلیات آنها را ماهیات و جزئیات آنها را هویات می نامند. عین ثابت یا ماهیت، چیزی جز صرف تعی...

ادامه مطلب

نظریه حکمای انسی در باب وجود

نظریه حکمای انسی در باب وجود

نویسنده: حکیم سید عباس معارف در نظر حکمای انسی وجود خاص حق است و به همین جهت دارای افراد و مصادیق متعدد نیست و امری واحد و منحصر در فردی فارد است؛ هر چند که این امر واحد و فردافرد، دارای شئون و مراتب و تجلیات متعدد است که کُلَّ یَوْمٍ هُوَ فِی شَأْنٍ‌ . (1) و اما دیگر موجودات، یعنی ماسوای حق، از خود وجود مستقل ندارند و به تعبیر حکمای اُنسی، امور وجودی نامیده می شوند. مراد حکمای انسی از امور وجودی که آنه...

ادامه مطلب

وجود و مابه الوجود موجود

وجود و مابه الوجود موجود

نویسنده: حکیم سید عباس معارف پرسش اصالی و تمهیدی حقیقت وجود در دو هزار و پانصد سال تاریخ مغرب زمین نیست انگاشته شده و در متافیزیک پرسشی از آن به میان نیامده است و جز این هم نمی توان باشد؛ زیرا مادامی که ساحت قدس فروبسته است و موعد و میقات فتوح راز فرانرسیده، شاهد مقصود، نقاب از رُخ برنخواهد گرفت و از آنجا که حوالت تاریخی غرب و متافیزیک، عین این فروستگی است، و مابعدالطبیعه چیزی نیست جز حجاب اَعظمی که تفکر را ...

ادامه مطلب

مقایسه دیالکتیک و سیر اختصامی

مقایسه دیالکتیک و سیر اختصامی

نویسنده: حکیم سید عباس معارف سیر اختصامی طریقت فکری حکمای انسی در تحلیل از تضاد و تناقض است، و دیالکتیک منهج فکری افلاطونیان و پاره ای از حکمای جدالی مذهب دوره ی جدید در بحث از تناقض و تضاد محسوب می شود وجه اصلی امتیاز و افتراق در بین این دو، همان وجه تمایزی است که میان متافیزیک و حکمت انسی موجود است و آن عبارت از این است که چون حوالت تاریخی متافیزیک نیست انگاری وجود، و نیز عدم تعهد به وحی است، لاجرم حقیقت وجود و کل...

ادامه مطلب

سیر اختصامی و حکمت انسی

سیر اختصامی و حکمت انسی

نویسنده: حکیم سید عباس معارف طریقت تفکر در حکمت انسی مقام جمع الجمع دو امر است: نخست، رسوخ از ظاهر به باطن، یا تأویل و زندآگاهی؛ و دوم، سیر اختصامی، که جمع الجمع آن دو را می توان سیر اختصامی زندآگاهانه یا تأویل اختصامی نامید. در مباحث گذشته به نحو اجمال در باب رسوخ از ظاهر به باطن سخن به میان آمد و حال مقسم آن است که اجمالی نیز از مباحث سیر اختصامی مورد امعان نظر قرار گیرد. به اعتقاد حکمای انسی همه ی اَعیان، مظهر...

ادامه مطلب

دوره های تأویل اختصامی

دوره های تأویل اختصامی

نویسنده: حکیم سید عباس معارف سیر تأویل، سیر از ظهور به بطون است و سالک ابتدا از ظواهر و واقعیت ها به حقایق و ماهیات که همان اَعیان ثابته است سیر می کند و سپس از عین، به کُنه آن که اسمی از اسماء حق و شأنی از شئون وجود مطلق است، سلوک می ورزد؛ و پس از آن اسم – که جلوه ای از جلوات وجود به شمار می رود – به ذات مطلق سیر می کند. چنانکه اشارت رفت در مقام قرب نوافل، خلق، ظاهر است و حق، باطن؛ ولی در مقام قرب ...

ادامه مطلب

منطق در حکمت انسی

منطق در حکمت انسی

نویسنده: حکیم سید عباس معارف نظر حکمای اُنسی در باب ماهیت، با نظر فیلسوفان در این خصوص تمایز و تفاوتی عمیق دارد. فیلسوفان همواره از ماهیت و حقیقت امور، پرسش کرده اند، لیکن هرگز این پرسش برای آنان طرح نشده است که اساساً حقیقت خود ماهیت چیست؟ اما در حکمت انسی در مورد حقیقت خود ماهیت نیز، تحقیق بسیار شده است. به نظر حکمای انسی، ماهیت تعینی است از تعینات وجود مطلق، و به بیان دقیق تر مظهر اسمی از اسماء حق است. بدین قرار، ه...

ادامه مطلب

تقابل مستضعف و مستکبر

تقابل مستضعف و مستکبر

نویسنده: حکیم سید عباس معارف اهل اُمت واحده ی سرآغازِ تاریخ، نیست انگار نبودند و در قرب وجود مأوی داشتند و نیوشای ندای وجود بودند. از این رو، میان تفکر حکمت اُنسی و تفکر اهل اُمت واحده قرابت موجود است؛ چرا که حکیمان انسی نیز در ادوار مختلف تاریخ، همواره کوشیده اند که از نیست انگاری و نیست انگاری مضاعف یعنی خودبنیادی و انانیت فردی و منتشر بگذرند و در قرب وجود، مأوی گزینند. توان گفت که تفکر اهل اُمت واحده، طرز بسیط و...

ادامه مطلب

حکمت عملی در ساحت حکمت انسی

حکمت عملی در ساحت حکمت انسی

نویسنده: حکیم سید عباس معارف حکیمان انسی ضمن التزام به شرع، سلوک را نیز ضروری دانسته اند. سلوک سیر طریقی است که سالک را از ظاهر شریعت به باطن آن یعنی حقیقت می رساند، توضیح آنکه دیانت را سه مرتبت است: شریعت و طریقت و حقیقت. حقیقت، نسبت حضوری انسان با حق است که اصل و اساس شریعت و طریقت به شمار می رود. انسان، وجودی برزخی دارد. مراد از وجود برزخی که برخی متفکران معاصر از آن به Dasein تعبیر نموده اند آن است که نحو ت...

ادامه مطلب

مسائل حکمت اولی در ساحت حکمت اُنسی

مسائل حکمت اولی در ساحت حکمت اُنسی

نویسنده: حکیم سید عباس معارف مهمترین بحث حکمت انسی، بحث از وجود و احکام و تجلیات وجود است، که عارفان آن را علم توحید نیز نامیده اند. زیرا چنانکه گفته شد موضوع حکمت اولی در نزد حکیمان انسی وجود خداوند از حیث تجلی آن در مجالی اسماء و اَعیان است که برخی از اهل تصوف از قبیل قیصری و صائن الدین تَرکه و عبدالرزاق کاشانی و سیّد حیدر آملی از آن به وجود مطلق نیز تعبیر کرده اند. بدین قرار مسائل حکمت انسی عبارت است از ...

ادامه مطلب

اتحاد الهیات در حکمت اُنسی

اتحاد الهیات در حکمت اُنسی

نویسنده: حکیم سید عباس معارف در حکمت اُنسی، تمایزی میان هستی شناسی به معنای اَعم و هستی شناسی به معنای اَخص وجود ندارد و حکمای اُنسی، حکمت الهی یا هستی شناسی را به دو بخش الهیات به معنای عام و خاص تقسیم نمی کنند. چرا که حکمای انسی وجود حق را از حیث تجلی در اَعیان، موضوع حکمت انسی دانسته اند. وجود اشیاء را نیز جز همین تجلی وجود حق در اعیان و معیت وجود حق با ماهیات آنها نمی دانند. در حکمت انسی از این امر به معیت قیومی ...

ادامه مطلب