فلسفه مشاء

شواهدی از عرفان ابن سینا

شواهدی از عرفان ابن سینا

  نویسنده: مسن جهانگیری   کسانی که برای ابن سینا نوعی عرفان قایل شده‌اند اغلب به رساله العشق، سه داستان تمثیل حیّ بن یقظان، رساله الطیر و سلامان و ابسال، قصیده‌ی عینیّه و سه نمط آخرالاشارات و التنبیهات، و احیاناً برخی از اشعار فارسی که به وی منسوب است استناد جسته‌اند. از آنجا که مندرجات داستان‌های تمثیلی اَحیاناً در آثار نوافلاطونیان، اسماعیلیّه و اخوان الصفاء نیز مشاهده می‌شود و اختصاص به عرفان و تصوّف ندار...

ادامه مطلب

آیا ابن سینا عارف بود؟

آیا ابن سینا عارف بود؟

  نویسنده: مسن جهانگیری   عصر ابن سینا دوران رواج تصوّف در جهان اسلام بود. فرقه‌ی معتزله که مسلمانان عقل‌گرا و به اصطلاح روشن فکر بودند و جماعتی از آنها کرامات اولیاء را انکار می‌کردند(۱) تضعیف شده بودند. کلام اشعری و ماتُریدی که با کرامات و اعمال خوارق عادات سازگاری داشت رواج یافته بود و صوفیان نامداری که از مشایخ طریقت به شمار می‌آیند در این عصر زندگی می‌کردند که ذیلاً از برخی نام خواهیم برد. و چنان که گفته خ...

ادامه مطلب

چه کسانی به ابن سینا خرده گرفتند؟

چه کسانی به ابن سینا خرده گرفتند؟

  نویسنده: مسن جهانگیری   از گروه عارفان و صوفیان، ابوسعید ابوالخیر، عارف وحدت شهودی، ابن سبعین،(۱) عبدالرّحمن جامی(۲) و از متأخّران شیخ بهایی(۳) عارفان وحدت وجودی را نام می‌بریم و برای نمونه از هر یک سخنانی نقل می‌کنیم، تا مگر نحوه‌ی انتقاد و جهات آن روشن گردد و داوری درست انجام پذیرد. امّا ابن سبعین، از همه‌ی فیلسوفان و مشتغّلان به فلسفه از ارسطو گرفته تا فارابی، ابن سینا، ابن رشد و حتی ابوحامد غزالی ...

ادامه مطلب

انتقاد دانش پژوهان کهن به فلسفه‌ی ابن سینا

انتقاد دانش پژوهان کهن به فلسفه‌ی ابن سینا

  نویسنده: مسن جهانگیری   برخی کسانی که در شمار خرده گیران و منتقدان ابن سینا درآمده‌اند، اطلاق لفظ منتقد و معترض، به معنای متبادر لفظ، بر آنان روا نیست، چرا که آنان دانش پژوهان و أحیاناً دانشمندان و فرزانگان و عارفانی بودند که پس از مطالعه‌ی آثار ابن سینا یا به طور کلّی، پس از تفکرات علمی و تأملات فلسفی، با مشکلاتی و شبهاتی مواجه می‌شدند که در حلّ و رفع آنها خود را عاجز می‌دیدند و به ناچار دست سؤال به سوی د...

ادامه مطلب

خواجـه نصیـر ستاره درخشان تمدن ایرانی ـ اسلامی

خواجـه نصیـر ستاره درخشان تمدن ایرانی ـ اسلامی

در طی قرون و اعصار پیشین، دانشمندان و نوابغ بسیاری از سرزمین‌های مختلف برخاسته و توانسته‌اند فرهنگ و تمدن را با اندیشه و تفکر در هم آمیزند و یاد و نام خود را همیشه ایام زنده نگه دارند و بشریت را متوجه خود کنند. در این میان، قرن هفتم و سرزمین پارس اسلامی از ویژگی خاصی برخوردار است. زیرا در قرن هفتم ق حکیمان و شاعران توانمند و مشهور بسیاری در ایران پا به عرصه حیات گذاشتند و توانستند جاودانه بمانند. در همین قرن، نابغه‌ای که توانست علم وسیاست...

ادامه مطلب

زندگی علمی . سیاسی و فرهنگی فارابی

زندگی علمی . سیاسی و فرهنگی فارابی

على‌رغم آن که نوعى اجماع نظر وجود دارد که ابونصر فارابى مؤسس فلسفه اسلامى(۱) و بنیان‌گذار فلسفه سیاسى است و در عصر خویش «معلم مطلق» و در همه زمان‌ها او را «معلم ثانى» بعد از ارسطو لقب داده‌اند؛ اما آن چه عجیب مى‌نماید و محققان علاقه‌مند به اندیشه وى را متحیر کرده، این است که ایشان با وجود کثرت آثار و تألیفات، شرح حال زندگى و تحصیلات و مسافرت‌ها و نحله فکرى و روابط اجتماعىِ خویش را به تقریر در نیاورده است و اطلاعاتى از خود به جا نگذا...

ادامه مطلب

خواجه نصیرالدین توسی در میان مغولان

خواجه نصیرالدین توسی در میان مغولان

تردیدی در این که خواجه ـ به زور یا به خواست خود ـ با مغولان همراه بود نیست. آن زمان، بسیاری از چهره های برجسته ی ایرانی و مسلمان که در خراسان به مغول ملحق شده بودند، نظیر برادران جوینی ـ در کنار مغولان بودند. خواجه در طی سالهای پایانی عمر خود به کارهای علمی در این دولت اشتغال داشت و پس از او نیز دو فرزندش، کار پدر را ادامه دادند. (۱) در انجا باید نکاتی چند مورد توجه قرار گیرد: نکته اول این که خواجه نصیر یک شیعه امامی بود که از جمله ...

ادامه مطلب

مسلمان شدن ابن مقفّع

مسلمان شدن ابن مقفّع

ابن مقفع در ابتدا در کیش مانی بود و سالها با آزادی کامل با اسلام و قرآن به مبارزه پرداخته و شبهات و اشکالات زیادی در میان مردم منتشر ساخته بود. از همین روست که می‌گویند او باب بُرزویه طبیب را به قصد شک انداختن در دل مردم بر کتاب «کلیله و دمنه» افزود.[۱] «ابن مقفع» روزی در بغداد از کوچه‌ای می‌گذشت، ناگهان صدای کودکی او را به خود جلب کرد که با آواز زیبا و صدای دلنشین چنین قرآن می‌خواند: «أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً وَ الْجِبا...

ادامه مطلب

عرفان و حکمت اسلامى

عرفان و حکمت اسلامى

نویسنده: محمد تقى – مصباح یزدى‌ انسان هادرعرصه این جهان همانند توپ هاى رها شده در فضایند که انرژى هاى نهفته اى دردرون خودبراى پرواز به جهان لایتناهاى برین دارند، ولى جاذبه هاى لذایذ زمینى آنان را به حضیض جهان طبیعت مى کشاندوحرکتى سقوطى و انحطاط آور در ایشان پدید مى آورد و تمایلات نفسانى و تسویلات شیطانى تبلور یافته در تمدن وفرهنگ مادى برسرعت وشتابشان مى افزایند. در این میان، افرادوگروه هاى اندک شمارى هستندکه چشم دلشان بر روى ...

ادامه مطلب

زندگینامه خواجه نصیرالدین طوسی

زندگینامه خواجه نصیرالدین طوسی

محمد بن حسن جهرودی طوسی مشهور به خواجه نصیر الدین طوسی در تاریخ ۱۵ جمادی الاول سال ۵۹۸ هجری قمری در طوس ولادت یافته است. او به تحصیل دانش علاقه زیادی داشت و از دوران جوانی در علوم ریاضی و نجوم و حکمت سرآمد شد و از دانشمندان معروف زمان خود گردید. طوسی یکی از سرشناس ترین و با نفوذترین چهره های تاریخ اسلامی است. علوم دینی و علوم عملی را زیر نظر پدرش و منطق و حکمت را نزد خالویش بابا افضل ایوبی کاشانی آموخت. تحصیلاتش را در نیشابور به اتما...

ادامه مطلب

اخلاقیات گفت‌وگو نزد ابن‌رشد

اخلاقیات گفت‌وگو نزد ابن‌رشد

ابن‌رشد نه‌تنها در حوزه اندیشه، بلکه در حوزه اخلاق نیز کم‌نظیر بود. متاسفانه پژوهشگران معاصر به ویژگی دوم او نپرداختند، اما پژوهشگران پیشینی که در مورد زندگی و آثار او پژوهش کرده‌اند، این ویژگی او را آشکار کردند و بر آن انگشت گذاشتند. شخصیت ابن‌رشد، به‌گونه‌ای بود که تحسین همگان را برمی‌انگیخت و همه‌ از او به نیکی و احترام یاد می‌کردند. شخصیت فیلسوف قرطبه به حق، تبلوری از این آموزه سقراط بود که معرفت اساس فضیلت است و فضیلت علم و فرومای...

ادامه مطلب

مرگ و جاودانگی از دیدگاه ابن سینا

مرگ و جاودانگی از دیدگاه ابن سینا

نویسنده: سمانه جوادی فلاسفه مشاء از جمله شیخ الرئیس انسان را یک موجود دو رکنی می دانند. که یک رکنش بدن مادی و رکن دیگرش نفس با روح مجرد است. از همین رو سعی می کنند که نفس چیست و چرا نفس غیر از بدن مادی می باشد و وجودی مجرد دارد. آنها هم از جهت تجربی و هم از جهت عقلانی در باب مرگ و ضرورت آن نیز بحث ها و مسائل متعددی را مطرح می کنند. از آنجمله، شیخ الرئیس در این مورد مباحثی را ارئه داده است و از آنجا که یک فیلسوف مسلمان است در مورد مرگ ...

ادامه مطلب

مابعدالطبیعه ابن سینا

مابعدالطبیعه ابن سینا

اول شهریور، ۲۲ آگوست روز بزرگداشت شیخ الرئیس ابوعلی سینا حکیم و طبیب نامدار ایرانی است. در این روز – که روز پزشک نیز هست- احتمالاً درباره شأن او به عنوان یک طبیب حاذق سخن ها خواهندگفت، حال آنکه شیخ اگر چه پزشکی بزرگ، اما فیلسوفی بزرگ تر است. ابتدا شرح حال مختصر زیر را که در دایره المعارف معتبر «پل ادواردز» درباره ابن سینا آمده بخوانید: ابن سینا ابوعلی الحسین بن عبدالله بن سینا، معروف ترین و با نفوذ ترین فیلسوف اسلام در قرون وس...

ادامه مطلب

عطار نیشابوری میان ابن سینا و مولانا(۱)

عطار نیشابوری میان ابن سینا و مولانا(۱)

خبرنگار: کریم فیضی آنچه در پی می‌آید، گفتاری است خلاصه و گذرا در خصوص جایگاه تاریخی/ معرفتی عارف و شاعر سترگ جهان اسلام حکیم عطار نیشابوری به روایت دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی. طرح گفتگویی که با استاد صورت گرفت، ایشان در پاسخ به پرسش‌های مطرح شده، به بیان نقطه نظرات خود پرداخت و میزان بهره‌مندی و تأثیرپذیری عطار از دو فلسفه مهم و مطرح ایران در آن عصر یعنی: حکمت مشاء و حکمت اشراق را تشریح نمود که تا امروز کمتر به آن پرداخته شده است و...

ادامه مطلب

عطار نیشابوری میان ابن سینا و مولانا(۲)

عطار نیشابوری میان ابن سینا و مولانا(۲)

خبرنگار: کریم فیضی نام گفت و گو شونده: محمد رضا شفیعى کدکنى به نظر می‌رسد اگر مثنوی که جوهر فکر ابتکاری در جهان اسلام است، تنها یک حرف داشته باشد، همانا آن سیطره عالم غیب بر جهان شهادت است. تمام کرامات اولیا و معجزات انبیاء و هر چیزی که در زبان منطق و ریاضی، راهی جز انکار آن وجود ندارد، با این فرمول مولانا و اسلاف او قابل تحلیل و توضیح است. آری، بسیاری از مقولات را یا باید انکار کرد و یا این که راه قبول آن نکته مورد اشاره است. اما د...

ادامه مطلب

ابن‌رشد و مسئله خداشناسی

ابن‌رشد و مسئله خداشناسی

نویسنده:علی‌رضا اژدر جمهور مردم از چه طریقی می‌توانند خدا را بشناسند؟ آنان چه تصوری از خدا باید داشته باشند؟ شرع مقدس چه راهی برای شناخت پروردگار ارائه داده است؟ قرآن چگونه به توصیف حق تعالی پرداخته است؟ این نوشتار در پی بررسی این سؤالات، از دیدگاه ابن‌رشد است. آنچه به آن رسیده، این است که از دیدگاه ابن‌رشد، بهترین راه شناخت خداوند برای عامه مردم راه محسوسات است. شرع مقدس نیز بر این راه تأکید کرده است. لذا دو برهان عنایت و اختراع،...

ادامه مطلب

حکیم جامع نگر

حکیم جامع نگر

نگاشتن و سخن راندن پیرامون حکیمان جامع نگر بسی دشوارتر از معرفی فیلسوفان گزینش گر است. توضیح این که پاره ای از اهل فلسفه تنها به ساحتی از ساحت های فلسفه توجه داشته و از بخش های دیگر آن فاصله گرفتند. در حالی که برخی از فیلسوفان در حد توان و فرصت زمانی به ساحت ها و بخش های گوناگون فلسفه و دغدغه های فلسفی عنایت داشته اند. شیخ الرئیس ابن سینا، از جمله حکیمانی است که از آنان به فیلسوف جامع نگر تعبیر می کنیم، زیرا در آثار فلسفی خود به مب...

ادامه مطلب

ابن سینا و آینده فرهنگی ما

ابن سینا و آینده فرهنگی ما

( نگاهی به اندیشه ابوعلی سینا در سنت فکری اسلامی- ایرانی ) بی تردید ابن سینا از معروفترین و تأثیرگذارترین فیلسوفان اسلامی است. اگرچه فلسفه اسلامی با فارابی کار خود را شروع کرد، در برخی مواقع، مغرب زمینیان این فلسفه را با نام ابن رشد می شناسند؛ اما این ابن سیناست که فلسفه اسلامی را به اوج خود می رساند. این ابن سیناست که تأثیری شگرف بر متفکران قرون وسطا بخصوص «توماس آکویناس» می گذارد. «توماس» کسی است که به صورت مستقیم و غیرمستقیم به ت...

ادامه مطلب

معلم اول فلسفه اسلامی

معلم اول فلسفه اسلامی

ابن‌سینا اولین فیلسوف جدی اسلامی لقب گرفته است. وی خدا را به عنوان وجودی ضروری قلمداد می‌کند که این وجود ضروری مبنای هر نظریه‌ای در باب نفس، عقل و جهان است. ابوعلی حسین‌بن‌سینا که اروپاییان بیشتر وی را با نام لاتینی اوسینا می‌شناسند معروف‌ترین و تاثیرگذارترین فیلسوف اسلامی دوره پیشامدرن به حساب می‌آید. او که در افشانه نزدیک بخارا در سال ۹۸۰ میلادی متولد شد بیشتر به جهت ذوجوانب بودنش مشهور است. او پزشکی حاذق بود که کتاب معروف‌اش «قانون» برای مدت...

ادامه مطلب

نگاهی به فلسفه ابن سینا

نگاهی به فلسفه ابن سینا

منطق در نظر ابن سینا در مفهوم بسیار وسیعی مطرح است و منطق قیاسی به نظر او صرفاً قسمتی از آن محسوب می شود، اگر چه ابن سینا در جمع علوم برای منطق جایگاه رفیعی قائل است، در عین حال به محدودیت های آن نیز وقوف دارد. او به وضوح اظهار می دارد که عمل آن عمدتاً جنبه سلبی دارد. در کتاب اشارات می گوید: «هدف از منطق به دست آوردن قواعدی است که مراعات آن، ما را از خطا در استدلال محفوظ دارد. بنابراین منطق به معنای صحیح، حقایق جدیدی را مکشوف نمی ...

ادامه مطلب

نگاهی به کتاب «ابن‌سینا و تمثیل عرفانی»

نگاهی به کتاب «ابن‌سینا و تمثیل عرفانی»

آن چه در نگاه اول در کتاب «ابن‌سینا و تمثیل عرفانی» به چشم می‌آید، یکی مقدمه‌ای ۸۰ صفحه‌ای است از «انشاءالله رحمتی» و دیگری، پی‌نوشت‌هایی است در ۶۰ صفحه که در کنار مواردی که در پی می‌آید سبب می‌شوند کتاب اندیشمندی چون «هانری کربن» با ترجمه رحمتی، به چیزی بیش از یک کتاب تبدیل شود. هانری کربن در مقدمه ترجمه انگلیسی کتاب می‌نویسد: «این اثر به دعوت انجمن آثار ملی ایران به مناسبت هزاره ابن‌سینا که بهار ۱۹۵۴ در تهران برگزار شد به رشته تحریر در...

ادامه مطلب