فلسفه مشاء

فلسفه اسلامی و نیازهای معاصر

فلسفه اسلامی و نیازهای معاصر

این مقاله خلاصه ای از چند نشست جناب حجت الاسلام و المسلمین میر باقری و جمعی از فضلای حوزه علمیه قم است که پس از ارائه تنظیم و تدوین شده است. سخنران: سید محمد مهدی میرباقری نیاز دنیای اسلام، جامعه و حکومت دینی به پاسخگویی فلسفه درمسائل معاصر، به خصوص مسائل حکومتی ملموس است. ابتداموضوعی که دغدغه ذهنی همگان است، یعنی تسری دادن دامنه فلسفه به حوزه کارکرد اجتماعی (سیاست، جامعه و…) مورد بحث وبررسی بیشتر قرار گیرد، یعنی همان موضوعی که ...

ادامه مطلب

گذری کوتاه بر زندگی خواجه نصیرالدین طوسی (رحمت الله علیه)

گذری کوتاه بر زندگی خواجه نصیرالدین طوسی (رحمت الله علیه)

محمد بن فخرالدین محمد بن حسنی، مکنی به ابوجعفر و ملقب به استاد البشر و عقل حادی عشر، از اعاظم رجال قرن هفتم و از اجله ی علمای جامع ایران است. وی به سال ۵۹۷ هـ.ق در جهرود قم، یا در طوس ولادت یافت و علوم نقلی را از پدرش و معقول را از دایی خویش و سپس از فریدالدین داماد نیشابوری و علوم ریاضی را از کمال الدین محمد حاسب فراگرفت. وی در معارف زمان خویش بویژه در حکمت و ریاضی استاد مسلم بود. خواجه نصیر پس از مدتی به دربار ناصرالدین عبدالرحیم...

ادامه مطلب

فیلسوف گفت و گو(۲)

فیلسوف گفت و گو(۲)

غلامحسین ابراهیمى دینانى اگرچه با فلسفه غرب هم آشنا هست اما شاید بتوان گفت که در عالم فلسفه اسلامى مى زید و از پنجره آن به عالم و افکار مى نگرد. او اگر چه از پیشتازان نگرش تاریخى به فلسفه اسلامى است اما بشدت مخالف تاریخى بودن عقل است و آن را فرا تاریخى مى داند. گفت وگویى که به بهانه سالروز بزرگداشت خواجه نصیر الدین طوسى با دینانى داشتیم به اقلیم هاى دیگر نیز کشیده شد از جمله به گرایشات فلسفى متأخرى در غرب که عقل را از جایگاه یگانه اش...

ادامه مطلب

فیلسوف گفت و گو(۱)

فیلسوف گفت و گو(۱)

غلامحسین ابراهیمى دینانى هر بار اندیشه هاى یکى از اندیشمندان مغفول مانده عالم اسلام را مى کاود: «شعاع اندیشه و شهود در فلسفه سهروردى » (۱۳۶۴)، «منطق و معرفت در نظر غزالى» (۱۳۷۰)، «درخشش ابن رشد در حکمت مشاء» (۱۳۸۵)، «طوسى فیلسوف گفت وگو» (۱۳۸۶)! شنبه گذشته روز بزرگداشت خواجه نصیر طوسى بود، آنچه پیش روى شماست گفت وگویى است به بهانه سالروز بزرگداشت این فیلسوف و چهره برجسته تاریخ اندیشه با دکتر غلامحسین ابراهیمى دینانى که به مرزهایى ور...

ادامه مطلب

فرزند سید محمد طباطبایی است که او در طبابت و شعر مهارت داشته،مظهر تخلّص می کرده. (۱) در اول حال از راه قندهار به حیدر آباد سند رفت،میرزا ابراهیم شاه وزیر میر غلام علی خان دختر خود را به او تزویج کرد که خواهر میرزا اسماعیل شاه بود. در نزد میرزا غلام علی خان منزلتی یافته،وقتی به سفارت هندوستان و کلکته نزد فرمانفرمای هند او را می فرستنده سرجان ملکم انگلیسی در تاریخ ایران کیفیت ملاقات خود را با او و استعلام احوال صفویه از او و نوشتن رساله ای...

ادامه مطلب

خواجه نصیرالدین طوسی(۶۷۲-۵۹۸)

خواجه نصیرالدین طوسی(۶۷۲-۵۹۸)

محمد بن حسن جهرودی طوسی مشهور به خواجه نصیر الدین طوسی در تاریخ ۱۵ جمادی الاول سال ۵۹۸ هجری قمری در طوس ولادت یافته است. او به تحصیل دانش علاقه زیادی داشت و از دوران جوانی در علوم ریاضی و نجوم و حکمت سرآمد شد و از دانشمندان معروف زمان خود گردید. طوسی یکی از سرشناس ترین و با نفوذترین چهره های تاریخ اسلامی است. علوم دینی و علوم عملی را زیر نظر پدرش و منطق و حکمت را نزد خالویش بابا افضل ایوبی کاشانی آموخت. تحصیلاتش را در نیشابور به اتما...

ادامه مطلب

تأملی در آرا و اندیشه های حکمی – فلسفی ابوعلی سینا

تأملی در آرا و اندیشه های حکمی – فلسفی ابوعلی سینا

۱) با ظهور اسلام و گسترش آن مسلمانان با میراث فرهنگی و فکری بسیاری از فرهنگها آشنا می شوند. مسلمانان از یک سو با قرآن و تعالیم انسان ساز اسلام آشنا بودند و از سوی دیگر دستاوردهای فکری و فرهنگی دیار مختلف را روبه روی خود می دیدند. بسیاری از دانشمندان و متفکران اسلامی حتی از همین حوزه های فرهنگی بودند که مسلمانان گام در آنها نهاده بودند. البته بسیاری از این نخبگان، ایرانی بودند. ایرانیان نه تنها سنت خود را داشتند، بلکه به تعالیم اسلامی هم آشنا...

ادامه مطلب

چگونگی پیدایش اشیا از خداوند (۱)

چگونگی پیدایش اشیا از خداوند (۱)

نویسنده: دکتر سید محمد اسماعیل سید هاشمی متکلمان معتقد به خلق از عدم زمانی هستند، به این معنا که خداوند، جهان معدوم در زمان گذشته را آفریده و خلأ و عدم را پر ساخت. نتیجه ی این قول انقطاع وجودی و زمانی موجودات از مبدأ آفرینش است. البته منظور متکلمان این نیست که عدم اشیا به وجود تبدیل می شود تا اشکال پارمیندس مطرح شود که « هیچ یک از اشیای موجود نه هستی یافته اند و نه نابود می شوند، زیرا آنچه به وجود می آید یا باید از چیزی که هست به وجود آید ی...

ادامه مطلب

ابن سینا و مساله شر

ابن سینا و مساله شر

  سید صدرالدین طاهری (۱)   مقدمه: مساله شر برای همگان، اعم از عامی و متخصص، مطرح است و هر کس به گونه ای متناسب با وضعیت فکری و عاطفی خویش به آن می اندیشد و درباره آن می پرسد. فیلسوف متاله موجود نیز به نوبه خود، پرسش هائی در راستای اهداف و پیش فرض های خود در این باب داردو پاسخ هایی را نیز پیشنهاد می کند. ابن سینا، نخستین فیلسوف اسلامی است که درباره شر به تفصیل بحث کرده و فصل ششم از مقاله نهم الهیات شفا ر...

ادامه مطلب

تبیین رابطه‌ی نفس و بدن از دیدگاه فلسفه‌ی مشاء

تبیین رابطه‌ی نفس و بدن از دیدگاه فلسفه‌ی مشاء

    تحقیق و تدوین: محمدتقی یوسفی   بحث رابطه‌ی نفس و بدن یکی از مباحثی است که از سویی حکمای یونان باستان، اندیشمندان قرون وسطا و فلاسفه‌ی عصر جدید در مغرب زمین و از سوی دیگر حکمای مسلمان از کندی تا ملاصدرا و از او تا علمای عصر حاضر بخشی از آثار خویش را به آن اختصاص داده‌اند. این بحث با طرح دو پرسش و بررسی آنها شکل می‌گیرد: ۱٫ ماهیت نفس چیست؟ ۲٫ نفس چگونه با بدن ارتباط دارد؟ اگر در پاسخ پرسش نخست بر تک ساحتی ب...

ادامه مطلب

انتقاد فخر الدین رازی و دفاع نصیرالدین طوسی

انتقاد فخر الدین رازی و دفاع نصیرالدین طوسی

نویسنده: نیکولاس هیر ترجمه‌ی: محمد سعید حنایی کاشانی از نظریه‌ی ابن سینا در باب صدور هم فخرالدین رازی (متوفی ۶۰۶ق) وهم نصیرالدین طوسی (متوفی ۶۷۲ق) (۱) شرح‌هایی بر کتاب الاشارات و التنبیهات ابن سینا نوشته اند.(۲) رازی، که متکلمی اشعری بود، بخش بزرگی از شرح خود را به نقد تعالیم فلسفی ابن سینا اختصاص داد و این تا اندازه‌ی بسیاری به همان شیوه ای بود که غزالی (متوفی ۵۰۵ق) پیشتر در تهافت الفلاسفه&zwn...

ادامه مطلب

ردیه‌ی فخر الدین رازی بر برهان ابن سینا در خصوص وحدت خداوند

ردیه‌ی فخر الدین رازی بر برهان ابن سینا در خصوص وحدت خداوند

نویسنده: توبی مِیِر ترجمه‌ی: شهرام خداوردیان در اشارات و دفاعیه‌ی نصیرالدین طوسی مقدمه به نظر می‌رسد که یکی از اغراض اصلی ابن سینا در ضمن ضبط و ربط بخشیدن به حوزه‌ی مابعدالطبیعه، تطهیر ما بعدالطبیعه از عناصر و ارکان غیر ما بعدالطبیعی بوده است. (۱) او بالاخص در صدد حذف مقدمات مبتنی بر طبیعیات از براهین منتهی به نتایج ما بعدالطبیعی است. این نکته‌ای است که ابن سینا خود در فصل بیست ...

ادامه مطلب

عرفان در برابر فلسفه در قرون نخستین اسلام

عرفان در برابر فلسفه در قرون نخستین اسلام

نویسنده: ویلیام چیتیک ترجمه‌ی: اصغر پوربهرامی مکاتبات نصیرالدین طوسی و قونوی عرفان، فلسفه و کلام سخن از عرفان در برابر فلسفه در متن تمدن اسلامی معنایی بسیار متفاوت از آن چیزی دارد که غرب از آن حکایت داشته است. در غرب بسیاری از فیلسوفان، عرفان را ترک هر گونه کوششی برای سازگاری میان داده‌های دینی و تفکرات عقلانی دانسته اند. بی تردید عارفان و فیلسوفان مسلمان گهگاه از هر دو طرف مخالفت و مقاومتی از...

ادامه مطلب

همه چیز را با چشم خدا دیدن

همه چیز را با چشم خدا دیدن

نویسنده: ویلفرد مادلونگ ترجمه‌ی: محمد جواد انواری نگاه خواجه نصیر به تصوف تصوف و وعده‌اش به گشودن راهی به حقیقت غایی معنوی، اندیشه‌ی طوسی را طیّ دو دهه‌ی پایانی عمرش، یعنی پس از جدایی از جامعه‌ی نزاری اسماعیلی بیشتر و بیشتر به خود مشغول می‌داشت. طوسی اکنون به عنوان سرآمد فیلسوفان مکتب ابن سینا در سراسر جهان اسلام از قبول عام برخوردار شده بود. اعتمادی که حاکمان جدید مغولی به طوسی د...

ادامه مطلب

تفاوت رویکرد ارسطو و ابن سینا در اثبات وجود خدا

تفاوت رویکرد ارسطو و ابن سینا در اثبات وجود خدا

نویسندگان: محمدصالح طیب نیا (۱)، رضا اکبریان (۲)، محمد سعیدی مهر (۳) چکیده: مقایسه رویکرد ارسطو و ابن سینا در مسأله اثبات وجود خدا، تا اندازه زیادی روشنگر تفاوت مبنایی اندیشه مشایی ارسطویی و سینوی و همچنین، راه متفاوتی است که در جهان اسلام نسبت به مغرب زمین در مسأله اثبات وجود خدا طی شده است. ارسطو در کتاب فیلوسوفیاس، به دو برهان درجات کمال و غایت شناختی اشاره کرده است، ولی استدلال اصلی او بر اثبات وجود ...

ادامه مطلب

برهان انسان معلق ابن سینا و بررسی امکان تحقق عملی آن

برهان انسان معلق ابن سینا و بررسی امکان تحقق عملی آن

نویسندگان: امید آهنچی (۱)، سعید انواری (۲) چکیده برهان انسان معلق یکی از برهان‌های ابن سینا در مسئله نفس به شمار می‌آید که در آثار مختلف وی مطرح گردیده است. یکی از اشکالات مهم وارد بر این برهان، عدم امکان تحقق عملی فرض انسان معلق است. برای پاسخگویی به این اشکال، اهل تحقیق مدل آزمایش فکری را عنوان کرده‌اند. در این مقاله دو راه حل دیگر پیشنهاد می‌شود که یکی از آنها معطوف به دستاوردهای ن...

ادامه مطلب

میراث ایران باستان در روشنایی نامه‌ی ناصرخسرو

میراث ایران باستان در روشنایی نامه‌ی ناصرخسرو

نویسنده: ملیحه کرباسیان روشنایی نامه یکی از آثار منصور ناصرخسرو است که برخی از آرای اسماعیلیّه در باب آفرینش عالم در آن ذکر گردیده است. ناصرخسرو در این کتاب برخلاف سایر نوشته‌هایش به طور خلاصه به ذکر عقاید اسماعیلی پرداخته است. متنی که در اینجا مورد استفاده قرار گرفته، رساله‌ی شش فصل یا روشنایی نامه‌ی نثر به تصحیح ایوانف چاپ قاهره (۱) و نسخه‌ی کتابخانه‌ی ایّاصوفیه بوده است. (۲) بر اسا...

ادامه مطلب

باباافضل کاشانی

باباافضل کاشانی

نویسنده: عباس زریاب خویی افضل الدین محمدبن حسین بن محمد خوزه مَرَقی کاشانی، معروف به باباافضل، حکیم بزرگ اسلام و ایران در نیمه‌ی دوم قرن ششم و آغاز قرن هفتم بود. هرچند با تألیفات فلسفی فارسی و رباعیّات خود، در ایران مشهور است شرح حال او به درستی معلوم نیست و تذکره نویسان که به مناسبت رباعیّاتش سخنی از او به میان آورده اند چیزی درباره‌ی او نمی دانسته و افسانه هایی درباره‌ی او پرداخته اند. (۱) قدیم تر...

ادامه مطلب

فیلسوف عالم اسلام

فیلسوف عالم اسلام

نویسنده: دکتر رضا داوری اردکانی گاهی‌ می‌پرسند بزرگ‌ترین فیلسوف اسلامی کیست یا چه کسانی را به عنوان بزرگ‌ترین فلاسفه‌ی تاریخ بزرگان فلاسفه‌ می‌توان نام برد؛ اما هیچ فیلسوفی را بزرگ‌ترین فیلسوف نمی‌توان خواند، زیرا هیچ ملاکی برای تعیین بزرگ‌ترین وجود ندارد. در دوره‌ی اسلامی اغلب فارابی، ابن سینا و سهروردی و ملاصدرا را بزرگان فلسفه و آموزگاران بزرگ فلسفه‌ی اس...

ادامه مطلب

معلم ثالث

معلم ثالث

نویسنده: دکتر رضا داوری اردکانی معاریف و مشاهیر تاریخ فلسفه‌ی اسلامی، فارابی، ابن سینا، سهروردی و صدرالدین شیرازی‌اند و بعد از اینها نام بزرگانی چون کندی و بهمنیار و خواجه نصیرالدین طوسی و میرداماد استرآبادی می‌آید. در سی چهل سال اخیر نام‌های دیگری هم مشهور شده‌اند. در مورد چهار بزرگ اول در اینجا چیزی نمی‌گوییم، زیرا کسی درباره‌ی مقام تأسیس و تعلیم آنها تردید ندارد، اما در مورد...

ادامه مطلب

ابن سینا و وجوه تفکر او

ابن سینا و وجوه تفکر او

نویسنده: دکتر رضا داوری اردکانی لئواشتراوس در مطالبی که متجددان و متأخران در باب فلسفه‌ی قرون وسطی و دوره‌ی اسلامی نوشته‌اند، به دیده‌ی شک می‌نگرد. به نظر او در عصر جدید کسانی می‌توانند فلسفه‌ی قدیم را بشناسند که بخواهند از آن چیزی بیاموزند، نه اینکه پژوهش کنند تا درباره‌ی آن چیزی فراهم آورند و بنویسند و شاید حکم به کهنگی و نابالغی آن بدهند. او خود، در ظاهر در مطالعات و ...

ادامه مطلب