فلسفه اسلامی

اخلاقیات گفت‌وگو نزد ابن‌رشد

اخلاقیات گفت‌وگو نزد ابن‌رشد

ابن‌رشد نه‌تنها در حوزه اندیشه، بلکه در حوزه اخلاق نیز کم‌نظیر بود. متاسفانه پژوهشگران معاصر به ویژگی دوم او نپرداختند، اما پژوهشگران پیشینی که در مورد زندگی و آثار او پژوهش کرده‌اند، این ویژگی او را آشکار کردند و بر آن انگشت گذاشتند. شخصیت ابن‌رشد، به‌گونه‌ای بود که تحسین همگان را برمی‌انگیخت و همه‌ از او به نیکی و احترام یاد می‌کردند. شخصیت فیلسوف قرطبه به حق، تبلوری از این آموزه سقراط بود که معرفت اساس فضیلت است و فضیلت علم و فرومای...

ادامه مطلب

مرگ و جاودانگی از دیدگاه ابن سینا

مرگ و جاودانگی از دیدگاه ابن سینا

نویسنده: سمانه جوادی فلاسفه مشاء از جمله شیخ الرئیس انسان را یک موجود دو رکنی می دانند. که یک رکنش بدن مادی و رکن دیگرش نفس با روح مجرد است. از همین رو سعی می کنند که نفس چیست و چرا نفس غیر از بدن مادی می باشد و وجودی مجرد دارد. آنها هم از جهت تجربی و هم از جهت عقلانی در باب مرگ و ضرورت آن نیز بحث ها و مسائل متعددی را مطرح می کنند. از آنجمله، شیخ الرئیس در این مورد مباحثی را ارئه داده است و از آنجا که یک فیلسوف مسلمان است در مورد مرگ ...

ادامه مطلب

مابعدالطبیعه ابن سینا

مابعدالطبیعه ابن سینا

اول شهریور، ۲۲ آگوست روز بزرگداشت شیخ الرئیس ابوعلی سینا حکیم و طبیب نامدار ایرانی است. در این روز – که روز پزشک نیز هست- احتمالاً درباره شأن او به عنوان یک طبیب حاذق سخن ها خواهندگفت، حال آنکه شیخ اگر چه پزشکی بزرگ، اما فیلسوفی بزرگ تر است. ابتدا شرح حال مختصر زیر را که در دایره المعارف معتبر «پل ادواردز» درباره ابن سینا آمده بخوانید: ابن سینا ابوعلی الحسین بن عبدالله بن سینا، معروف ترین و با نفوذ ترین فیلسوف اسلام در قرون وس...

ادامه مطلب

عطار نیشابوری میان ابن سینا و مولانا(۱)

عطار نیشابوری میان ابن سینا و مولانا(۱)

خبرنگار: کریم فیضی آنچه در پی می‌آید، گفتاری است خلاصه و گذرا در خصوص جایگاه تاریخی/ معرفتی عارف و شاعر سترگ جهان اسلام حکیم عطار نیشابوری به روایت دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی. طرح گفتگویی که با استاد صورت گرفت، ایشان در پاسخ به پرسش‌های مطرح شده، به بیان نقطه نظرات خود پرداخت و میزان بهره‌مندی و تأثیرپذیری عطار از دو فلسفه مهم و مطرح ایران در آن عصر یعنی: حکمت مشاء و حکمت اشراق را تشریح نمود که تا امروز کمتر به آن پرداخته شده است و...

ادامه مطلب

عطار نیشابوری میان ابن سینا و مولانا(۲)

عطار نیشابوری میان ابن سینا و مولانا(۲)

خبرنگار: کریم فیضی نام گفت و گو شونده: محمد رضا شفیعى کدکنى به نظر می‌رسد اگر مثنوی که جوهر فکر ابتکاری در جهان اسلام است، تنها یک حرف داشته باشد، همانا آن سیطره عالم غیب بر جهان شهادت است. تمام کرامات اولیا و معجزات انبیاء و هر چیزی که در زبان منطق و ریاضی، راهی جز انکار آن وجود ندارد، با این فرمول مولانا و اسلاف او قابل تحلیل و توضیح است. آری، بسیاری از مقولات را یا باید انکار کرد و یا این که راه قبول آن نکته مورد اشاره است. اما د...

ادامه مطلب

پیامبران در انسان شناسی ابن سینا

پیامبران در انسان شناسی ابن سینا

همه پیامبران انسانند ولی همه انسانها پیامبر نیستند. هرکسی به مقام پیامبری نمی رسد زیراهرکسی شرایط و مختصات پیامبران را ندارد. آنچه سبب می شود بعضی انسان ها به مقام پیامبری برسند ویژگی های تمایزبخش آنهاست. از منظر فلسفی که بنگریم ویژگی های پیامبران ازمبانی و نتایج مسائل فلسفی به دست می آید چنانچه ابن سینا با تکیه برمسائل فلسفی مطرح شده در کتاب نفس شفا شخصیت پیامبران را کاویده است. ابن سینا شخصیت نبی را از دو جنبه مورد بررسی قرار می دهد: جنبه ...

ادامه مطلب

ابن‌رشد و مسئله خداشناسی

ابن‌رشد و مسئله خداشناسی

نویسنده:علی‌رضا اژدر جمهور مردم از چه طریقی می‌توانند خدا را بشناسند؟ آنان چه تصوری از خدا باید داشته باشند؟ شرع مقدس چه راهی برای شناخت پروردگار ارائه داده است؟ قرآن چگونه به توصیف حق تعالی پرداخته است؟ این نوشتار در پی بررسی این سؤالات، از دیدگاه ابن‌رشد است. آنچه به آن رسیده، این است که از دیدگاه ابن‌رشد، بهترین راه شناخت خداوند برای عامه مردم راه محسوسات است. شرع مقدس نیز بر این راه تأکید کرده است. لذا دو برهان عنایت و اختراع،...

ادامه مطلب

حکیم جامع نگر

حکیم جامع نگر

نگاشتن و سخن راندن پیرامون حکیمان جامع نگر بسی دشوارتر از معرفی فیلسوفان گزینش گر است. توضیح این که پاره ای از اهل فلسفه تنها به ساحتی از ساحت های فلسفه توجه داشته و از بخش های دیگر آن فاصله گرفتند. در حالی که برخی از فیلسوفان در حد توان و فرصت زمانی به ساحت ها و بخش های گوناگون فلسفه و دغدغه های فلسفی عنایت داشته اند. شیخ الرئیس ابن سینا، از جمله حکیمانی است که از آنان به فیلسوف جامع نگر تعبیر می کنیم، زیرا در آثار فلسفی خود به مب...

ادامه مطلب

ابن سینا و آینده فرهنگی ما

ابن سینا و آینده فرهنگی ما

( نگاهی به اندیشه ابوعلی سینا در سنت فکری اسلامی- ایرانی ) بی تردید ابن سینا از معروفترین و تأثیرگذارترین فیلسوفان اسلامی است. اگرچه فلسفه اسلامی با فارابی کار خود را شروع کرد، در برخی مواقع، مغرب زمینیان این فلسفه را با نام ابن رشد می شناسند؛ اما این ابن سیناست که فلسفه اسلامی را به اوج خود می رساند. این ابن سیناست که تأثیری شگرف بر متفکران قرون وسطا بخصوص «توماس آکویناس» می گذارد. «توماس» کسی است که به صورت مستقیم و غیرمستقیم به ت...

ادامه مطلب

معلم اول فلسفه اسلامی

معلم اول فلسفه اسلامی

ابن‌سینا اولین فیلسوف جدی اسلامی لقب گرفته است. وی خدا را به عنوان وجودی ضروری قلمداد می‌کند که این وجود ضروری مبنای هر نظریه‌ای در باب نفس، عقل و جهان است. ابوعلی حسین‌بن‌سینا که اروپاییان بیشتر وی را با نام لاتینی اوسینا می‌شناسند معروف‌ترین و تاثیرگذارترین فیلسوف اسلامی دوره پیشامدرن به حساب می‌آید. او که در افشانه نزدیک بخارا در سال ۹۸۰ میلادی متولد شد بیشتر به جهت ذوجوانب بودنش مشهور است. او پزشکی حاذق بود که کتاب معروف‌اش «قانون» برای مدت...

ادامه مطلب

نگاهی به فلسفه ابن سینا

نگاهی به فلسفه ابن سینا

منطق در نظر ابن سینا در مفهوم بسیار وسیعی مطرح است و منطق قیاسی به نظر او صرفاً قسمتی از آن محسوب می شود، اگر چه ابن سینا در جمع علوم برای منطق جایگاه رفیعی قائل است، در عین حال به محدودیت های آن نیز وقوف دارد. او به وضوح اظهار می دارد که عمل آن عمدتاً جنبه سلبی دارد. در کتاب اشارات می گوید: «هدف از منطق به دست آوردن قواعدی است که مراعات آن، ما را از خطا در استدلال محفوظ دارد. بنابراین منطق به معنای صحیح، حقایق جدیدی را مکشوف نمی ...

ادامه مطلب

نگاهی به کتاب «ابن‌سینا و تمثیل عرفانی»

نگاهی به کتاب «ابن‌سینا و تمثیل عرفانی»

آن چه در نگاه اول در کتاب «ابن‌سینا و تمثیل عرفانی» به چشم می‌آید، یکی مقدمه‌ای ۸۰ صفحه‌ای است از «انشاءالله رحمتی» و دیگری، پی‌نوشت‌هایی است در ۶۰ صفحه که در کنار مواردی که در پی می‌آید سبب می‌شوند کتاب اندیشمندی چون «هانری کربن» با ترجمه رحمتی، به چیزی بیش از یک کتاب تبدیل شود. هانری کربن در مقدمه ترجمه انگلیسی کتاب می‌نویسد: «این اثر به دعوت انجمن آثار ملی ایران به مناسبت هزاره ابن‌سینا که بهار ۱۹۵۴ در تهران برگزار شد به رشته تحریر در...

ادامه مطلب

فلسفه اسلامی و نیازهای معاصر

فلسفه اسلامی و نیازهای معاصر

این مقاله خلاصه ای از چند نشست جناب حجت الاسلام و المسلمین میر باقری و جمعی از فضلای حوزه علمیه قم است که پس از ارائه تنظیم و تدوین شده است. سخنران: سید محمد مهدی میرباقری نیاز دنیای اسلام، جامعه و حکومت دینی به پاسخگویی فلسفه درمسائل معاصر، به خصوص مسائل حکومتی ملموس است. ابتداموضوعی که دغدغه ذهنی همگان است، یعنی تسری دادن دامنه فلسفه به حوزه کارکرد اجتماعی (سیاست، جامعه و…) مورد بحث وبررسی بیشتر قرار گیرد، یعنی همان موضوعی که ...

ادامه مطلب

گذری کوتاه بر زندگی خواجه نصیرالدین طوسی (رحمت الله علیه)

گذری کوتاه بر زندگی خواجه نصیرالدین طوسی (رحمت الله علیه)

محمد بن فخرالدین محمد بن حسنی، مکنی به ابوجعفر و ملقب به استاد البشر و عقل حادی عشر، از اعاظم رجال قرن هفتم و از اجله ی علمای جامع ایران است. وی به سال ۵۹۷ هـ.ق در جهرود قم، یا در طوس ولادت یافت و علوم نقلی را از پدرش و معقول را از دایی خویش و سپس از فریدالدین داماد نیشابوری و علوم ریاضی را از کمال الدین محمد حاسب فراگرفت. وی در معارف زمان خویش بویژه در حکمت و ریاضی استاد مسلم بود. خواجه نصیر پس از مدتی به دربار ناصرالدین عبدالرحیم...

ادامه مطلب

فیلسوف گفت و گو(۲)

فیلسوف گفت و گو(۲)

غلامحسین ابراهیمى دینانى اگرچه با فلسفه غرب هم آشنا هست اما شاید بتوان گفت که در عالم فلسفه اسلامى مى زید و از پنجره آن به عالم و افکار مى نگرد. او اگر چه از پیشتازان نگرش تاریخى به فلسفه اسلامى است اما بشدت مخالف تاریخى بودن عقل است و آن را فرا تاریخى مى داند. گفت وگویى که به بهانه سالروز بزرگداشت خواجه نصیر الدین طوسى با دینانى داشتیم به اقلیم هاى دیگر نیز کشیده شد از جمله به گرایشات فلسفى متأخرى در غرب که عقل را از جایگاه یگانه اش...

ادامه مطلب

فیلسوف گفت و گو(۱)

فیلسوف گفت و گو(۱)

غلامحسین ابراهیمى دینانى هر بار اندیشه هاى یکى از اندیشمندان مغفول مانده عالم اسلام را مى کاود: «شعاع اندیشه و شهود در فلسفه سهروردى » (۱۳۶۴)، «منطق و معرفت در نظر غزالى» (۱۳۷۰)، «درخشش ابن رشد در حکمت مشاء» (۱۳۸۵)، «طوسى فیلسوف گفت وگو» (۱۳۸۶)! شنبه گذشته روز بزرگداشت خواجه نصیر طوسى بود، آنچه پیش روى شماست گفت وگویى است به بهانه سالروز بزرگداشت این فیلسوف و چهره برجسته تاریخ اندیشه با دکتر غلامحسین ابراهیمى دینانى که به مرزهایى ور...

ادامه مطلب

فرزند سید محمد طباطبایی است که او در طبابت و شعر مهارت داشته،مظهر تخلّص می کرده. (۱) در اول حال از راه قندهار به حیدر آباد سند رفت،میرزا ابراهیم شاه وزیر میر غلام علی خان دختر خود را به او تزویج کرد که خواهر میرزا اسماعیل شاه بود. در نزد میرزا غلام علی خان منزلتی یافته،وقتی به سفارت هندوستان و کلکته نزد فرمانفرمای هند او را می فرستنده سرجان ملکم انگلیسی در تاریخ ایران کیفیت ملاقات خود را با او و استعلام احوال صفویه از او و نوشتن رساله ای...

ادامه مطلب

خواجه نصیرالدین طوسی(۶۷۲-۵۹۸)

خواجه نصیرالدین طوسی(۶۷۲-۵۹۸)

محمد بن حسن جهرودی طوسی مشهور به خواجه نصیر الدین طوسی در تاریخ ۱۵ جمادی الاول سال ۵۹۸ هجری قمری در طوس ولادت یافته است. او به تحصیل دانش علاقه زیادی داشت و از دوران جوانی در علوم ریاضی و نجوم و حکمت سرآمد شد و از دانشمندان معروف زمان خود گردید. طوسی یکی از سرشناس ترین و با نفوذترین چهره های تاریخ اسلامی است. علوم دینی و علوم عملی را زیر نظر پدرش و منطق و حکمت را نزد خالویش بابا افضل ایوبی کاشانی آموخت. تحصیلاتش را در نیشابور به اتما...

ادامه مطلب

تأملی در آرا و اندیشه های حکمی – فلسفی ابوعلی سینا

تأملی در آرا و اندیشه های حکمی – فلسفی ابوعلی سینا

۱) با ظهور اسلام و گسترش آن مسلمانان با میراث فرهنگی و فکری بسیاری از فرهنگها آشنا می شوند. مسلمانان از یک سو با قرآن و تعالیم انسان ساز اسلام آشنا بودند و از سوی دیگر دستاوردهای فکری و فرهنگی دیار مختلف را روبه روی خود می دیدند. بسیاری از دانشمندان و متفکران اسلامی حتی از همین حوزه های فرهنگی بودند که مسلمانان گام در آنها نهاده بودند. البته بسیاری از این نخبگان، ایرانی بودند. ایرانیان نه تنها سنت خود را داشتند، بلکه به تعالیم اسلامی هم آشنا...

ادامه مطلب

چگونگی پیدایش اشیا از خداوند (۱)

چگونگی پیدایش اشیا از خداوند (۱)

نویسنده: دکتر سید محمد اسماعیل سید هاشمی متکلمان معتقد به خلق از عدم زمانی هستند، به این معنا که خداوند، جهان معدوم در زمان گذشته را آفریده و خلأ و عدم را پر ساخت. نتیجه ی این قول انقطاع وجودی و زمانی موجودات از مبدأ آفرینش است. البته منظور متکلمان این نیست که عدم اشیا به وجود تبدیل می شود تا اشکال پارمیندس مطرح شود که « هیچ یک از اشیای موجود نه هستی یافته اند و نه نابود می شوند، زیرا آنچه به وجود می آید یا باید از چیزی که هست به وجود آید ی...

ادامه مطلب

مفهوم فلسفه در اسلام

مفهوم فلسفه در اسلام

هیچ تعریف عمدتاً پذیرفته شده‌ای در مورد آنچه فلسفه اسلامی هست وجود ندارد. و اصطلاح فلسفه اسلامی که در اینجا به کار خواهد رفت به معنای نوعی از فلسفه است که درون فرهنگ اسلامی ظهور کرده باشد. فلسفه اسلامی چند شاخه اصلی دارد. فلسفه مشائی به نحو گسترده‌ای پیرو سنت یونانی است. در حالی که تصوف مبانی معرفت عرفانی را به عنوان انگاره اصلی مورد استفاده قرار می‌دهد برخی استدلال خواهند کرد که فلسفه اسلامی تمرکز خود را بر قرآن و دیگر متون مهم اسلامی را از کف ندا...

ادامه مطلب