فلسفه اسلامی

توحید واجب تعالی در حکمت متعالیه (۲)

توحید واجب تعالی در حکمت متعالیه (۲)

    توحید مراتبی دارد که عبارتند از توحید در ذات، توحید در صفات و توحید در افعال. ۱- توحید ذات این مرتبه از توحید که اساس بقیه مراتب است، به این معنا است که ذات، واحد من جمیع الجهات است. این مرتبه از توحید در دو معنا بحث می‌شود: یکی بساطت ذات و اینکه ذات متشکل از اجزاء نیست؛ چه اجزاء عقلی و چه خارجی و چه مقدارى و… . و دیگری؛ توحید ذاتی نفی نظیر و شریک در وجوب وجود و بی‌همتایی در وجود است.(۳۸) اص...

ادامه مطلب

مقایسه تطبیقی معارف قرآنی و تفکیکی (۴) انسان ‏شناسی

مقایسه تطبیقی معارف قرآنی و تفکیکی (۴) انسان ‏شناسی

نویسنده: حجت‌الاسلام محمد حسن وکیلی اشاره: هدف این بحث بررسی مختصر چند مسأله اصلی از اختلافات اعتقادی مکتب تفکیک با عرفان و حکمت متعالیه در خداشناسی، جهان‌شناسی، انسان‌شناسی و معادشناسی است که با رعایت اختصار و بیان ساده برای آشنائی با منظومه فکری تفکیک مفید می‏باشد. جهت اختصار در این چند یادداشت به همه مسائل اختلافی پرداخته نشده و برای تفصیل بیشتر می‏توان به کتاب مکتب تفکیک در بوته ی...

ادامه مطلب

فردید و غربزدگی

فردید و غربزدگی

نویسنده: حکیم سید عباس معارف مراد استاد فردید، از غربزدگی چه بود؟ مراد استاد از غربزدگی چیزی نبود جز نیست انگاری حق و غفلت از حقیقتِ وجود. در سرآغاز تاریخ، انسان به نحو حضوری ملاقیِ حقیقت و متذکر اسماء و صفات ربانی بود؛ اما با ظهور متافیزیک در یونان، دوری جدید در تاریخ آغاز شد که در آن، حقیقت وجود، مورد غفلت قرار گرفت و انسان به جای وجود، موجودیت موجود را مدنظر خود قرار داد. این امر که موجودیت موجود ...

ادامه مطلب

انواع قوای انواعِ نفس

انواع قوای انواعِ نفس

    تحقیق و تدوین: محمدتقی یوسفی   یکی از موضوع‌های گسترده‌ای که بخش درخور توجهی از متون فلسفی را به خود اختصاص داده، بحث قوای نفس است. آنان نفس را به نباتی، حیوانی و انسانی تقسیم کرده و جداگانه به تبیین قوای هریک و وظایف آنها پرداخته‌اند. در ‌این نوشته بر آنیم تا قوای نفس را به عنوان پیش زمینه‌ای برای مباحث نفس در ضمن یک دسته بندی معقول و قابل فهم گزارش، و از هرگونه اظهار نظر خودداری کنیم. قوای نفس قوای نفس نباتی (۱) ...

ادامه مطلب

تفاوت رویکرد ارسطو و ابن سینا در اثبات وجود خدا

تفاوت رویکرد ارسطو و ابن سینا در اثبات وجود خدا

نویسندگان: محمدصالح طیب نیا (۱)، رضا اکبریان (۲)، محمد سعیدی مهر (۳) چکیده: مقایسه رویکرد ارسطو و ابن سینا در مسأله اثبات وجود خدا، تا اندازه زیادی روشنگر تفاوت مبنایی اندیشه مشایی ارسطویی و سینوی و همچنین، راه متفاوتی است که در جهان اسلام نسبت به مغرب زمین در مسأله اثبات وجود خدا طی شده است. ارسطو در کتاب فیلوسوفیاس، به دو برهان درجات کمال و غایت شناختی اشاره کرده است، ولی استدلال اصلی او بر اثبات وجود ...

ادامه مطلب

انتقاد سهروردی از تعریف

انتقاد سهروردی از تعریف

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی قسمتی از کارهای جدید سهروردی، ارزش علمی ندارند بلکه فقط لفظی اند. در منطق نیز اصطلاحات متعددی را ساخته و آنها را همه جا به کار برده است، از قبیل: علم ضوابط فکر ( منطق )، عام ( کلی )، فطری ( بدیهی )، شاخص ( جزیی، خاص ) متساوق ( متواطی )، متفاوت ( مشکک )، هیئت ( عرض ). اما در مواردی، کار جدید او، پیشنهادی تازه یا تبیینی نو است که ارزش علمی و فلسفی دارد. دیدگاه او در مسئله ی تعریف از نوع...

ادامه مطلب

توحید واجب تعالی در حکمت متعالیه (۱)

توحید واجب تعالی در حکمت متعالیه (۱)

  نویسنده: حوریه عظیمی    از دیدگاه امام خمینی (ره) پس از اثبات واجب الوجود، بحث در اوصاف ذات حق تعالی است، یکی از این اوصاف، توحید و یگانگی اوست. حضرت امام توحید را به «ارجاع کثرات به وحدت و فناء تعینات در دریای وجود مطلق» تعریف کرده‌اند.(۱) فلاسفه اسلامی همه به توحید خدای تبارک و تعالی ایمان دارند، چرا که اولین اصل از اصول دین اسلام است. و هر کس با توجه به وسع علمی خویش برای اثبات آن در چهارچوب الفاظ بر...

ادامه مطلب

مقایسه تطبیقی معارف قرآنی و تفکیکی (۵) معاد‏شناسی

مقایسه تطبیقی معارف قرآنی و تفکیکی (۵) معاد‏شناسی

نویسنده: حجت‌الاسلام محمد حسن وکیلی اشاره: هدف این بحث بررسی مختصر چند مسأله اصلی از اختلافات اعتقادی مکتب تفکیک با عرفان و حکمت متعالیه در خداشناسی، جهان‌شناسی، انسان‌شناسی و معادشناسی است که با رعایت اختصار و بیان ساده برای آشنائی با منظومه فکری تفکیک مفید می‏باشد. جهت اختصار در این چند یادداشت به همه مسائل اختلافی پرداخته نشده و برای تفصیل بیشتر می‏توان به کتاب مکتب تفکیک در بوته ی...

ادامه مطلب

حضرات خمس

حضرات خمس

نویسنده: حکیم سید عباس معارف عوالم به رغم تنوع و کثرت آنها، به دو نوع کلی، منقسم می گردند: نخست، عوالم مینویی عُلوی؛ که اصلاً شرّ در آنها راه ندارد و خیر محض اند. دوم، عوالم سُفلی؛ که در آنها خیر و شر، مشوب به یکدیگرند، ولی بألاخره این عوالم سُفلی نیز پس از سیر استکمالی به عوالم عُلوی، مبدل می گردند و دو صفت موت و فنا که اساس تمام آلامند از آنها زائل گشته و به صفت حیات و بقاء موصوف می شوند. إِنَّ الدَّارَ الْآخِر...

ادامه مطلب

جسمانی یا روحانی (مادی یا مجرد) بودن نفس

جسمانی یا روحانی (مادی یا مجرد) بودن نفس

    تحقیق و تدوین: محمدتقی یوسفی   مادی یا مجرد بودن نفس از مباحث ارزشمند و پراهمیت علم النفس فلسفی است و به سان بحث انواع نفس پیشینه‌ای دراز دارد. پرسشی از دیرباز توجه اندیشمندان را به خود جلب کرده است.: آیا نفس با همه‌ی انواعش مادی است یا برخی از انواع آن هویتی فراتر از ماده دارند؟ بر فرض پذیرش اصل تجرد، این پرسش رخ می‌نماید که کدام یک از انواع نفس مجرد است و کدام یک مادی؟ پس از تعیین تجرد در برخی از انواع، آیا ...

ادامه مطلب

اعیان ثابته

اعیان ثابته

نویسنده: حکیم سید عباس معارف حق تعالی را دو تجلی است: تجلی ذات به ذات، که در این تجلی، حق تعالی تمام اسماء و صفات خود را در آینه ی ذات، شهود می کند. در تجلی دوم، اسماء و صفات خویش را بر ذات متجلی می سازد که لاجرم این اسماء و صفات در آینه ی ذات، مظاهری می یابند که آنها را اعیان ثابته می نامند. همین اعیان ثابته اند که در حکمت کلیات آنها را ماهیات و جزئیات آنها را هویات می نامند. عین ثابت یا ماهیت، چیزی جز صرف تعی...

ادامه مطلب

انواع نفس

انواع نفس

    تحقیق و تدوین: محمدتقی یوسفی   در میان آثار اندیشمندان با چهارگونه نفس روبه رو می‌شویم که در اعتقاد به وجود آنها اختلافاتی هست. پیش از ورود به مباحث اصلی، ارائه تعریف اجمالی از آنها ضرور به نظر می‌رسد. ۱٫ نفس نباتی: کمال اول لجسم طبیعی آلیّ یتغذّی و ینمو و یولّد؛ «[نفس نباتی] کمال اول برای جسم طبیعی و عضودار (ارگانیک) است که تغذیه، رشد و تولید مثل می‌کند». این نفس در گیاهان و درختان وجود دارد که با آن،...

ادامه مطلب

علیه فیلسوفان

علیه فیلسوفان

مقدمه حاج شیخ مجتبی قزوینی بر جلد اول از چاپ نخست کتاب بیان الفرقان بر ارباب اطلاع و واردین در علوم، واضح و هویداست؛ در قدیم الایام طریق فقهای آل محمد (علیه السلام) که پیروان قرآن مجید و سنت سید المرسلین (صلی الله علیه و آله) باشند، ممتاز از طریق فلاسفه‌ی یونان و عرفای صوفیه بوده، و پیروان فلسفه و عرفان هم از یکدیگر ممتاز بوده‌اند و هر یک طریق خود را حق و دیگری را باطل دانسته و باکی هم از مخالفت یکدیگ...

ادامه مطلب

نظریه حکمای انسی در باب وجود

نظریه حکمای انسی در باب وجود

نویسنده: حکیم سید عباس معارف در نظر حکمای انسی وجود خاص حق است و به همین جهت دارای افراد و مصادیق متعدد نیست و امری واحد و منحصر در فردی فارد است؛ هر چند که این امر واحد و فردافرد، دارای شئون و مراتب و تجلیات متعدد است که کُلَّ یَوْمٍ هُوَ فِی شَأْنٍ‌ . (1) و اما دیگر موجودات، یعنی ماسوای حق، از خود وجود مستقل ندارند و به تعبیر حکمای اُنسی، امور وجودی نامیده می شوند. مراد حکمای انسی از امور وجودی که آنه...

ادامه مطلب

تعریف نفس در نگاه فیلسوفان

تعریف نفس در نگاه فیلسوفان

    تحقیق و تدوین: محمدتقی یوسفی   واژه «نفس» در لغت به معنای شخص، روح، خون، حقیقت شیء، قصد و نیت و… به کار رفته است. (۱) از این میان، آنچه با معانی اصطلاحی این واژه همخوانی دارد، معنای دوم (روح) است که درباره نفس انسان به کار می‌رود. نفس در اصطلاح اندیشمندان، به فراخوار نیازهای علمی آنان، و نیز نوع تلقی و دیدگاه ویژه‌ی ایشان درباره‌ی آن، کاربردهایی متفاوت دارد. در این میان، فیلسوفان نیز تعریف‌هایی از نفس ب...

ادامه مطلب

برهان انسان معلق ابن سینا و بررسی امکان تحقق عملی آن

برهان انسان معلق ابن سینا و بررسی امکان تحقق عملی آن

نویسندگان: امید آهنچی (۱)، سعید انواری (۲) چکیده برهان انسان معلق یکی از برهان‌های ابن سینا در مسئله نفس به شمار می‌آید که در آثار مختلف وی مطرح گردیده است. یکی از اشکالات مهم وارد بر این برهان، عدم امکان تحقق عملی فرض انسان معلق است. برای پاسخگویی به این اشکال، اهل تحقیق مدل آزمایش فکری را عنوان کرده‌اند. در این مقاله دو راه حل دیگر پیشنهاد می‌شود که یکی از آنها معطوف به دستاوردهای ن...

ادامه مطلب

اثبات واجب نزد ابن سینا و سهروردی

اثبات واجب نزد ابن سینا و سهروردی

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی ابن سینا پیش از اقامه ی برهان به وجود واجب الوجود، مقدمات لازم این امر را تدارک می بیند. او در این راستا حرکت ظریف و دقیقی دارد که متأسفانه از دید متفکران بعدی پنهان مانده است. نه تنها این حرکت ظریف را درنیافته اند، بلکه به سبب غفلت از عمق کار ابن سینا به استدلال او آسیب هم رسانده اند. ابن سینا، در آخرین و منسجم ترین اثر فلسفی خود الأشارات و التنبیهات با روش مشائی دقیقی – که در حد امکان...

ادامه مطلب

واجب الوجود بسیط الحقیقه است

واجب الوجود بسیط الحقیقه است

  نویسنده: حویه عظیمی   بساطتت واجب الوجود از دیدگاه امام خمینی انسان در مواجهه با ممکنات- خواه مجرد و خواه مادی – در آنها یک امر مشترک می‌یابد و آن مرکب بودن آنهاست. عقل حکم می‌کند که اگر موجودی مرکب باشد، راه آن تقدم ذاتی بر کل دارند که مرکب به حسب جوهر ذاتش محتاج به آنهاست؛ زیرا باید پس از تحقق اجزا محقق شود و چنین موجودی نمی‌تواند واجب الوجود باشد. در مورد واجب تعالی ادعا می‌کنیم که موجودی بی ن...

ادامه مطلب

تأله قرآنی

تأله قرآنی

نویسنده:محمدرضا حکیمی مقدمه استاد حکیمی بر کتاب بیان الفرقان ۱-انسان، در این جهان، همواره در حال حرکت به سوی ابدیت است. ابدیت برای انسان دو گونه است: ابدیتی آرامش بخش (روح و ریحان…)، و ابدیتی دردناک (عذاب الیم). و طبیعی است که انسان خردمند، در طلب ابدیت آرامش بخش باشد، و در این راه بکوشد ( و ان لیس للانسان الا ما سعی – هر کسی آن دِرَوَد عاقبت کار که کشت). ۲-اکنون باید دید، آیا خداوند حکیم ...

ادامه مطلب

وجود و مابه الوجود موجود

وجود و مابه الوجود موجود

نویسنده: حکیم سید عباس معارف پرسش اصالی و تمهیدی حقیقت وجود در دو هزار و پانصد سال تاریخ مغرب زمین نیست انگاشته شده و در متافیزیک پرسشی از آن به میان نیامده است و جز این هم نمی توان باشد؛ زیرا مادامی که ساحت قدس فروبسته است و موعد و میقات فتوح راز فرانرسیده، شاهد مقصود، نقاب از رُخ برنخواهد گرفت و از آنجا که حوالت تاریخی غرب و متافیزیک، عین این فروستگی است، و مابعدالطبیعه چیزی نیست جز حجاب اَعظمی که تفکر را ...

ادامه مطلب

هانری کربن و گفتگوی شرق و غرب

هانری کربن و گفتگوی شرق و غرب

    نویسنده: حسن انصاری   ۱-هانری کربن ، ایرانشناس و اسلام شناس برجسته فرانسوی مورخ فلسفه و اندیشه عرفانی و باطنی ایران زمین است. روایت او از تاریخ فلسفه ایرانی روایتی تاریخی و مبتنی بر رویکرد تاریخی مورخان اندیشه نیست بلکه کربن با رویکردی فلسفی به مطالعه تاریخ فلسفه اسلامی می پردازد. گرچه این رویکرد , او را از نقد تاریخی متون فلسفی باز نمی دارد . به همین دلیل یکی از مهمترین دستاوردهای کربن در طول مطالعات اسلامی ...

ادامه مطلب