فلسفه غرب

بینش هندی و بینش یونانی

بینش هندی و بینش یونانی

    سیدحسن تقی‌زاده از جمله رجال سیاسی تاریخ ایران است که فراز و فرودهای زیادی در زندگی شخصی و سیاسی او وجود دارد. تقی‌زاده بر جدایی دین از سیاست تأکید می‌کرد تا حدی که گروهی از علمای نجف از جمله آیت‌الله عبدالله مازندرانی و آخوند خراسانی فتوا به «فساد مسلک سیاسی» وی دادند. تقی‌زاده در سال ۱۳۲۵ه. ق عضو «لژ بیداری ایران» شد. وی پس از مدتی به بالاترین مقام فراماسونری؛ یعنی استاد اعظم می‌رسد. شاید برای شناخت تقی‌زاده ...

ادامه مطلب

سقراط حکیم از دید حکمای ایرانی

سقراط حکیم از دید حکمای ایرانی

  نویسنده: مسن جهانگیری   تاریخ شهادت می‌دهد که ملّت مسلمان و فرهنگ دوست ایران همواره طالب علم و حکمت بوده است، از هر موقعیتی که پیش آمده و از هر منبع و مأخذی که توانسته استفاده کرده و علم و حکمت آموخته است و اصولاً برای نفس علم و حکمت اصالت و استقلال قایل شده و عالمان و حکیمان را بدون توجه به زبان و ملّیت و دین و مذهب، بلکه صرفاً به خاطر علم و حکمتشان گرامی داشته است. به ویژه اگر عالمی همچون سقراط علاوه بر ...

ادامه مطلب

انجیل و اسطوره

انجیل و اسطوره

نویسنده: رودولف بولتمان مترجم: کامبیز گوتن مقدمه : فرانکلین لوفان باومر: بعد از بارت، رودُلف بولتمان(۱۹۷۶-۱۸۸۴) شاید مشهورترین متأله پروتستان در دوره پس از جنگ جهانی اولی اروپا بود. با اینکه سنش دو سال بیشتر از بارت بود، تا سال ۱۹۴۱ که مقاله(عهد جدید و میتولوژی»(*) را به چاپ رساند جز در محافل مذهبی شهرت جهانگیر چندانی کسب نکرده بود. این مقاله بحث معروفی را برانگیخت که تا دهه ۱۹۶۰ ادامه یافت، بحث درباره «افسانه زدایی از مذهب» را. برخلاف...

ادامه مطلب

واکنش علیه پوزیتیویسم

واکنش علیه پوزیتیویسم

نویسنده: آلفرد فوئیه مترجم: کامبیز گوتن مقدمه فرانکلین لوفان باومر: در کتابی که قطعات فشرده زیر از آن انتخاب شده، فیلسوف فرانسوی آلفرد فوئیّه(۱۹۱۲-۱۸۳۸) به گونه تحسین برانگیزی جوّ حاکم بر اواخر قرن نوزدهم، مخصوصاً واکنشی که علیه پوزیتیویسم برانگیخته شده بود، و دلیل آن را، توضیح می دهد. آنچه گزارش فوئیّه را بی اندازه ارزشمند می سازد این است که او شاهد ماجرا بود و در جنبشی که شرحش را می دهد خودش نیز شرکت داشت. در کاری که برعهده گرفت...

ادامه مطلب

مرگ خدا

مرگ خدا

نویسنده: فریدریش نیچه مترجم: کامبیز گوتن مقدمه: فرانکلین لوفان باومر: فیلسوف آلمانی فریدریش نیچه (۱۹۰۰- ۱۸۴۴) بهتر از هر کسی در میان همعصرانش تغییرات عمده ای که ذهن اروپایی را در اواخر قرن نوزدهم جَولانگه خود ساخته بود تشخیص داده و توصیف نموده است. او برخی از این تغییرات را می پسندید و بعضی دیگر، نظیر ناسیونالیسم جدید، را اسفناک تلقّی می کرد. در مورد «مرگ خدا»(*) که شرحش به تفصیل در کتاب دانش دلگشا Die Frohliche Wissenschaft (1882) آ...

ادامه مطلب

بیگانگی از هگل

بیگانگی از هگل

نویسنده: کارل مارکس(*) مترجم: کامبیز گوتن مقدّمه: فرانکلین لوفان باومر: دو مطلب زیرین از کارل مارکس (۸۳- ۱۸۱۸) است که آنها را در جوانی نوشته است. اندیشه هایی که در آنها گنجانده شده اند، اما، شالوده نظام دوره پختگی او را می سازند. اولی از مقاله ای است تحت عنوان «بیگانه شدگیِ کار» در دست نوشته ای اقتصادی و فلسفی او به سال ۱۸۴۴ ( که چاپ شان در ۱۹۳۲ میّسر شد). این مقاله در بردارنده جانمایه نظر مارکس درباره طبیعت انسان است، و آنچه را ک...

ادامه مطلب

عصیانگری رومانتیک

عصیانگری رومانتیک

نویسنده: ویلیام بلیک مترجم: کامبیز گوتن مقدمه فرانکلین لوفان باومر: ویلیام بلیک(*)(۱۸۲۷-۱۷۵۷)، هر چند به گرگی تنها می مانست مع هذا عصیانگری های نوع رمانتیک، علیه عصر روشن اندیشی، در کارهایش کاملاً مشهود است. او عارفی مذهبی، شاعری غنایی با گرایشی به رمز و اشارات، و نیز هنرمندی بود که از تقلید کردن طبیعت اباء می ورزید. در یادداشتهای زیر، که نگارششان در حدود سال ۱۸۰۸ است، او آن نوع نقدهای هنری را که از زیر قلم افرادی مثل سِرجاشو آرِنولدزJo...

ادامه مطلب

درباره ی طبیعت و هنر

درباره ی طبیعت و هنر

نویسنده: یوزف فون شلینگ مترجم: کامبیز گوتن مقدمه فرانکلین لوفان باومر: فردریک ویلهلم فون شلینگ(۱۸۵۴-۱۷۷۵)«فیلسوف مکتب رمانتیسم» خوانده شده است. در اصل، او این شهرت را به یمن کتاب فلسفه طبیعت خود کسب نموده، کتابی که او در عنفوان جوانی در ردّ نظریه فیختهFichte که طبیعت را مانعی برای پیشرفت خویشتن آدمی ego می پنداشت نوشته است. مطالب زیرین از سخنرانی سال ۱۸۰۷ او در مونیخ تحت عنوان «فلسفه هنر» انتخاب شده است. او نخست نظریه خود را درباره طبیعت ب...

ادامه مطلب

نویسنده: کیت انسل پیرسون مترجم: محسن حکیمی اگر مارکس خواهان انقلابی اجتماعی بود که در آن ساختار اقتصادی جامعه ریشه دگرگون می شد، نیچه انقلابی فرهنگی را پیش بینی می کند که در آن درک ما از زبان و برداشت های ما از حقیقت و شناخت دستخوش دگرگونی اساسی می گردد. این تأکید بر اهمیت تعیین کننده ی زبان بدان معنی نیست که نیچه ایده آلیست است. برای او، زبان پدیده یی مادی است که در نیازهای جسمانی و حیوانی ما ریشه دارد و به گونه یی تاریخی به وجود آمده ...

ادامه مطلب

آیا مرا شناختید؟

آیا مرا شناختید؟

نویسنده: کیت انسل پیرسون مترجم: محسن حکیمی قاعده ی نخست نوشتن، که در واقع خود عملاً شرط کافی سبک نیکو نیز هست، داشتن چیزی برای گفتن است. شوپنهاور، ذیل ها و حاشیه ها(۱۸۵۱) برای فهم نظرات نیچه، شیوه ی نوشتن او و طرز بیان دیدگاه هایش(سبک او) همان قدر مهم است که توجه به چیزی که می گوید(محتوا). این امر، به ویژه با توجه به برداشت نیچه از حقیقت، تأویل آثار او را با دشواری های عظیمی رو به رو می کند. در اینجا تنها می توانم به نقش پیچیده ی مفهوم...

ادامه مطلب

تفاوت نیچه با دیگران چیست؟

تفاوت نیچه با دیگران چیست؟

نویسنده: کیت انسل پیرسون مترجم: محسن حکیمی بی پرده بگویم، برخوردهای احتمالی نهایی ما با زندگی آشتی ناپذیرند و از همین رو مبارزه ی آنها را هرگز نمی توان به نتیجه یی نهایی رساند. بنابراین، باید قاطعانه یکی از آنها را بر دیگران ترجیح داد. ماکس وبر، «علم چونان حرفه» (۱۹۱۹) نیچه متفکری است ابهام انگیز و ناسازمند که نوشته هایش حتی آنگاه که درونی ترین اعتقادات ما را به مبارزه می خوانند، هرگز دست از آشفته گری، انگیزه سازی و الهام بخشی بر نمی دا...

ادامه مطلب

گاهشمار زندگی نیچه

گاهشمار زندگی نیچه

نویسنده: کیت انسل پیرسون مترجم: محسن حکیمی – ۱۸۴۴: ۱۵ اکتبر: نیچه، پسر کشیشی به نام کارل لودویگ نیچه، در شهرستان پروسی روکن واقع درزاکسن، در جنوب غربی لایپزیگ، چشم به دنیا می گشاید. -۱۸۴۹ :۳۰ژوئیه: مرگ پدر – ۱۸۵۸: نیچه به دبیرستان پفورتا، مدرسه ی شبانه روزی مشهور پروتستان های آلمان در نزدیکی ناومبورگ می رود. – ۱۸۶۴: اکتبر: نیچه به عنوان دانشجوی الاهیات و واژه شناسی کلاسیک وارد دانشگاه بن می شود. – ۱۸۶۵: اکت...

ادامه مطلب

درباره ی انسان

درباره ی انسان

نویسنده: کلودآدرین هلوشیوس مترجم: کامبیز گوتن مقدمه فرانکلین لوفان باومر: کلود- آدرین هِلوِشیوس(۷۱-۱۷۱۵)claude-Adrien Helvetius به یمن ثروت کلانی که به عنوان مأمور مالیاتی فراهم آورده بود به حمایت فیلوزفها پرداخته و سالن ادبی مشهوری در پاریس دایر کرده بود. دو اثر اصلی او درباره روانDe Lُ esprit (1758) و درباره انسان (*) ُDe L homme (که پس از مرگش در سال ۱۷۷۲ به چاپ رسید)برایش حکم محکومیت از طرف صاحبنظران کاتولیک و پارلمان پاریس را ب...

ادامه مطلب

چرخ دنده های ماشین جهان

چرخ دنده های ماشین جهان

نویسنده: ولتر مترجم: کامبیز گوتن مقدمه فرانکلین لوفان باومر: تصوری که ولتر از انسان داشت نه یأس آلود بود و نه خوشباورانه. از یک طرف، او از شأن انسان در مقابله با نظریه «گناه بنیادین» دفاع می کرد. و از طرفی دیگر، انقلاب علمی او را ترغیب کرده بود که از اعتقاد انسانگرایانه اش به اراده آزاد چشم پوشی نماید( هر چند تمایل زیادی به این کار نداشت)، و اینکه به انسان بصورت«دستگاهی» بنگرد که همچو بقیه طبیعت از قوانین یکسانی تبعیت می کند. این ج...

ادامه مطلب

به سوی تکامل

به سوی تکامل

نویسنده: دنی دیدرو به سوی تکامل (*) مقدمه فرانکلین لوفان باومر: دیدرو Denis Diderot (*)عضو حلقه هولباخی در پاریس یکی از ماتریالیستهایی بود که آشکارا خودش بدان اذعان می کرد. در دیالوگهایی که به رویای دَلآمبرDُ Alembertُ s Dream شهرت دارد(۱۷۶۹) او حتی از هولباخ نیز در نظرپردازی در خصوص طبیعت خلاق گامی فراتر نهاد و معتقد بود که طبیعت دائم در حال تغییر است و احتمالاً انواع جدیدی از جانداران را بوجود می آورد. بدینسان دیدرو به گروه تکامل ...

ادامه مطلب

از هستی چه می دانیم ؟

از هستی چه می دانیم ؟

ویسنده: محمّد علی مدرس مطلق شهود، تنها راه شناسایی هستی وکُنهُهُ یُعرَفُ بالشهودِ لاغیرَ کالرسومِ و الحدودِ و کنه وجود، به شهرت شناخته می شود / نه به غیر شهود؛ مانند رسوم و حدود. برای این که دچار سردرگمی نگردیم، ابتدا باید با مفاهیمی چند، آشنا بشویم؛ زیراایشان(قدّس سّره)می فرمایند: “و کنهه یعرف بالشهود”و حال آن که حاجی(قدّس سّره)می فرمایند: “و کنهه فی غایه الخفاء”. معلوم است که اگر کنه وجود، در غایت خفا باشد، د...

ادامه مطلب

درباره ی طبیعت

درباره ی طبیعت

نویسنده: بارون دهولباخ مترجم: کامبیز گوتن درباره ی طبیعت(*) سرچشمه بدبختی بشر در جهل او از طبیعت است. در خامی و خیره سرانگی اوست که در دوران کودکی در او نضج می گیرد و با آن به عقاید کور چسبیده و آنها را جزء تار و پود هستی خویش می سازد، تعصب حاصله ای که ذهن او را می پوشاند، و از رشد آن جلوگیری می کند، بطوری که او را برده وهمیات نموده و به اشتباه دائمی می کشاند. او به طفلی بی تجربه می ماند که مغزش از افکار عاطل آکنده است: این جاست ک...

ادامه مطلب

ایدئالیسم و تاریخ

ایدئالیسم و تاریخ

نویسنده: مایکل استنفورد ترجمه: دکتر مسعود صادقی شاید بتوان ایدئالیسم را همچون این نظریه فلسفی تعریف کرد که تنها چیزی که وجود دارد اذهان یا حالات ذهنی و یا هر دو هستند. تنها برای آنکه بتوانیم تجربه گرایی را وارد این بحث کنیم، می توان ایدئالیسم را در مقابل رویکرد متعارف تر تجربه گرایی قرار داد. تجربه گرایی، عبارت است از این نظریه که همه دانش ما مبتنی بر تجربه و معمولاً تجربه حسی است. تقریباً می توان گفت که تجربه گرایان عقیده دارند که ...

ادامه مطلب

چرا وجود تعریف نمی شود

چرا وجود تعریف نمی شود

نویسنده: محمّد علی مدرس مطلق حدّ و رسم اسمی و حقیقی الحدُّ کالرسمِ لَدَی التحقیقِ یوصفُ بالاسمیّ و الحقیقیّ عندالتحقیق، حدّ و همین طور رسم/به اسمی و حقیقی توصیف می شود. گاهی ما، از ماهیّت چیزی-و به قول مرحوم هیدجی(ره) ماهیّت مفهوم اسم (در مقابل مفهوم اسم؛ که می شود: تعریف لفظی)-سؤال می کنیم، بدون اینکه کاری به موجود بودن یا نبودنش داشته باشیم؛ مثلاً می پرسیم: ققنوس چیست؟ و حالا کاری نداریم به این که چنین موجودی، افسانه ای است یا این ...

ادامه مطلب

آیا حقیقت دست یافتنی است؟

آیا حقیقت دست یافتنی است؟

نویسنده: یوزف ماری بوخنسکی مترجم: پرویز ضیاء شهابی حقیقت چیست؟ این پرسش کهن که پیلاتس پیش روی مسیح نهاد (۱) یکی از جالب ترین و در عین حال دشوارترین مسائل فلسفی است. ببینیم چیست معنا آنگاه که می گوییم فلان جمله، فلان حکم حقیقت دارد (= درست است) ــ نیز آنگاه که می گوییم فلانی دوستی است حقیقی [راستین]. به آسانی می توان دریافت که هر گاه چیزی [یا کسی] راست بیاید (Zutrifft) می گوییم که آن چیز حقیقی است. مثلاً چون کمال مطلوبی که از یک دوست...

ادامه مطلب

آیا چیزی را می شناسیم؟

آیا چیزی را می شناسیم؟

نویسنده: یوزف ماری بوخنسکی مترجم: پرویز ضیاء شهابی در اواخر قرن پنجم پیش از میلاد مسیح در سیسیل فیلسوفی یونانی زندگی می کرد به نام گرگیاس، که اهل لئون تینوی (۱) بود. می گویند که او سه جمله طرح و از آن سه جمله ماهرانه دفاع می کرده است: اول آنکه: هیچ چیز نیست، دوم آنکه: حتی اگر چیزی وجود داشته باشد آن را نمی توانیم بشناسیم، سوم آنکه: گیریم که چیزی هست و شناختنی هم هست، آن را به دیگران نمی توانیم بگوییم. مسلم نیست که گرگیاس خود این مدعاه...

ادامه مطلب