سده های میانه

نگاهی به فلسفه‌ی سده‌های میانه

نگاهی به فلسفه‌ی سده‌های میانه

نویسنده: سیدحسین نصر مترجم: دکتر انشاءالله رحمتی در هزاره‌ای که دوران باستان یونانی- رومی را از دوران رنسانس جدا می‌سازد، فیلسوفان مسیحی طرح‌های بی‌شماری درباره‌ی نظم طبیعت پدید آوردند که نه فقط بر تعالیم مسیحی، بلکه بر عناصر برگرفته از میراث فلسفی دوران باستان نیز ابتناء داشت و این به دلیل هماهنگی آن عناصر با ساحات گوناگون سنت مسیحی بود.در میان شخصیت‌های اولیه، مردانی چون اریگن به طور ...

ادامه مطلب

قلمرو هزار ساله

قلمرو هزار ساله

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری هر هزاره‌ای به مثابه پایان یک دوران بزرگ و سپس آغاز دوران دیگری است. سال تقسیمات بی شماری را در خود دارد، اما بزرگتر از سال دورانهایی است چون سده‌ها و هزاره‌ها. طبیعی است که هر دورانی به مراحل پس از خود گره خورده است. از طرف دیگر سده‌ها و هزاره‌ها واحدهایی نسبی اند که معنای خود را از مدیران و نظریه پردازان به دست آورده‌اند. مستقل از ک...

ادامه مطلب

ساختارهای تاریخ قرون وسطی

ساختارهای تاریخ قرون وسطی

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری در آغاز قرون وسطی در جهان غرب تمام علوم و فنونی که با محاسبه سروکار داشتند، به شکلی با برآورد زمان درگیر بودند. گردش سال در بسیاری از زمینه‌ها از حرکت تاریخ مهمتر بود. اغلب روزِ مرگ اشخاص نوشته می‌شد، اما قید سال چندان عُمده نبود. به این دلیل که روزِ مرگ سرآغازی برای تکرار سالانه‌ی مراسم عزاداری بود، در حالی که سالِ مرگ تنها اطلاعاتی تجریدی به دست ...

ادامه مطلب

بازگشت به حرکت دَوَرانی طبیعت

بازگشت به حرکت دَوَرانی طبیعت

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری فصل کاملی از هر جامعه‌ای به وسیله‌ی وقت شماری آن بازگو می‌شود. در جامعه‌ی کشاورزی نام ماه‌های سال و تفسیر از فصل‌های مختلف طبعاً شکل کار کردن با حیوانات و زمین را منعکس می‌کند. آهنگ و تپش طبیعت و جامعه مستقیماً به هم ارتباط دارند. به همین خاطر زمان به مثابه یکسری فعالیت‌های ضروری که هر کدام وقتِ معین خود را دارند، به نمایش درمی آ...

ادامه مطلب

بی مُنتهایی و اَبدیت

بی مُنتهایی و اَبدیت

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری تنها آنچه که محصور و محدود است، فهمیده می‌شود. بدین خاطر در مفهومی که پنجره‌اش بر اُفق‌های نامحدود گشوده می‌شود، چیزی تهدیدکننده و یا متناقض وجود دارد. معمولاً می‌توان زمان و مکان را اندازه گرفت، اما وقتی که بشر از خود می‌پرسد که زمان و مکان در کجا به پایان می‌رسند، در مفاهیم این دو معمایی می‌بیند. زیرا همیشه بیرون از هر کمیّت...

ادامه مطلب

گاه‌شماری مسیحی

گاه‌شماری مسیحی

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری در اَواخر دوران باستان بعضی از عُلمای دین طرحی از روزشماری در مسیحیت ارائه دادند که مبدأ آن تولد عیسی “یعنی ظهور خدا در بشر” بود. یونانی‌ها مبدأ را از برگزاری اولین اُلمپیک در ۷۷۶ پیش از میلاد مسیح حساب می‌کردند. رومی‌ها سال ۷۵۳ پیش از میلاد را که تاریخ بنای شهر بود، پذیرفتند. در یک دوره‌ی کوتاه مسیحیان مصری سرآغاز را آخرین تعقیب و پیگ...

ادامه مطلب

اگوستین و معمای زمان

اگوستین و معمای زمان

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری پس از گذشت سالها، آموزه‌های اگوستین در باب زمان به اشکال گوناگون دوباره احیاء و نوشته شد. نمونه‌های بارز آن زیاد است، از تفکرات هنری برگسون گرفته تا اِدموند هوسرل (۱) و مارتین هَیدِگر را می‌توان نام برد. بشر دوست دارد که از تحلیل‌های نظری و به ظاهر نو از زمان به عنوان واقعیتی روان شناختی دچار شگفتی بشود، در حالی که درک آموخته‌های اگوستین را...

ادامه مطلب

میان آفرینش و رستاخیز

میان آفرینش و رستاخیز

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری در بین مردم یونان در دوران کلاسیک نه تنها هیچگونه تصوری از زمان آینده به مثابه تشویش و بعدی فی نفسه وجود نداشت، بلکه برای این ملت قضیه معکوس بود. آنها تحت تأثیر زمان گذشته و رویدادها و اشباح آن به خوابی کاذب فرورفته بودند. تشویش مردم تنها این بود که بتوانند سطح زندگی خود را به جایی برسانند که در روایت‌های اساطیری و تاریخ قدیم خوانده بودند. در بین مسیحیان داستان...

ادامه مطلب

گاه‌شماری و هویّت

گاه‌شماری و هویّت

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری تقویم با نظم دادن به زمان، جامعه را نظم می‌دهد. اما در جامعه‌ی پیشامُدرن تقویم اغلب یک عملکرد پیامبرانه نیز داشت: تقویم زمان را به روزهای سَعد و نحس تقسیم می‌کرد، و این مقدمه‌ای بود تا برای هر عمل معینی وقت خاصی انتخاب بشود. تقویم برای عامه‌ی مردم همان نقشی را بازی می‌کرد که علم نجوم برای سلاطین و درباریان. قیصر و شاه نه فقط بر زمین بلکه نسبت ب...

ادامه مطلب

ساعت آفتابی اگوستوس

ساعت آفتابی اگوستوس

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری تا جایی که تاریخ نشان می‌دهد، عظیم‌ترین ساعت و بزرگ‌ترین تقویمی که بشر تاکنون ساخته است، زمان سنج آفتابی اگوستوس بود که در مزرعه‌ی مارس در روم باستان مستقر شده است. اولین برج عظیم و هرمی شکلی که قیصر اگوستوس از سرزمین مصر آورد، سایه‌اش منطقه‌ای پهناور و سطحی به طول ۱۶۰ و عرض ۷۵ متر را دربر می‌گرفت. بر بدنه‌ی این برج سنگی خط&zw...

ادامه مطلب

معرفی نیکولو ماکیاولی

معرفی نیکولو ماکیاولی

نویسنده: حمید عضدانلو بگذارید همه حکومت ها بدانند که نمی توانند برای همیشه سیاست مطمئنی را دنبال کنند و بدون استثنا باید به همه آن ها مشکوک بود. ماکیاولّی شرایط سیاسی ایتالیا، در زمان ماکیاولّی، شرایطی نسبتاً منحصربه فرد بود. برخلاف انگلستان و فرانسه، ایتالیا از نظر سیاسی کشوری یکپارچه و متحد نبود. گرچه شهرگرایی و دیدگاه های مربوط به آن، در فرانسه و انگلستان، از اهمیت زیادی برخوردار شده بودند اما رشد و تو...

ادامه مطلب

رنسانس و پایان سده های میانه

رنسانس و پایان سده های میانه

نویسنده: حمید عضدانلو رنسانس و اندیشه آن بسیار پیچیده و بغرنج است. این مفهوم معمولاً برای نشان دادن جنبشی فرهنگی به کار برده می شود که در ایتالیا در اواسط قرن چهاردهم میلادی رخ داد، و سپس راه خود را به دیگر نقاط اروپا گشود. گرچه این مفهوم در نوشته های اکثر مورخان به کار برده شده است، ولی هنوز چالش های بسیاری برای کاربرد آن وجود دارد. گاهی این چالش ها به حدی است که حتی مورخان نیز از استناد به حوادث عینی تاریخی من...

ادامه مطلب

اندیشه ی سیاسی دانته

اندیشه ی سیاسی دانته

نویسنده: حمید عضدانلو شاید تجربه سیاسی دانته مشابه تجربیات کسانی باشد که دوران زوال قرن سیزدهم ایتالیا را شاهد بودند. دانته در سال ۱۲۶۵ میلادی در فلورانس و در خانواده متوسطی چشم به جهان گشود که دعوی اشرافی بودن داشتند. خانواده او، مانند بسیاری از مردم فلورانس، حامی فرقه گلف ها (۱) بود که در درگیری های پاپ ها و امپراتوران بر سر تسلط ایتالیا، از پاپ ها پشتیبانی می کرد. دانته در جنگ کامپالدینو(۲)- که میان اهالی فلور...

ادامه مطلب

اسلام و فلسفه ی مدرسی

اسلام و فلسفه ی مدرسی

نویسنده: حمید عضدانلو تا آن جا که مربوط به اندیشه سیاسی است، از زمان مرگ آگوستین تا قرن دوازدهم میلادی، سیستم مهمی که توانسته باشد تأثیری جدی بر فرایند رشد و توسعه اندیشه سیاسی بگذارد، دیده نشده است. برای حدود هفتصد سال، دیدگاه های سیاسی به تصحیح تألیفات کلیسایی، اظهارنظر و تفسیرهای اغلب مبهم راهبه ها، حکم ها و دیگر نوشته های پاپ ها، اعلامیه های پادشاهان و امپراتوران، و در اواخر این دوره، چشم و هم چشمی های مجادله ...

ادامه مطلب

اندیشه ی سیاسی توماس آکویناس

اندیشه ی سیاسی توماس آکویناس

نویسنده: حمید عضدانلو از جمله تغییرات اجتماعی مهمی که در دوران قرون وسطی رخ داد، و تأثیری در اندیشه های فلسفی-سیاسی این دوران گذاشت، رواج شهر بود. گرچه به نظر می رسد که فلسفه مدرسی، نظام فئودالی را پذیرفته بود، اما تنها نهادهایی مورد تأیید و ترجیح آن بود که طبیعتی غیرفئودال داشتند. هرچه فلسفه مدرسی بیشتر و بیشتر جذب اندیشه های اخلاقی و سیاسی ارسطو می شد، بیشتر و بیشتر برای زندگی شهری اهمیت قائل می شد و زندگی روستایی ...

ادامه مطلب

اندیشه ی سیاسی آگوستین قدیس

اندیشه ی سیاسی آگوستین قدیس

نویسنده: حمید عضدانلو پس از سقوط و انهدام دولتشهرهای یونان، امپراتوری روم بر قلمروهای اطراف مدیترانه مسلط شد. در دوره تسلط رومیان، تحقیقات فلسفی که توسط افلاطون، ارسطو و دیگر فلاسفه کلاسیک یونان دنبال می شد، هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی، رو به زوال نهادند. گرچه رومیان ایده های مهمی را در قلمرو اندیشه رسمی و قانونی بنیان نهادند، اما در مقایسه با یونانیان هیچ سیستم فلسفی ارائه ندادند. در قرن پنجم میلادی و با...

ادامه مطلب

بررسی و نقد ادله ی حدوث و قدم جهان از نظر توماس آکوئینی

بررسی و نقد ادله ی حدوث و قدم جهان از نظر توماس آکوئینی

نویسنده: دکتر سید محمد اسماعیل سید هاشمی توماس آکوئینی مسئله ی حدوث یا قدم جهان را از نظر فلسفی مسئله ای حل نشده تلقی کرده است و معتقد است که دلایل طرفین، نارسا و ناتمام است. وی معتقد است که هر دو نظریه از نظر فلسفی، معقول بوده و مستلزم محالی نمی باشد. اگر چه نظریه حدوث زمانی جهان با ظواهر کتاب مقدس هماهنگ است. در این جا ابتدا دیدگاه توماس درباره ی حدوث عالم و نقد و بررسی ادله متکلمان ارائه می شود، سپس ایرادهای او به ...

ادامه مطلب

خدا و آفرینش از منظر توماس آکوئینی

خدا و آفرینش از منظر توماس آکوئینی

نویسنده: دکتر سید محمد اسماعیل سید هاشمی نقش علم و اراده الهی در آفرینش در مبحث اراده و اختیار الهی در آفرینش جهان، بین توماس آکوئینی و ابن سینا شباهت های زیادی وجود دارد و در عین حال در بعضی مسائل توماس با ابن سینا مخالفت می کند. هر دو معتقدند که خدا فاعل مختار است و اراده خدا با ذات و وجودش متحد است. اراده خداوند نسبت به اشیا در ضمن اراده ی ذات و ازلی است. توماس بین اراده ( will ) و اختیار ( election ) تفا...

ادامه مطلب

آفرینش و ابعاد فلسفی آن در منظر توماس آکوئینی

آفرینش و ابعاد فلسفی آن در منظر توماس آکوئینی

نویسنده: دکتر سید محمد اسماعیل سید هاشمی مقدمه: آموزه ی آفرینش مبتنی بر مبانی و مفاهیمی است که بایستی مورد تحقیق قرار گیرد. از مسائل مهمی که محل بحث بین متکلمان و فیلسوفان بوده است مفهوم خلقت، حدوث و قدم جهان، رابطه ی خدا و جهان، غرض آفرینش و … بوده است. در این نوشته مفاهیم و معانی ای که توماس آکوئینی در رابطه با آفرینش به کار برده است، توسعه ی مفهوم حدوث، تقدم و تأخر و اقسام آن، مفهوم علیت و رابطه ی ...

ادامه مطلب

اقسام و مراتب وجود از نظر توماس آکوئینی

اقسام و مراتب وجود از نظر توماس آکوئینی

نویسنده: دکتر سید محمد اسماعیل سید هاشمی یکی از مهم ترین تقسیمات وجود ( موجود ) که ابن سینا ارائه می کند، تقسیم موجود به ممکن الوجود و واجب الوجود است. این تقسیم ریشه در تمایز بین وجود و ماهیت دارد و دلیلی بر نیازمندی اشیا به فاعل ایجادی می باشد. این امر یکی از نقاط افتراق فلسفه توماس از فلسفه یونانی است، چرا که در فلسفه یونانی نیازی به فاعل ایجاد کننده نیست. همان طور که در مباحث مقدماتی اشاره شد خدای افلاطون یا خیرمحض...

ادامه مطلب