فلسفه های جدید و معاصر

فلسفه به چه کار می آید؟

فلسفه به چه کار می آید؟

نویسنده: یوزف ماری بوخنسکی مترجم: پرویز ضیاء شهابی فلسفه از چیزهایی است که مختصِ متخصصان نیست. گرچه شاید عجیب بنماید، کمابیش هیچکس نیست که فلسفه ورزی نکند. این قدر هست که هر کس در زندگی اش آناتی هست که فیلسوف می شود. این معنا، پیش از همه بر دانشمندان طبیعت شناس راست می آید و بر مورخان و هنرمندان. نمی گویم که آنان از این رهگذر نیز به بشر خدمتی می کنند مهم. کتابهای کسانی که از سر ذوق و تفنن به فلسفه می پردازند معمولاً بد کتابهایی است، حتی اگر نو...

ادامه مطلب

مارکس در ترازوی انتقاد (۲)

مارکس در ترازوی انتقاد (۲)

نویسنده: چارلز رایت میلز مترجم: محمد رفیعی مهرآبادی گزاره ۱۵- سرمایه داری [در آینده] دچار بحران‌های پی در پی می‌شود و این بحران‌ها تشدید نخواهد شد. از این رو، سرمایه داری به سمت بحران نهایی- انقلاب پرولتاریا- پیش می‌رود. چرخه اقتصادی رکود- رونق، یک عامل مهم در روند تاریخ سرمایه داری است. اما یک پرسش بسیار واقعی این است که آیا این چرخه به همان گونه که در زمان حاضر در هر یک از ملت- دولت‌ها و در مقیاس بین‌المللی سازماندهی شده است، در ذات و خ...

ادامه مطلب

مارکس در ترازوی انتقاد (۱)

مارکس در ترازوی انتقاد (۱)

نویسنده: چارلز رایت میلز مترجم: محمد رفیعی مهرآبادی در دو بخش این مقاله، نوزده گزاره [حکم کلی] از دیدگاه‌های مارکس در زمینه‌های مختلف، به ترتیب نقل شده و سپس درستی یا نادرستی آن‌ها در ذیل هر گزاره بررسی شده است. گزاره ۱- پایگاه اقتصادی (۱) یک جامعه، تعیین کننده ساختار کلّی آن و نیز روانشناسی اعضای آن جامعه [روانشناسی اجتماعی] است. گزاره ۲- پویایی تحول تاریخی عبارت است از تضاد میان نیروهای تولیدی [مولّد] و مناسبات تولیدی. گزاره ۳- ...

ادامه مطلب

۱۸۱۸ ۱۵ مه تولد مارکس در شهر «تِریر» (آلمان): مارکس دومین فرزند از هشت فرزند این خانواده بود. پدرش (هاینریش مارکس) مردی آزادیخواه و آزاداندیش بود و به کارِ وکالت دادگستری اشتغال داشت. مادرش (هِنرییِتا) زنی عامی بود. خانواده مارکس در سال ۱۸۱۶ دیانت یهودی خود را ترک گفته و به مذهب پروتستان گرویده بودند. ۱۸۳۰- تحصیل در دبیرستان فریدریش ویلهلم و آشکار شدن هوشمندی مارکس. ۱۸۳۵ ۱۸۳۵ ورود به دانشگاه بُن برای تحصیل در رشته حقوق. ۱۸۳۶ اخراج مارکس ...

ادامه مطلب

اصول و قواعد انتقاد از مارکس

اصول و قواعد انتقاد از مارکس

نویسنده: چارلز رایت میلز مترجم: محمد رفیعی مهرآبادی غالباً مشاهده می‌شود که منتقدین مارکس، او را همانند سایر مارکسیست‌ها دانسته و خرده گیری‌های سیاسی و فکری خود را یکجا متوجه همه‌ی آنان می‌کنند. از این رو، برای مشخص کردن مارکس از سایر مارکسیست‌ها، باید گفت که سوای شخصِ خود مارکس و مارکسیسم او، سه نوع مارکسیسم دیگر نیز وجود دارد: مارکسیسم عامیانه، مارکسیسم فرهیخته و مارکسیسم عادی. مارکسیست‌های عامّی به برخی ویژگی‌های ایدئولوژیک فلسفه سیاسی مارکس چنگ ان...

ادامه مطلب

احکام مارکسیسم کلاسیک

احکام مارکسیسم کلاسیک

نویسنده: چارلز رایت میلز مترجم: محمد رفیعی مهرآبادی مهم‌ترین نظریه‌ها و احکام مارکسیسم کلاسیک را می‌توان فهرست وار به صورت زیر برشمرد: ۱- پایگاه اجتماعی یک طبقه، تعیین کننده ساختار کلّی آن و نیز روانشناسی مردمی است که در آن ساختار زندگی می‌کنند [روانشناسی اجتماعی] نهادهای سیاسی، دینی و حقوقی، و نیز افکار و ایدئولوژی هایی که از طریق آن‌ها، انسان‌ها دنیای پیرامون خویش و نیز منزلت خود در آن دنیا را درک و فهم می‌کنند، همگی این‌ها بازتاب‌هایی از ز...

ادامه مطلب

اندیشه ی پیشرفت دانش

اندیشه ی پیشرفت دانش

نویسنده: برنارد دو فونتنل مترجم: کامبیز گوتن اشاره: اثر فونتنل Digression sur les Anciens et les Modernes (1688) نخستین کتابی بود که «اندیشه ی پیشرفت دانش را به عنوان آموزه ای کامل فُرموله و قاعده بندی کرد.» *** تمامی مسئله ی برتری بین قدیمی ها و انسان های امروزی به وقوف یافتن این موضوع تنزّل می یابد که آیا درختان روزگاران گذشته تنومندتر از درختان عصر ما بوده اند. اگر تنومندتر بوده باشند، در آن صورت هومر، افلاطون، و دموستن Demosth...

ادامه مطلب

اصول نهضت عقل گرایی

اصول نهضت عقل گرایی

نویسنده: جان لاک مترجم: کامبیز گوتن اشاره: معروف نیست کتاب پنجم از آن است، و ما بیشتر مطالب زیر را از آن نقل کرده ایم، مطالبی که شاید حاوی روشن ترین اظهارنظرها درباره ی اصول حاکم بر نهضت عقل گرایی یا راسیونالیست دینی باشد که جدایی کامل مذهب کاتولیک و مذهب پروتستان را نشان می دهد. اظهارنظرهای لاک را باید با توجه به جنگ مذهبی بین فرقه های مختلف در انگلستان قرن هفدهم مورد مطالعه قرار داد. *** بیان هدف قبول دارم عصری که ما در آن زندگی می کنیم چن...

ادامه مطلب

راه عقل و راه ایمان

راه عقل و راه ایمان

نویسنده: بِلِز پاسکال مترجم: کامبیز گوتن بِلِز پاسکال: گزیده ها(*) بِلِز پاسکال ( ۶۲- ۱۶۲۳) یکی از بزرگترین ریاضی دانان و دانشمندان زمان خود بود. او همچنین مردی بسیار دیندار و نگارنده مشهور پانسه Pensees( اندیشه ها) بود، که در واقع مجموعه ای است از یادداشت های او برای تدوین یک کتاب در دفاع از دین در یک دوران پر از شک و تردید ( که هرگز تدوین آن کامل نشد). در نخستین بخش گزیده های زیر که از مقدمه ی او به رساله ی مربوط به خلأ (؟ ۱۶۴۷...

ادامه مطلب

یادداشت های جان لاک

یادداشت های جان لاک

نویسنده: جان لاک مترجم: کامبیز گوتن اشاره: از سال ۱۶۷۵ تا ۱۶۸۸ فیلسوف انگلیسی جان لاک ( ۱۷۰۴- ۱۶۳۲). در دفتر خاطراتی افکارش را در خصوص موضوعات مختلف ثبت کرده است. مطالب زیر از دو رساله ی کوتاه اوست که به سال ۱۶۷۷ تحت عنوان «معرفت، دامنه و میزانِ آن» و «مطالعه» به چاپ رسیده است. *** اذهان ما به وسعتِ حقیقت ساخته نشده است، و گنجایش آن را ندارد که گستردگی همه ی چیزها را در بر گیرد؛ در میان آنهایی که در دسترسش قرار می گیرند بسیاری چند...

ادامه مطلب

گفتار در روش

گفتار در روش

نویسنده: رنه دکارت مترجم: کامبیز گوتن اشاره: مشهورترین اثر فیلسوف فرانسوی رنه دکارت Rene Descartes( 1650 – 1596) گفتار درباره ی روش هدایت صحیح عقل و یافتن حقیقت در علوم است ( ۱۶۳۷). بخش نخست گفتار به ما می گوید که چگونه او از تحصیلات اسکولاستیک (مدرسی) خود تحت نظر خود یسوعیان آموزشگاه لافِلِش Le Fleche دلسرد و نومید شده و تصمیم می گیرد مطالعه ی ادبیات را رها کرده و معرفت را در «کتاب بزرگ جهان»، یعنی با سیاحت و سفر جستجو کند. گزید...

ادامه مطلب

حیثیت انسان

حیثیت انسان

نویسنده: پیکو دلا میراندولا مترجم: کامبیز گوتن اشاره: جیووانی پیکو Giovanni Pico ، کُنتِ میراندولا (Mirandpla (1463- 94 یکی از بهترین تحصیل کرده های رنسانس ایتالیا بود. با لاتین و یونانی آشنایی داشت، دوست اومانیست ها بود و چندی همکار پلاتونیست ها درآکادمی فلورانس؛ او همچنین در اسکولاستیسیزم، زبان عبری و عربی و ادبیات بومی ایتالیایی تبحر داشت. خطابه درباره ی حیثیت انسان او احتمالاً به سال ۱۴۸۶ به عنوان پیشگفتار جدلی در روم نوشته که...

ادامه مطلب

اومانیست های ایتالیا

اومانیست های ایتالیا

ویسنده: وسپاسیانو دا بیستیچی مترجم: کامبیز گوتن اشاره: وسپاسیانو دا بیستیچی ( ۹۸- ۱۴۲۱) Vespasiano da Bisticci کتاب فروشی اهل فلورانس و یکی از دوستداران سرشناس کتاب عصر خود بود. او دست نوشته های یونانی و لاتین را برای سردمداران برزگِ لی تری هومنیورس Litterae humaniores می خرید، و نسخه نگاران در بوتگا(ی) bottega معروفش به کار نسخه نویسی کتاب های کلاسیک کهن می پرداختند. اثر وی به نام زندگی ها شامل معرفی کوتاهی از حامیان روحانی هنر از ج...

ادامه مطلب

اومانیست قرن

اومانیست قرن

نویسنده: فرانچسکو پتراک مترجم: کامبیز گوتن اشاره: فرانچسکو پترارک ( ۷۴- ۱۳۰۴)، پسر یک محضر دار فلورانسی، مشهور ترین اومانیست قرن خود بود. جمع کننده ی پرشور دست نوشته های کلاسیک که کتابهای متعددی در بزرگداشت بزرگان باستان نوشته است. او اشعار عاشقانه ی چندی نیز نگاشته است. ولی اثر او به نام سِکرِتوم Secretum (حدود ۱۳۴۲ ) کتابی است که در مقام دیگر. این محاوره ای است بین خودش و سن آگوستین که افکارش او را شیفته خود ساخته بود و کتاب اعترافات او را ...

ادامه مطلب

درباب منطق علوم اجتماعی

درباب منطق علوم اجتماعی

نویسنده: تئودور آدورنو مترجم: غلامرضا خدیوی در چنین مناظره ای برای نفر دوم راهی باقی نمی ماند، جز این که یا مانند یک وسواسی رفتار کند و یا نشخوارگر اندیشه های نفر اول باشد. برخود لازم می دانم از آقای پوپر به خاطر این که مرا از این موقعیت ناخوشایند خلاصی بخشیدند تشکر کنم. بدون مقدمه چینی زیاد سعی می کنم گفته های ایشان را دنبال کنم البته بدون این که آنقدر به مضامین کلمه به کلمه گفته هایش بچسبم که ناگزیر وابسته به آنها گردم، و این امر در مور...

ادامه مطلب

منطق علوم اجتماعی

منطق علوم اجتماعی

نویسنده: کارل ریموند پوپر مترجم: غلامرضا خدیوی در مقاله ای که تقدیم خواهد گردید و موضوع آن منطق علوم اجتماعی است مایلم از دو تز عمده آغاز کنم دو تزی که بیانگر تناقض بین دانایی ها و نادانی های ما هستند. تز اول: ما چیزهای زیادی می دانیم که نه تنها شامل موارد جزئی و مورد تردیدی هستند که فقط از دیدگاه روشنفکرانه جالب اند، بلکه دانایی هایی هستند که علاوه بر دارابودن اهمیت عظیم عملی می توانند روشن بینی ژرف نظری و نیز درک اعجاب آوری از جها...

ادامه مطلب

نگاهی به مناظره‌ی پوپر-آدورنو

نگاهی به مناظره‌ی پوپر-آدورنو

نویسنده: غلامرضا خدیوی آنچه که در اینجا عمدتاً مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد مناظره ای است که کارل، ر. پوپرو تئودور. و . آدورنو در سال ۱۹۶۱ انجام گردید. هر چند که بیش از ۴۰ سال است که از تاریخ این مناظره می‌گذرد اما نظر به اهمیتی که این مناظره در مباحث مربوط به منطق علوم اجتماعی و مخصوصاً جامعه شناسی داشته است؛ به آن پرداخته شده است. این نیاز بیشتر از آن جا احساس می‌شد که با وجود این که نزدیک به ۲۰۰ سال از عمر جامعه شناسی می‌گذرد، جام...

ادامه مطلب

هرمنویتیک انتقادی به صورت یک شیوه تعبیر علم

هرمنویتیک انتقادی به صورت یک شیوه تعبیر علم

نویسنده: یوزف بلاشیر مترجم: سعید جهانگیری هرمنویتیک وجودی- هستی شناختی هایدگر به منزله تعمیق نقد استعلایی کانت بر شناخت نگریسته شده است. می توان نشان داد که چطور “ساختار پیشین” فهم فی نفسه مبنایی را فراهم می آورد که براساس آن می توان پُرسش از شرایط امکان شناخت درست را مورد چون و چرا قرار داد. گادامر هیئت دور هرمنویتیکی را بدین منظور به کار می گیرد تا عینیت گرایی ذاتی در «علوم انسانی» تاریخ انگارانه و هرمنویتیکالی را طرد کند. ...

ادامه مطلب

مبانی هرمنوتیک انتقادی

مبانی هرمنوتیک انتقادی

نویسنده: یوزف بلاشیر مترجم: سعید جهانگیری هرمنویتیک تا حدی با دو جنبه مرتبط با هم سرو کار داشته است: مداخله سنت و فهم معنایی که در ذهن قصد شده است. اختلاف میان فلسفه هرمنویتیک و نظریه هرمنویتیکالی حول این مسئله می گردد که چگونه چنین تفهمی ممکن است و آن تا چه حد می تواند شناختی عینی را قوام بخشد. اما در حالی که هر دو رهیافت تأکیدی متعارض بر نقش تأویل کننده می گذارند، در نفی یک بعد سهیم اند: چون و چرا در مفاد موضوع تأویل. هرگونه تأملی...

ادامه مطلب

فلسفه هرمنوتیک و نظریه هرمنوتیکالی

فلسفه هرمنوتیک و نظریه هرمنوتیکالی

نویسنده: یوزف بلاشیر مترجم: سعید جهانگیری فلسفه هرمنویتیکی که هایدگر و گادامر بسط دادند، واجد دو عنصر اصلی است: اولی فلسفه ای استعلایی که تحت عنوان “هرمنویتیک واقع بودگی” (هایدگر) و “هرمنویتیک فلسفی” (گادامر) بنیان گذاشته شد. دوم نظریه علم هرمنویتیک (دیلتای، بتی) که چارچوبی فلسفی به خود گرفت. استدلال اصلی فلسفه هرمنویتیک را به بهترین وجه می توان با اشاره به عنوان کتاب گادامر حقیقت و روش (۱) توضیح داد. از ز...

ادامه مطلب

هرمنویتیک فلسفی گادامر

هرمنویتیک فلسفی گادامر

نویسنده: یوزف بلاشیر مترجم: سعید جهانگیری فلسفه گادامر، نظریه وجودی- هستی شناختی تفهیم را تکمیل نمود و در عین حال، اساس و بنیادی برای نقل معنی آن از طریق تأکید بر شأن زبانی تفهم فراهم آورد. گزارش مختصر من از مساهمت گادامر در نظریه هرمنویتیک، چنین بسطی را اولاً با عطف توجه به تبیین وی از شأن تاریخی تفهم، پیش از آنکه به شأن زبانی آن، بخصوص در نسبتش با کلیت مسأله ی هرمنویتیک بپردازیم، دنبال خواهد کرد. ۱٫ شأن تاریخی تفهم گادامر این جن...

ادامه مطلب