فلسفه های جدید و معاصر

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۳)

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۳)

آگاهی و وظیفه هگل ادّعا می کند که وظیفه، اندیشه‌ی محض است، و بنابراین، فعلیّت (واقعیّت) پیدا نمی‌کند. به عبارت دیگر، او قصد دارد که بگوید وظیفه، اُبژه‌ی مستقیم آگاهی است. امّا این مطلب با «خود آگاهی اخلاقی»[۳۷] در تضاد است؛ زیرا اخلاق در عمل تحقّق می یابد؛ وظیفه‌ی محض، اندیشه‌ی صرف است و بنابراین، آگاهی فاعل، یک «خود آگاهی اخلاقی» نیست. به نظر او، فاعل و وظیفه، دو حقیقت مستقل از هم هستند.[۳۸] از این رو، آگاهی مستقل از وظیفه است؛ آگ...

ادامه مطلب

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۲)

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۲)

نویسنده : محمدجواد موحدی مقایسه‌ی نظام اخلاقی هگل با کانت نظر هگل با نظر کانت درباره ی منشأ «غایی» اخلاق متفاوت است. برای کانت، منشأ غایی اخلاق، الهی است. هرچند، قانون اخلاقی فرمان عقل است، نهایتاً، قانون الهی و وظایف خاص، اوامر و فرامین خداوندند.[۱۹] هگل بر آن است که اخلاق چیزی نیست که خواسته شده باشد، بلکه چیزی است که در فرایند خودِ آگاهی بروز و ظهور می یابد.[۲۰] اشکالی که در این مورد می توان به موضع هگل وارد آورد، این است که چگونه می توان معیاری ...

ادامه مطلب

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۱)

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۱)

نویسنده : محمدجواد موحدی چکیده هگل مدّعی است که نظریّه‌ی اخلاقی کانت، انتزاعی و بدون محتواست؛ علاوه ‌براین، اصول اخلاقی کانت، اخلاقی را عرضه می‌دارند که به واسطه‌ی تناقضات ذاتی که دارد، محال و غیرممکن است. در عوض، هگل پیشنهاد می کند که «زندگی اخلاقی» راه حل عیوبی است که در نظریّه ی اخلاقی کانت مطرح است. هدف این مقاله بررسی و تعیین اعتبار انتقاد هگل است؛ و تا حدی آنچه می توان آن را بسط نظریّه‌ی اخلاقی کانت نامید. برای هگل، اخلاق انتقال ضرور...

ادامه مطلب

انسان مدرن و وارونگی ارزش ها

انسان مدرن و وارونگی ارزش ها

نویسنده: عباس قره گوزلویی بررسی کرامت انسانی در قرآن و مکاتب مادی با نگاهی به انسان شناسی اومانیستی ژوف کاوی ها پیرامون حقیقت و ماهیت انسان با انکه گستره ای به بلندای تاریخ حیات او دارد اما نه تنها به شناخت کامل او منتهی نشده که او را به معمای لاینحل هستی مبدل ساخته است. ناشناخته ماندن ماهیت و به تبع آن قدر، منزلت و کرامت انسان در هستی سبب شده است بسیاری از زوایای دیگر جهان نیز ناشناخته بماند و از رهگذر آن فراز و فرودهای بسیاری حتی ...

ادامه مطلب

رابطه پراگماتیسم و پوزیتیویسم

رابطه پراگماتیسم و پوزیتیویسم

نویسنده: محمد اسدی پراگماتیسم و پوزیتیویسم را عده ای دوروی یک سکه می انگارند و وجوه مشترک آنها را بسیار گسترش می دهند. بعضی معتقدند این دو نحله فکری بر ضرورت نتایج داده ها، مشاهده و فایده مند بودن رفتارهای سیاسی و اجتماعی تأکید می کنند؛ بنابراین نسبت بسیار نزدیکی با هم دارند. بر این اساس باید دید که آیا بنیان گذاران این دو نحله هم بر این باورند یا نه؟ نسبت پراگماتیسم با اصالت تجربه اساسی چیست؟ به نظر ویلیام جیمز هیچ پیوند منطقی بین آنها ن...

ادامه مطلب

پراگماتیسم؛ اساس فلسفی دموکراسی

پراگماتیسم؛ اساس فلسفی دموکراسی

نویسنده: طیبه ارجمندی< پراگماتیسم؛ فرآورده ی فکری ایالات متحده امریکا پراگماتیسم یکی از نگرش های فلسفه غربی و به طور ویژه امریکایی است که به گفته بانیان آن می کوشد مشکلات دست و پا گیر بشری را رفع کند. برای آشنایی بیشتر با این مکتب فکری نخست لازم است تعریفی از آن بیان، و سپس محورها و اصول آن شرح داده شود. واژه پراگماتیسم مشتق از واژه یونان پراگما (Pragma) و به معنی عمل است. این واژه را نخستین بار پارلز پیرس فیلسوف امریکایی، به ک...

ادامه مطلب

افول پراگماتیسم و ظهور نئوپراگماتیسم

افول پراگماتیسم و ظهور نئوپراگماتیسم

نویسنده: حسن بسطامی «حقیقت چیست و چگونه می توان آن را شناخت؟» این پرسشی است که طی تاریخ ذهن بسیاری از فیلسوف ها را به خود مشغول کرده است، اما در عصر مدرنیته با انقلاب هایی که در عرصه های گوناگون زندگی انسان رخ داد فلسفه نیز دچار تغییرهای عظیمی شد و گاه حتی وسیله ای گردید برای توجیه نظام های برآمده از مدرنیته. پراگماتیسم یکی از مکتب های فلسفی عصر کنونی است که در پاسخ به این پرسش دیدگاهی متفاوت از مکتب های فلسفی پیش از خود دارد. برای ...

ادامه مطلب

تجربه قربانگاه حقیقت

تجربه قربانگاه حقیقت

نویسنده: حمیدرضا مرشدی نگاهی به فلسفه پراگماتیسم و بنیان گذاران آن پراگماتیسم جنبشی است فلسفی که اعتقاد دارد معنا و حقیقت امور و اندیشه ها را باید در فوائد و نتایج آنها یافت؛ پس نه می توان و نه باید به دنبال حقیقت غایی و نهایی گشت. بر این اساس در این مکتب فایده عملی نظریه ها و اندیشه ها مهم ترین ملاک حقیقت آنهاست. چارلز پیرس، جیمز و جان دیویی مهم ترین فیلسوفان پراگماتیست به شمار می آیند؛ زیرا این مکتب را چارلز پیرس پایه گذاشت و ویل...

ادامه مطلب

پراگماتیسم، فلسفه یا روش

پراگماتیسم، فلسفه یا روش

نویسنده: روح اله فروزش نگاهی به سیر مکتب روش شناختی پراگماتیسم گفت و گو با دکتر عبدالحسین خسروپناه حجت الاسلام دکتر عبدالحسین خسروپناه دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه های اسلامی است که در حوزه فلسفه سیاسی کتاب ها و مقاله های بسیاری نگاشته است. یکی از موضوع هایی که وی درباره آن مطالعه گسترده ای کرده نحله های فکری قرن بیستم است. برای مصاحبه با او درباره پراگماتیسم به دفتر کار او رفتیم؛ مثل همه استادان دانشگاهی در اتاقی پر از کتاب و آثار عل...

ادامه مطلب

گذار از مدرنیته

گذار از مدرنیته

نویسنده:محمد صالح کاوه فرهنگ مدرن دیگر پاسخگوی نیازها نیست روز چهاردهم ژوئیه ۱۷۹۳، یعنی یک سال پس از روی کار آمدن ژاکوبن ها و اعلام جمهوری فرانسه، هگل، هولدرلین و شلینگ در حواشی شهر دانشجویی خود درختی به نام «درخت آزادی»بر پا می کنند و با خواندن سرود «مارسی یز»(سرود ملی فرانسه که شلینگ متن آن را به آلمانی ترجمه کرده بود)به دور آن درخت پایکوبی می کنند.هگل تا پایان عمر ۶۱ ساله خود، ستایشگر انقلاب فرانسه باقی ماند و هر ساله در سالگرد این انقل...

ادامه مطلب

خوب و خواستنی؛ نقدی بر فلسفه‌ی اخلاق میل

خوب و خواستنی؛ نقدی بر فلسفه‌ی اخلاق میل

نویسنده:مرتضی مردیها* چکیده: در این مقاله نکته ای را به بررسی و نقد می‌گذاریم که در مبحث سودانگاری یا فایده گرائی مهم‌تر و مسئله آمیخته تر جلوه کرده است؛ و آن نکته این است که اگر مغالطه‌ی طبیعت گرائی مورد نظر جورج ادوار مور شکل دیگری از همان مسئله‌ی هیوم، یعنی استنتاج منطقاً نامجاز باید اخلاقی از است، باشد، آیا استیوارت میل در پی ریزی اخلاق فایده گرا و مساوی قرار دادن خوب با خواستنی، مرتکب آن شده است؟ پاسخ نگارنده به این پرسش منفی ...

ادامه مطلب

یادداشتی در باب جان استوارت میل

یادداشتی در باب جان استوارت میل

نویسنده:دکتر مرتضی مردیها نوشتن یادداشتی راجع به جان استیوارت میل انتخاب بدی نیست، وقتی نگارنده او را یکی از بهترین فیلسوفان عصر جدید تلقی میکند. میل به جد برای من جذاب و دوست‌داشتنی بوده است و شاید رمز آن این است که میل چندان جذاب و دوست‌داشتنی نیست. منظورم این است که غالباً افراد به این سبب مجذوب می‌شوند که در شخصیتی اوصاف عجیب و ماجراجویانه و متفاوت و خاصی می‌بینند که همچون یک غذای پرچاشنی یکنواختی کسل‌کننده‌ی ذائقه را برهم میزند. برخی ب...

ادامه مطلب

مشیت فراگیر الهى و اختیار وآزادى انسان در فلسفه کى یرکگور

مشیت فراگیر الهى و اختیار وآزادى انسان در فلسفه کى یرکگور

نویسنده: الیاس رضایى اختیار و آزادى از مباحث مهمى است که از همان آغاز تفکر بشرى، ذهن بزرگترین متفکران و اندیشمندان را به خود مشغول داشته است. از متفکران غربى گرفته تا اندیشمندان اسلامى همگى به گونه‏اى با این مسئله دست‏به گریبان بوده‏اند. متفکران «اگزیستانس‏» (۱) از کسانى‏اند که انسان را آزاد و مختار مى‏دانند. در حقیقت مى‏توان گفت: این مکتب در مقابل همه مکتبهایى که آزادى انسان را زیر پا گذاشته بودند، قیام کرد. در مقابل مکتب مارکسیسم که انسان را...

ادامه مطلب

بنتام؛ فیلسوف منفعت گرایی و سودجویی

بنتام؛ فیلسوف منفعت گرایی و سودجویی

نویسنده:معصومه نعمتی جرمی بنتام در سال ۱۷۴۸ در انگلستان دیده به جهان گشود. کتاب “درآمدی بر اصول اخلاق و حقوق” بنتام برای نخستین بار در سال ۱۷۸۰ و سپس در سال ۱۷۸۹ به طبع رسید. دلبستگی اصلی بنتام در حقوق و بویژه قانونگذاری، این سئوال عمده بود که چگونه می توان تعیین نمود که چه قوانینی باید تصویب، اصلاح یا لغو شوند؟ آنچه بنتام آن را “اخلاق شخصی” می خواند، تنها نقش فرعی را در این مسئله ایفا می کند. ‏ بنتام در سال ۱۷۷۶ ضمن مقاله “درباره حکو...

ادامه مطلب

مفهوم بدن در اندیشه فلسفی مرلوپونتی

مفهوم بدن در اندیشه فلسفی مرلوپونتی

نویسندگان: دکتر بهجت یزدخواستی، دکتر علی ربّانی، ابراهیم اخلاصی(۱) پیش از نیمه دوم دهه ۱۹۸۰ اغلب جامعه شناسان در جامعه شناسی پزشکی و جامعه شناسی عمومی، ضمن غفلت از بُعد جسمانی و شهوانی بدن، علاقه‏ مند به تأمّل درباره جنبه‏ های غیرمادی آن بودند. ترنر بی‏ توجهی به جامعه شناسی بدن را ناشی از سنّت فلسفی جدایی ذهن و عین از یکدیگر می‏ داند که از دکارت به یادگار مانده است. منتقدان معتقدند که چنین دوگانه‏ انگاری به بهای کم‏ اهمیت دادن جسم و جهان م...

ادامه مطلب

تبیین حق از نگاه هوفلد (۷)

تبیین حق از نگاه هوفلد (۷)

نویسندگان:سید محمود نبویان * و سید مصطفی حسینی نسب** نقد و بررسی نظریه هوفلد آنچه تاکنون بیان شد، تصویری ساده از نظریه ای است که هوفلد درباره انواع حق ارائه کرده است. این نظریه هم در شکل کلی اش و هم در جزئیاتش، مورد نقد واقع شده است. نویسندگان پس از هوفلد بر نظریه وی ایرادهایی گرفته و سعی کرده اند تا با رفع برخی ایرادها، به دیدگاه مناسب تری درباره انواع حق دست یابند. برخی در نقدهای خویش شکل کلی نظریه را مورد اعتراض قرار داده اند و بر...

ادامه مطلب

تبیین حق از نگاه هوفلد (۶)

تبیین حق از نگاه هوفلد (۶)

نویسندگان:سید محمود نبویان * و سید مصطفی حسینی نسب** چکیده نظریه هوفلد درباره تقسیم حق به چهار نوع و روابط میان آنها، بر مباحث مربوط به تحلیل حق و موقعیت های حقوقی، تأثیر قابل توجهی در غرب گذارد؛ به گونه ای که می توان گفت منطق جدیدی درباره حق در غرب بنا نهاده شد. در قرون بیستم، با توجه به اهمیت این نظریه، افراد زیادی- از جمله برخی از حکمای اسلامی- به نقادی و یا اصلاح این نظریه پرداختند. همچنین مقالات متعددی در دفاع یا رد این نظریه نو...

ادامه مطلب

دوبیران؛ بزرگ ترین حکیم الهی فرانسه در قرن نوزدهم

دوبیران؛ بزرگ ترین حکیم الهی فرانسه در قرن نوزدهم

“مِن دوبیران” در سال ۱۷۶۶ در فرانسه زاده شد. وی با آنکه در کودکی تحت تعلیم کشیشان و مردان مذهبی تعلیم یافته و تربیت گشته بود امّا علاقه چندانی به امور مذهبی نداشت. لذا در دوران جوانی فاقد گرایش های مذهبی و دینی و امور باطنی بود و علاقه و توجهی به امور اعتقادی و دیانت در وی احساس نمی گشت. اما پس از گذشت مدت زمانی از حیات دوبیران و افول دوران جوانی، وی به امور باطنی و مذهبی معطوف شد و با تکیه بر تعقل مداری به نگارش مطالبی در این ب...

ادامه مطلب

ادراکات از دیدگاه هیوم(۴)

ادراکات از دیدگاه هیوم(۴)

نویسنده: حمیدرضا ورکشی (*) نقد و بررسی: الف. منشأ تصورات خلاصه ی مدعای هیوم در باب منشأ تصورات این بود که ادراکات به دو دسته ی انطباعات و تصورات تقسیم می شوند. او ریشه و منشأ تمام ادراکات انسان را در تجربه و برخورد حواس با پدیده های تجربی می داند و هر نوع ادراکی را که ریشه و اساسی در تجربه نداشته باشد، به رسمیت نمی شناسد. اگر در ذهن اندیشه ای باشد که قابل بازگشت به انطباعی نباشد، تیغ هیومی آن را بی معنا می شمارد و گردن می زند. هیوم...

ادامه مطلب

ادراکات از دیدگاه هیوم (۳)

ادراکات از دیدگاه هیوم (۳)

علیت هیوم دو سه بار خلاصه ای از فلسفه ی خودش تهیه کرد و هر دفعه علیت را محور تأکید قرار داد، یعنی وقتی می گوییم فلان وضع علت وضع دیگر است یا وضع دیگری را ایجاد می کند، مقصودمان چیست؟ این موضوع بیش از آنکه افراد ناآشنا با فلسفه خیال می کنند، مهم و جالب توجه است. چون آنچه به ظاهر سرتاسر دنیایی را که می شناسیم به هم پیوند می دهد، رابطه ی علت و معلول است. پیداست که هیوم آنچه را می خواسته در این باره بگوید شالوده ی فلسفه ی خودش تلقی می ...

ادامه مطلب

ادراکات از دیدگاه هیوم (۲)

ادراکات از دیدگاه هیوم (۲)

نویسنده: حمیدرضا ورکشی (*) منشأ تصدیقات چنان که پیش تر اشاره شد، نزاع اساسی عقل گرایان و تجربه گرایان مربوط به منشأ تصورات است. اما اختلاف دیگری نیز بین این دو گروه فیلسوفان وجود دارد که مربوط به تصدیقات است. آن اختلاف در این است که آیا همه ی تصدیقات ما از استقرا و تجربه حاصل می شود، یا اینکه یک دسته تصدیقات بدیهی عقلی مقدم بر تجربه هم داریم که بدون آنها دستیابی به تصدیقات نظری اعم از عقلی و تجربی ناممکن است؟ این قضایای عقلی معیار اصلی و درج...

ادامه مطلب