فلسفه یونان

بینش هندی و بینش یونانی

بینش هندی و بینش یونانی

    سیدحسن تقی‌زاده از جمله رجال سیاسی تاریخ ایران است که فراز و فرودهای زیادی در زندگی شخصی و سیاسی او وجود دارد. تقی‌زاده بر جدایی دین از سیاست تأکید می‌کرد تا حدی که گروهی از علمای نجف از جمله آیت‌الله عبدالله مازندرانی و آخوند خراسانی فتوا به «فساد مسلک سیاسی» وی دادند. تقی‌زاده در سال ۱۳۲۵ه. ق عضو «لژ بیداری ایران» شد. وی پس از مدتی به بالاترین مقام فراماسونری؛ یعنی استاد اعظم می‌رسد. شاید برای شناخت تقی‌زاده ...

ادامه مطلب

سقراط حکیم از دید حکمای ایرانی

سقراط حکیم از دید حکمای ایرانی

  نویسنده: مسن جهانگیری   تاریخ شهادت می‌دهد که ملّت مسلمان و فرهنگ دوست ایران همواره طالب علم و حکمت بوده است، از هر موقعیتی که پیش آمده و از هر منبع و مأخذی که توانسته استفاده کرده و علم و حکمت آموخته است و اصولاً برای نفس علم و حکمت اصالت و استقلال قایل شده و عالمان و حکیمان را بدون توجه به زبان و ملّیت و دین و مذهب، بلکه صرفاً به خاطر علم و حکمتشان گرامی داشته است. به ویژه اگر عالمی همچون سقراط علاوه بر ...

ادامه مطلب

سقراط در آئینه زمان (۱)

سقراط در آئینه زمان (۱)

نویسنده:قنبر بابائی مقدمه : گرچه سقراط کتابی ننوشته و ادعایی نداشته است ولی زندگی پرفراز و نشیب اندیشه های چند بعدی و از همه بالاتر شخصیت جذاب او چنان در میان اندیشمندان ،فیلسوفان و معلمان و …تبلور یافته است که برای ترسیم نمودار شخصیتی او باید از چندین دیدگاه استفاده کرد .در این مقاله سعس شده اس با نمودار ساختن جو حاکم بر جامعه زمان سقراط و تجلی او بعنوان سقراط حکیم ،مصلح ،معلم ،متهم ،مدافع و محکوم گوشه ای از چهره ی این فیلسو...

ادامه مطلب

ملاحظاتی درباره مقاله «تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض»

ملاحظاتی درباره مقاله «تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض»

نویسنده: علی ملک محمدی چکیده « تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض » عنوان مقاله ای است، به قلم مولفین در مجله پژوهش های فلسفی – کلامی، شماره ۳۱ و ۳۲ که عهده دار بررسی نظر ارسطو درباره اصل امتناع تناقض می باشد. سه نتیجه اساسی در این مقاله أخذ شده است: ۱) ارسطو تعبیر واحدی از این اصل ندارد، ۲) ناهم سازگاری برخی دیدگاه های ارسطو در این زمینه، ۳) گزاره نما بودن این اصل بنا به تقریر ارسطو. در این نوشته سعی بر این است تا از دو جهت ایده های م...

ادامه مطلب

خدا در اندیشه ارسطو (۱)

خدا در اندیشه ارسطو (۱)

چکیده ارسطو در فلسفه و کلام سنتی ما، حکیمی الهی و بعضاً پیامبر معرفی شده است؛ در حالی که نمی توان حتی او را، به قطع، موحد دانست؛ چه رسد به آن که پیامبر یا حکیمی الهی باشد. این دیدگاه چند علت داشت. ۱٫ ادعای برخی متکلمان مسیحی مبنی بر آشنایی سقراط و افلاطون با دین موسی(ع) در مصر؛ ۲٫ استفاده ی متکلمان قرون وسطی، از جمله آگوستینوس و توماس آکوینی، از فلسفه ی ارسطو برای تفسیر مسیحیت و سعی در انطباق میان مسیحیت و فلسفه ی ارسطو؛ ۳٫ انتساب بر...

ادامه مطلب

خدا در اندیشه ارسطو (۲)

خدا در اندیشه ارسطو (۲)

۳٫ اثبات وجود خدا از راه علت غایی چهارمین دلیل ارسطو در اثبات وجود خدا، «غایتمندی جهان» است. او معتقد است تمام موجودات عالم، اعم از جمادات، نباتات، حیوان و انسان، رو به غایتی دارند و هیچ موجودی عبث و بیهوده آفریده نشده است. (کاپلستون، ج۱،ص۳۵۹)(۱) او می نویسد: با توجه به دو معنی غایت و تمایز آن از یکدیگر، معلوم می شود که علت غایی در میان موجودات نامتحرک قرار دارد، چه علت غایی اولاً به معنی موجودی است که عمل برای خیر آن انجام می گیرد ثانیا...

ادامه مطلب

شأن فلسفه کدام را اقتضاء می کند ؟ : شوخی یا جدی ؟

شأن فلسفه کدام را اقتضاء می کند ؟ : شوخی یا جدی ؟

• دو جمله شنیدنی ۶-۱- ابتداء دو جمله شنیدنی را با هم بخوانیم : خلاقیت و بازی به هم نزدیک اند (جی . جی یونگ). باید پی برده باشید که کل علم ، یعنی مجموع اندیشه ی بشر ، به یک معنا نوعی نمایش است(جی.بیونووسکی) . لازم است درباره ی اینکه آیا خود افلاطون محاورات را وسیله ای برای انتقال فلسفه، جدی می دانست یا نه ،و، به تبع آن ، نگرش ما نسبت به محاورات چگونه باید باشد ،بیش از آنچه در مقدمه به اختصار اشاره کردم ، سخن گوییم .این مقدمه با نقل قولی از نام...

ادامه مطلب

دیدگاه هایدگر درباره نظریه حقیقت افلاطون

دیدگاه هایدگر درباره نظریه حقیقت افلاطون

• مقدمه مترجم هایدگر در این مقاله(۱)، ابتدا فقراتی از رساله جمهوری را که در خصوص «تمثیل غار» است از یونانی ترجمه می کند و سپس دو تفسیر از آن ارائه می کند: تفسیر اول از آن خود افلاطون است که بنابر آن تمثیل تصویری است از حرکاتی که انسان می تواند در درون و بیرون غار انجام دهد. این حرکات نهایتاً به تربیت نفس یا پایدیا منجر می شود. تفسیردوم از آن خود هایدگر است که بنابرآن تمثیل نه تنها تصویری از پایدیاست، که در واقع بیانگر نظریه حقیقت افلا...

ادامه مطلب

دولت – شهر از دیدگاه افلاطون

دولت – شهر از دیدگاه افلاطون

• افلاطون و کار ویژه دولت نظریه ی سیاسی افلاطون با علم اخلاق او ارتباط نزدیک دارد . زندگانی یونانی اساساً گونه ای زندگی شهری بود ، در دولتشهر ( مدینه ) به سر برده می شد و جدا از شهر تصور کردنی نبود ، به طوری که به خاطر هیچ یونانی اصیلی خطور نمی کرد که آدمی اگر بکلّی جدا از کشور زندگی کند بتواند یک انسان کاملاً نیک باشد ، زیرا تنها در جامعه و به واسطه ی جامعه است که زندگی خوب برای انسان ممکن می شود – و منظور از جامعه همان دولتشهر است . ...

ادامه مطلب

نظریه ی معرفت افلاطون ( روایت کاپلستون )

نظریه ی معرفت افلاطون ( روایت کاپلستون )

تئای تتوس و جمهوری ۹-۱- نظریّه ی افلاطون را در باب معرفت( Knowledge، یا علم، یا شناخت، یا شناسایی) در هیچ یک از محاورات با بیان منظّم و کاملاً ساخته و پرداخته نمی توان یافت. تئای تتوس در واقع به بررسی مسائل شناسایی اختصاص دارد، لیکن نتیجه ی آن منفی است، زیرا در آنجا افلاطون به ردّ نظریّه های نادرست معرفت، مخصوصاً این نظریّه که معرفت، ادراک حسّی است می پردازد. به علاوه، افلاطون هنگامی که می خواست تئای تتوس را بنویسد، نظریّه ی خود را درباره...

ادامه مطلب

نظریه های صور (مُثُل) و واحد افلاطون

نظریه های صور (مُثُل) و واحد افلاطون

افلاطون هیچ گاه از نظریه مُثُل جدا نشد ۱۰-۱- در اینجا قصد ما این است که نظریه صُوَر یا مُثُل را از جنبه هستی شناختی آن بحث کنیم. قبلاً دیدیم که در نظر افلاطون متعلّق معرفت حقیقی باید ثابت و پایدار باشد، یعنی عقلی (معقول) باشد نه حسی (محسوس)، و این شرایط و لوازم تا آنجا که به عالی ترین حالت شناسانده، یعنی علم (نوئزیس)، مربوط است به وسیله کلی(Universal) حاصل می شود. شناخت شناسی افلاطون به وضوح می رساند که کلّیّاتی که ما در فکر در می یا...

ادامه مطلب

زندگی افلاطون

زندگی افلاطون

• آشنایی با زندگی افلاطون ۲-۱٫ اگر نامه ی هفتم افلاطون اصیل باشد، در این موقعیت ویژه قرار می گیریم که زندگینامه ی خودنگاشتی را از او داریم که خلاصه ای از مراحل رشد وی را بازگو می کند و جریان تاریخی ای را که به او مربوط است شرح می دهد ، یعنی رفتار جابرانه ی حکومت سیراکوس در قرن چهارم . اگر نامه را از او ندانیم ، باز هم از اعتبار آن زیاد کاسته نمی شود ، زیرا منکرین اصالت آن می گویند یکی از شاگردان بی واسطه ی افلاطون قبل از مرگ او یا اند...

ادامه مطلب

تأثیر پذیری های فلسفی افلاطون

تأثیر پذیری های فلسفی افلاطون

• روایت ارسطو از افلاطون افلاطون در خلأ عقلانی به تفکر نپرداخت . برخی از عمیق ترین و اصیل ترین عقاید او از کوشش برای حل مسایلی به دست آمد که اسلاف وی مطرح کرده بودند و او کاملاً در اندیشه ی آنها بود . ارسطو می گوید : فلسفه ی افلاطون شبیه فلسفه ی فیثاغوریان بود ، اما در عین حال ویژگی های خاصی نیز داشت . ارسطو این سخن را در کتاب اول ما بعد الطبیعه آورده است ، آنجا که به بررسی سهم فیلسوفان پیشین را در آموزه ی « علل » خودش می پردازد ،...

ادامه مطلب

تاثیر پذیری های افلاطون از آیین مغان

تاثیر پذیری های افلاطون از آیین مغان

چکیده بحث افلاطون فیلسوف یونانی در برخی از آثارش توضیحاتی در باب روشهای تعلیماتی و شیوه حکومتی ایران، بویژه آیینها و عقاید مغان ارائه کرده است،بطوریکه می توان احتمال داد آشنایی او با این موضوعات، تاثیراتی در برخی از عقاید و آراء او داشته است. این مقاله در یک مقدمه و سه بخش درصدد است تا این تاثیر و حدود آن را روشن نماید. مقدمه: ایران و یونان: چرایی و چگونگی توجه و ارتباط دو سرزمین ایران و یونان را نسبت به هم نشان می دهد. بخش اول: پیشقدم...

ادامه مطلب

آثار افلاطون به (روایت کاپلستون)

آثار افلاطون به (روایت کاپلستون)

آثار افلاطون را داریم، اما درس گفتارهایش را نداریم! به طور کلی می توان گفت که ما مجموعه ی کامل آثار افلاطون را در دست داریم. چنانکه تیلور اظهار نظر می کند: « هیچ جا در دنیای قدیم ( پس از افلاطون) ما به اشاره ای به کتابی از افلاطون بر نمی خوریم که آن کتاب را نداشته باشیم.» پس می توانیم فرض کنیم که ما همه ی محاورات منتشر شده ی افلاطون را در دست داریم. امّا، چنانکه قبلاً خاطر نشان شد، ما گزارشی از درسهایی را که وی در آکادمی می داده ا...

ادامه مطلب

آیا افلاطون پیش از مرگ سقراط محاوره ای نوشته است ؟ (دیدگاه گاتری )

آیا افلاطون پیش از مرگ سقراط محاوره ای نوشته است ؟ (دیدگاه گاتری )

• پرسشی سخت شاید نتوان پاسخی برای این پرسش عرضه کرد ، اما از آنجا که کسان زیادی به آن علاقمندند ، از میان دیدگاه های متعددی که در این مورد هست اندکی را در این جا می آورم و امیدوارم همین مقدار بتواند نوع استدلال هایی را که برای پاسخ مثبت یا منفی مسئله آورده می شود ، روشن سازد . از قدیم هیچ مدرکی باقی نمانده است جز داستان مشکوک دیوگنس لائرتیوس مبنی بر اینکه سقراط قرائت لاخس از سوی افلاطون را شنید وگفت : « خدایا ، این جوان چقدر دروغ در...

ادامه مطلب

گشت و گذار در « جمهوری» افلاطون (روایت وابرتون)

گشت و گذار در « جمهوری» افلاطون (روایت وابرتون)

غار ۸-۱- غاری را در نظر آورید که در آن شماری را زندانی کرده اند. زندانیان به زنجیر بسته شده اند و رو به دیوار انتهای غار دارند. آن ها در تمام عمر آن جا بوده اند و لحظه ای سر نمی جنبانند، به طوری که جز دیوار غار هیچ چیز را نمی توانند ببینند. در پشت سر ایشان آتشی روشن است، و میان آن ها و آتش راهی است. در راه کسان گوناگون عبور می کنند و سایه ی آن ها بر دیوار غار می افتد. شماری از آن ها با خود پیکره هایی از حیوانات حمل می کنند که سایه ی آ...

ادامه مطلب

سخنی درباره ی گفت و شنودهای افلاطون ( محاوره ها )

سخنی درباره ی گفت و شنودهای افلاطون ( محاوره ها )

نسخه شناسی محاوره های افلاطون ۱-همه ی آثار افلاطون – به استثنای نامه ها – به سبک گفت و شنود بوده و تماماً باقی مانده اند . ( حتی دفاعیه نیز اساس محاوره ای دارد ). اینکه آیا همه ی آنچه در دست ماست از آنِ افلاطون هست یا نه ، بحث جداگانه ای است . دیوگنس فهرست ده محاوره را بر می شمارد که در قدیم مجعول می دانسته اند . از میان آنها ۱ ، دمودوکوس ، سیسوفوس ، اروکسیاس ، آکسیوخوس و آلکیون به دست ما رسیده است ، به علاوه ی دو محاوره ی دیگر که در فه...

ادامه مطلب

نظریه اخلاقی افلاطون ( روایت کاپلستون)

نظریه اخلاقی افلاطون ( روایت کاپلستون)

خیر اعلی چیست ؟ ۱۳-۱- اخلاق افلاطون مبتنی بر جستجوی سعادت و نیکبختی است . به این معنی که در جهت حصول بالاترین خیر انسان ، که داشتن آن سعادت و نیکبختی حقیقی را در بردارد ، هدایت شده است . می توان گفت که بالاترین خیر انسان توسعه و پیشرفت حقیقی شخصیت انسان به عنوان موجودی عقلانی و اخلاقی ، رشد و پرورش صحیح نفس او ، خوشی و آسایش هماهنگ کلی زندگی است . وقتی که نفس آدمی در حالتی است که باید در آن باشد ، در آن صورت انسان نیکبخت و سعادتمند اس...

ادامه مطلب

روانشناسی افلاطون ( روایت کاپلستون )

روانشناسی افلاطون ( روایت کاپلستون )

افلاطون تئوری پرداز اصالت روح افلاطون به هیچ وجه تسلیم روانشناسی (علم النّفس ) سطحی جهانشناسان پیشین که نفس یاران را تأویل به هوا یا آتش یا اتم می کردند نشد : او نه مادّی مذهب بود و نه از کسانی که نفس را پدیده ای فرع بر بدن ( نمود یا شبه پدیدار )( ۱) می شمارند ، بلکه طرفدار قطعی و سرسخت اصالت روح(۲) بود . نفس به وضوح از بدن متمایز است ؛ و با ارزش ترین دارایی انسان است ، و توجه و مراقبت راستین نفس باید کار اصلی آن باشد . بدین گونه ...

ادامه مطلب

آیا نسبتی بین آرای الهی افلاطون با آیات قرآن وجود دارد؟

آیا نسبتی بین آرای الهی افلاطون با آیات قرآن وجود دارد؟

مقدمه ۱۵-۱- پرسشی که برخی متفکران فلسفه را به اندیشه و بحث واداشته، این است که آیا تفسیر فلسفه یونان به عنوان یک فلسفه الهی می تواند مطرح باشد . و آیا اساسا نسبتی بین آرای الهی افلاطون با آیات قرآان می تواند وجود داشته باشد؟. در این مقاله نوسنده با رجوع مستقیم به آثار افلاطون وارائه تفسیر و تطبیق مختصری، کوشیده فضای کلی فلسفه افلاطون را از این منظر بررسی و با استناد به متن عبارات افلاطون نشان داده که فلسفه افلاطون نه تنها یکی از الهی...

ادامه مطلب