فلسفه یونان

نگاهی به هستی شناسی در فلسفه غرب از آغاز تا سقراط

نگاهی به هستی شناسی در فلسفه غرب از آغاز تا سقراط

شاید مهم ترین مساله ای که فلسفه- به عنوان شاخه ای از درخت تنومند شناخت بشری – در طول تاریخ حیات و حیات تاریخی خود، کوشیده به آن پاسخ دهد و آن را به عنوان معمایی بغرنج حل کند، مسأله هستی شناسی است. هستی چیست؟ سرچشمه و منشا وجودی وجود کدام است؟ گوهر بنیادین و ریشه پنهان آن چیست و از کجاست؟حل سایر مسائل اساسی فلسفه، به طور مستقیم یا غیر مستقیم، آشکار یا ضمنی، بستگی تام به پاسخی دارد که به این پرسش های بنیادین داده می شود، و در ار...

ادامه مطلب

زایش الهیات در فلسفه‌ی یونانی و برآمد آن در فلسفه‌ی ابن سینا

زایش الهیات در فلسفه‌ی یونانی و برآمد آن در فلسفه‌ی ابن سینا

در این مقاله از میان کتاب های الهیات ابن سینا سه کتاب الهیات از مجموعه‌ی نجات، الهیات از مجموعه‌ی اشارات و تنبیهات و الهیات از مجموعه‌ی دانشنامه‌ی علایی را پایه‌ی کار قرار داده ایم. علت توجه‌ ویژه به الهیات دانشنامه‌ی علایی در این مقاله به دو دلیل است: ۱- نخست این که نشان دهیم که ابن سینا را نمی توان به یک متأله یا تئولوگ دینی فرو کاست، زیرا حتی اگر کتاب های فراوانی را که او در سایر رشته های فلسفی و علمی نگاشته است، مانند منطق، طبی...

ادامه مطلب

ارسطو و فلسفه اولی

ارسطو و فلسفه اولی

ارسطو (۳۲۲ – ۳۸۴ ق.م) عقیده داشت فلسفه اولى یعنى علم به وجود از آن حیث که موجود است. به عبارت دیگر فلسفه اولى نه علم به وجودى مشخص؛ بلکه علم به مطلق وجود و حقیقت و مبادى و علل و احوال و اوصاف اصلى آن است. از این نگره، علم به محسوسات یا همان جزئیات تعلق نمى‌گیرد بلکه آنچه به ادراک عقل در مى‌آید فقط کلیات معلوم است. به اعتقاد ارسطو نمى‌توان صرفا کلیات معقول را موجود واقعى دانست و وجودشان را مستقل شمرد و جزئیات یعنى محسوسات را از آن...

ادامه مطلب

آشنایی با آرای افلاطون در زمینه عرفان و دین

آشنایی با آرای افلاطون در زمینه عرفان و دین

دو شکل کلی وحدت‌انگاری که در فلسفه و عرفان قابل پیگیری هستند “مونیسم”(۱) و “وحدت وجود”اند(۲) که البته نمی‌توان هیچ یک از این‌دو را در اندیشه افلاطون، دارای یک تحقق تام و تمام دانست. ممکن است که یک مفسر تمایل داشته باشد تا به ارائه یک تفسیر مونیستی براساس ایده «خیر» و رابطه آن با عالم اقدام کند. چنین رویکردی قطعا به فلسفه‌ای نو افلاطونی منجر خواهد شد که شکل پیشرفته‌ترآن در تفاسیر مسیحی و اسلامی نیز یافت می‌ش...

ادامه مطلب

سقراط؛ سیاست، حکمت و عدالت

سقراط؛ سیاست، حکمت و عدالت

سقراط به لحاظ معرفت‌شناسى مى‌گفت دانشى ندارم و آموزش نمى‌دهم. مع هذا او تلاش داشت با روش تجاهل و دیالکتیک، سهویات و خطاها را تا رفع شبهه ذهنى پیش ببرد و ذهن آدمیان را در زایش حقیقت یارى دهد. وى مى‌کوشید از این طریق انسان‌ها را یارى دهد تا آنان به خود آیند و راه کسب معرفت را بیابند . به نظر سقراط از آنجا که مردمان عالمانه و عامدانه دنبال شر نمى‌روند و در صورت تشخیص خیر و نیکى آن را بر مى‌گزینند؛ لذا باید در تشخیص خیر کوشید و شجاعت و عدال...

ادامه مطلب

پا جای پای سقراط،سیری در آراء و اندیشه های افلاطون

پا جای پای سقراط،سیری در آراء و اندیشه های افلاطون

اشاره: بیشترین اطلاعاتی که از سقراط به دست ما رسیده، از طریق افلاطون بوده است. سقراط یکی از قهرمانان فکری آثار افلاطون است. به همین دلیل، می توان گفت افلاطون اولین متفکر یونانی است که بیشتر آثارش در اختیار ما قرار دارد و متفکران پیش از افلاطون و از جمله سقراط، یا آثاری را از خود برجای نگذاشته اند و یا آثار آنها از بین رفته است. آنچه می خوانید، به اختصار به اندیشه های افلاطون و همچنین نسبت این اندیشه ها با آرای سقراط اشاره می کند. ۱) ...

ادامه مطلب

آراى افلاطون

آراى افلاطون

افلاطون (۴۲۷ -۳۶۰ ق.م) عقیده داشت چون محسوسات نه حقایقى اصیل و باقى که ظواهرى عرضى و گذرا هستند لذا علم نه به محسوسات حدس و گمان‌پذیر، بل که به عالم معقولات تعلق مى‌گیرد. از این نگره، امور عالم اعم از مادى و معنوى داراى اصل و حقیقتى هستند که سرمشق و نمونه کاملشان به شمار مى‌آید و این اصل و حقیقت مثالى نیز نه با حواس که تنها با عقل درک مى‌شود. مثل هرچیز حقیقى یکتا داشته و مطلق و لایتغیر و فارغ از زمان و مکان ابدى و کلى مى‌نماید. مع‌هذا مف...

ادامه مطلب

ویژگیهای تفکر پیشاسقراطی

ویژگیهای تفکر پیشاسقراطی

تفکر پیشاسقراطی با چند ویژگی و همچنین گروه و گرایش فکری و نظری، شناخته می شود. با وجود این، این نکات مستقیما از آثاری که متفکران پیشاسقراطی به جا گذاشته باشند، قابل دریافت نیست، زیرا بسیاری از این آثار یا کاملاً از بین رفته اند یا به صورت ناقص در اختیار ما قرار گرفته اند که آن هم بیشتر توسط مورخان فلسفه چون هراکلیتوس و ارسطو و … به ما رسیده است. آنچه می خوانید، به ویژگیهای تفکر و فلسفه پیشاسقراطی می پردازد. ۱) اگرچه تفکر پیشاسق...

ادامه مطلب

دموکریتوس

دموکریتوس

دموکریتوس فرزند هگسیستراتوس و زادگاه وى شهر آیدرا بود. هرچند سال تولد وى به درستى مشخص نیست اما مى توان سال تولد وى را در حدود ۴۶۰ پیش از میلاد دانست. گروهى نیز سال تولد وى را هشتادمین المپیاد مى دانند. گفته مى شود وى عمرى طولانى داشته است و هنگام مرگ ۱۰۹ساله بوده است و بدین ترتیب سال مرگش را حدود ۳۸۰ مى دانند. درباره زندگى و رویدادهاى عمر وى گزارش هاى فراوانى در دست است که جز اندکى از آنها بقیه همه افسانه و ساختگى است و اصالت تاریخى ندا...

ادامه مطلب

فلسفه یا خطابه

فلسفه یا خطابه

واژه‌ فلسفه‌، یونانی‌ است ‌ واژه‌ «فلسفه‌» از یونان‌ باستان‌ ریشه‌ گرفته‌، به‌ خصوص‌ افلاطون‌ بحثی‌ خاص‌ درباره‌ فلسفه‌ در مقابل‌ خطابه‌ دارد. افلاطون‌ درباره‌ی‌ اثبات‌ و برهان‌سازی‌ می‌گوید: کاری‌ که‌ ما به‌ عنوان‌ فیلسوف‌ می‌کنیم‌، تفاوت‌ دارد با کار دیگران‌ که‌ از همان‌ نوع‌ روش‌ استفاده‌ می‌کنند. تفاوتش‌ در این‌ است‌ که‌ ما در فلسفه‌ دنبال‌ حقیقت‌ هستیم‌، اما آنها که‌ در رشته‌ی‌ خطابه‌ هستند، فقط‌ می‌خواهند با الفاظ‌ بازی‌ کنند. اگر ...

ادامه مطلب

یادی از دکتر شرف الدین خراسانی

یادی از دکتر شرف الدین خراسانی

    نویسنده: حسن انصاری   سالها در دائره المعارف بزرگ اسلامی توفیق آن را داشتم که از نزدیک از محضر دانشی مرد بزرگی بهره مند شوم که بی تردید یکی از مفاخر برجسته فرهنگی ایران بود. دکتر شرف تقریبا از آغاز تأسیس دائره المعارف بزرگ اسلامی همکاری خود را با این مرکز آغاز کرد و من هم که از سال ۱۳۶۷ با آن مرکزهمکاری داشتم، فرصتهای بسیاری را می یافتم که محضر او را درک کنم. در برخی از این سالها همراه یکی دو تن دیگر از مشتاقان...

ادامه مطلب

افلاطون و هنر

افلاطون و هنر

نویسنده: تام سورل برگردان: علی رامین افلاطون: تأثیرات اجتماعی هنر و نقش اجتماعی هنرمندان جمهورِ افلاطون اثری در فلسفه‌ی سیاسی است که به تأثیرات سوء هنر بر جامعه نظر می‌کند. افلاطون ضمن توصیف چگونگی شکل‌گیری یک اجتماع براساس نوعی عدالت ایده‌آل [یا مثالی] عقاید خویش را بیان می‌کند. هرچند آن‌چه وی توصیف می‌کند یک نظام اجتماعی ایده‌آل است، همه‌ی ارکان آن ساخته‌ی تصور م...

ادامه مطلب

آموزه‌های هنری ارسطو

آموزه‌های هنری ارسطو

نویسنده: روزالیند هورستاس برگردان: علی رامین افلاطون در کتاب دهم جمهور در پایان بحثش درباره‌ی شعر، چالش یا شاید بتوان گفت دعوتی را مطرح می‌کند. می‌گوید به کسانی که شعر را دوست دارند باید فرصت دفاع از آن را بدهیم؛ و اگر آن‌ها بتوانند به ما ثابت کنند که نمایشنامه و شعر می‌توانند در یک اجتماعِ به سامان جایگاهی داشته باشند، ما با کمال خوشوقتی آن‌ها را خواهیم پذیرفت (۶۰۷,Plato). این دفاع از ...

ادامه مطلب

آموزه‌های هنری افلاطون

آموزه‌های هنری افلاطون

نویسنده: روزالیند هورستاس برگردان: علی رامین نظریات افلاطون درباره‌ی هنر در چندین همپرسه (۱) او بیان شده است، ولی معروف‌ترین آن‌ها جمهور است که به بحث درباره‌ی دولت آرمانی می‌پردازد. افلاطون معتقد است که اجتماع مبتنی بر عدالت تنها هنگامی امکان وجود می‌یابد که زمام امور آن در دست پادشاهان فیلسوف قرار گیرد، و اهمیت زیادی برای پرورش و تربیت افرادی قائل می‌شود که قرار است در مسند حکم...

ادامه مطلب

سعادت به روایت فلسفه‌ی یونان باستان

سعادت به روایت فلسفه‌ی یونان باستان

نویسنده: جان هر برگردان: زهرا پروان جان هر، فرزند آدام هر که برخلاف پدر در زمره فیلسوفان اخلاق‌گرای سنتی بریتانیا جای می‌گیرد، در این نوشتار با نظر کردن به رابطه دین و اخلاق از عصر هومر به بعد، پس از اشاره به گفتارهای افلاطون در باب سرشت امر قدسی و اخذ این نتیجه که انجام عمل خیر در واقع خدمت به خدایان است، به بسط سلسله اندیشه‌ای می‌پردازد که در اندیشه ارسطو نیز مستولی است. اندیشه‌ای که...

ادامه مطلب

نگاهی به فلسفه‌ی یونانی

نگاهی به فلسفه‌ی یونانی

نویسنده: سیدحسین نصر مترجم: دکتر انشاءالله رحمتی هم فلسفه و هم علم یونانی هر دو در اثر تضعیف ادیان یونانی پا به عرصه‌ی هستی گذاشتند و خلأیی را پر کردند که در اثر عقب نشینی جهان بینی (۱) دینی، پدید آمده بود. (۲) لیکن اوصافِ عام عالم به عنوان عرصه‌ای منظم و معقول که محکومِ یک اصل عقلانی است، حتی پس از ظهور مکاتب مختلف فلسفه‌ی یونانی نیز دوام آورد. (۳) عالم نوعی نظم یا کاسموس بود. عالم دارای حیات بود و ...

ادامه مطلب

ریشه‌های پارسی فلسفه‌ی یونان

ریشه‌های پارسی فلسفه‌ی یونان

نویسنده: ژاک دوشن گیمن مترجم: مهدی سمسار یادداشت: Jacques Duchesne-Guillermin استاد دانشگاه لیژ، بلژیک از ایران شناسان به نام و دارای تألیفات متعدد است. تخصص او در زبانهای قدیم و مذاهب قدیم ایران. مقاله‌ی حاضر ترجمه‌ی سخنرانی اوست در انجمن زرتشتیان ایران (پاریس، ۱۱ ژوئن ۲۰۰۱) که شادروان دکتر مهدی سمسار با موافقت سخنران، آن را به فارسی ترجمه کرده است. این ترجمه پس از درگذشت مهدی سمسار، به توسط همسر وی، گ...

ادامه مطلب

تفاوت رویکرد ارسطو و ابن سینا در اثبات وجود خدا

تفاوت رویکرد ارسطو و ابن سینا در اثبات وجود خدا

نویسندگان: محمدصالح طیب نیا (۱)، رضا اکبریان (۲)، محمد سعیدی مهر (۳) چکیده: مقایسه رویکرد ارسطو و ابن سینا در مسأله اثبات وجود خدا، تا اندازه زیادی روشنگر تفاوت مبنایی اندیشه مشایی ارسطویی و سینوی و همچنین، راه متفاوتی است که در جهان اسلام نسبت به مغرب زمین در مسأله اثبات وجود خدا طی شده است. ارسطو در کتاب فیلوسوفیاس، به دو برهان درجات کمال و غایت شناختی اشاره کرده است، ولی استدلال اصلی او بر اثبات وجود ...

ادامه مطلب

پانته‌ایسم و واقع‌گرایی اخلاق رواقی

پانته‌ایسم و واقع‌گرایی اخلاق رواقی

نویسندگان: افلاطون صادقی (۱)، فرنگیس براز (۲)، یدالله رستمی (۳) چکیده یکی از تعالیم بسیار پایدار غایت شناسی در تاریخ اندیشه مذهبی که خدا و جهان را امری واحد تلقی می‌کند پانته‌ایسم است. یکی از مکاتب پانته‌ایستی، رواقیان هستند که خدا را نه امری مجرد و مستقل از عالم هستی بلکه آن را ماده‌ی فعال و کل جهان هستی می‌دانند. در تعالیم رواقیان خدا به بهترین نحو در ارتباط با جهان فهمیده می‌شود...

ادامه مطلب

انسان از منظرِ توماس‌ هابز

انسان از منظرِ توماس‌ هابز

نویسنده: راجر تریگ مترجم: جمعی از مترجمان زمینه جهان توماس‌ هابز (۱) با جهان توماس آکوینی (۲) [=آکوئیناس] تفاوتی چشمگیر دارد. نهضت اصلاح دینی با کشمکش‌های مدامِ کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها موجب تأکید بیشتری بر نقش فرد شد. ثمره‌ی این کشمکش‌ها، نگرش‌هایی مختلف نسبت به ماهیت هر نوع اجتماع- خواه کلیسا و خواه دولت- بود. هابز از مامزبری (۳) در ولتشایر (۴) در ۱۵۸۸م- سال حمله‌ی ناوگان اسپان...

ادامه مطلب

دیدگاه‌های ارسطو درباره‌ی انسان و تعریف او (۲)

دیدگاه‌های ارسطو درباره‌ی انسان و تعریف او (۲)

نویسنده: راجر تریگ مترجم: جمعی از مترجمان انسان بودن به چه معنا است؟ ارسطو معتقد بود که بردگان و حیوانات بالطبع برای تشکیل یک دولتشهر شایسته نیستند، زیرا آنها از قدرت انتخاب آزاد و عقلانی برخوردار نیستند. برخی از انسان‌ها بالطبع آزادند، و انسان‌هایی که قادر به استنباط عقلانی هستند ولی خودشان نمی‌توانند آن را عملی سازند، بالطبع برده‌اند. (۱) با وجود این، بردگان را باید با حیوانات در تقابل نهاد، ...

ادامه مطلب