فلسفه غرب

سعادت به روایت فلسفه‌ی یونان باستان

سعادت به روایت فلسفه‌ی یونان باستان

نویسنده: جان هر برگردان: زهرا پروان جان هر، فرزند آدام هر که برخلاف پدر در زمره فیلسوفان اخلاق‌گرای سنتی بریتانیا جای می‌گیرد، در این نوشتار با نظر کردن به رابطه دین و اخلاق از عصر هومر به بعد، پس از اشاره به گفتارهای افلاطون در باب سرشت امر قدسی و اخذ این نتیجه که انجام عمل خیر در واقع خدمت به خدایان است، به بسط سلسله اندیشه‌ای می‌پردازد که در اندیشه ارسطو نیز مستولی است. اندیشه‌ای که...

ادامه مطلب

اسپینوزا و گونه‌های دانش

اسپینوزا و گونه‌های دانش

  نویسنده: محسن جهانگیری     اسپینوزا در کتاب اخلاق از سه نوع علم و در کتاب اصلاح فاهمه از چهار نوع علم سخن گفته است، و اگر از اختلاف تعداد و تفاوت عبارات صرف نظر شود مشاهده خواهد شد که معانی و مطالب در واقع یکسان و یکنواخت است. ما، با توجه به دو کتاب مذکور و سایر نوشته‌ها و آثار وی، اقسام علم (۱) و مباحث مربوط به آن را مطرح می‌کنیم و تا آن اندازه که در حوصله‌ی این نوشته بگنجد درباره‌ی آن سخن می‌گو...

ادامه مطلب

بی مُنتهایی و اَبدیت

بی مُنتهایی و اَبدیت

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری تنها آنچه که محصور و محدود است، فهمیده می‌شود. بدین خاطر در مفهومی که پنجره‌اش بر اُفق‌های نامحدود گشوده می‌شود، چیزی تهدیدکننده و یا متناقض وجود دارد. معمولاً می‌توان زمان و مکان را اندازه گرفت، اما وقتی که بشر از خود می‌پرسد که زمان و مکان در کجا به پایان می‌رسند، در مفاهیم این دو معمایی می‌بیند. زیرا همیشه بیرون از هر کمیّت...

ادامه مطلب

نگاهی به فلسفه‌ی یونانی

نگاهی به فلسفه‌ی یونانی

نویسنده: سیدحسین نصر مترجم: دکتر انشاءالله رحمتی هم فلسفه و هم علم یونانی هر دو در اثر تضعیف ادیان یونانی پا به عرصه‌ی هستی گذاشتند و خلأیی را پر کردند که در اثر عقب نشینی جهان بینی (۱) دینی، پدید آمده بود. (۲) لیکن اوصافِ عام عالم به عنوان عرصه‌ای منظم و معقول که محکومِ یک اصل عقلانی است، حتی پس از ظهور مکاتب مختلف فلسفه‌ی یونانی نیز دوام آورد. (۳) عالم نوعی نظم یا کاسموس بود. عالم دارای حیات بود و ...

ادامه مطلب

روش‌های اسپینوزا

روش‌های اسپینوزا

  نویسنده: محسن جهانگیری   تجربه با اینکه درباره‌ی زندگی اسپینوزا و فلسفه‌ی او سخن فراوان گفته شده، روش وی، با اهمیتِ شایانی که دارد، چندان مورد بحث و گفت‌وگو واقع نشده و این جای بسی شگفتی است. زیرا ارزش و اعتبار هر نظام علمی و فلسفی ارتباط و پیوند تنگاتنگ با روش آن دارد. به ویژه فلسفه‌ی اسپینوزا، که در دوران اهتمام به روش، که با فرانسیس بیکن آغازیده بود پیدا شد. او خود نیز به روش اهتمام ورزید و برای بیا...

ادامه مطلب

گاه‌شماری مسیحی

گاه‌شماری مسیحی

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری در اَواخر دوران باستان بعضی از عُلمای دین طرحی از روزشماری در مسیحیت ارائه دادند که مبدأ آن تولد عیسی “یعنی ظهور خدا در بشر” بود. یونانی‌ها مبدأ را از برگزاری اولین اُلمپیک در ۷۷۶ پیش از میلاد مسیح حساب می‌کردند. رومی‌ها سال ۷۵۳ پیش از میلاد را که تاریخ بنای شهر بود، پذیرفتند. در یک دوره‌ی کوتاه مسیحیان مصری سرآغاز را آخرین تعقیب و پیگ...

ادامه مطلب

ریشه‌های پارسی فلسفه‌ی یونان

ریشه‌های پارسی فلسفه‌ی یونان

نویسنده: ژاک دوشن گیمن مترجم: مهدی سمسار یادداشت: Jacques Duchesne-Guillermin استاد دانشگاه لیژ، بلژیک از ایران شناسان به نام و دارای تألیفات متعدد است. تخصص او در زبانهای قدیم و مذاهب قدیم ایران. مقاله‌ی حاضر ترجمه‌ی سخنرانی اوست در انجمن زرتشتیان ایران (پاریس، ۱۱ ژوئن ۲۰۰۱) که شادروان دکتر مهدی سمسار با موافقت سخنران، آن را به فارسی ترجمه کرده است. این ترجمه پس از درگذشت مهدی سمسار، به توسط همسر وی، گ...

ادامه مطلب

زندگینامه‌ی اسپینوزا

زندگینامه‌ی اسپینوزا

  نویسنده: محسن جهانگیری   خانواده و تولّد او باروخ (بندیکت) اسپینوزا در ۲۴ نوامبر ۱۶۳۴ (۱) یا ۱۶۳۲ (۲) در کشور هلند و در شهر آمستردام در خانواده‌ای سرشناس و متموّل به نام «اسپینوزا» از پدری به نام میخائیل (۳) و از مادری به نام «حناه دبوراه» (۴) به دنیا آمد. نیاکانش مارونی (۵) و خانواده‌اش از یهودیان «سفردیک»، (۶) یعنی پرتقالی – اسپانیایی (۷) بودند که پس از شکست مسلمانان در اسپانیا و سقوط غرناطه در سال ...

ادامه مطلب

اگوستین و معمای زمان

اگوستین و معمای زمان

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری پس از گذشت سالها، آموزه‌های اگوستین در باب زمان به اشکال گوناگون دوباره احیاء و نوشته شد. نمونه‌های بارز آن زیاد است، از تفکرات هنری برگسون گرفته تا اِدموند هوسرل (۱) و مارتین هَیدِگر را می‌توان نام برد. بشر دوست دارد که از تحلیل‌های نظری و به ظاهر نو از زمان به عنوان واقعیتی روان شناختی دچار شگفتی بشود، در حالی که درک آموخته‌های اگوستین را...

ادامه مطلب

تفاوت رویکرد ارسطو و ابن سینا در اثبات وجود خدا

تفاوت رویکرد ارسطو و ابن سینا در اثبات وجود خدا

نویسندگان: محمدصالح طیب نیا (۱)، رضا اکبریان (۲)، محمد سعیدی مهر (۳) چکیده: مقایسه رویکرد ارسطو و ابن سینا در مسأله اثبات وجود خدا، تا اندازه زیادی روشنگر تفاوت مبنایی اندیشه مشایی ارسطویی و سینوی و همچنین، راه متفاوتی است که در جهان اسلام نسبت به مغرب زمین در مسأله اثبات وجود خدا طی شده است. ارسطو در کتاب فیلوسوفیاس، به دو برهان درجات کمال و غایت شناختی اشاره کرده است، ولی استدلال اصلی او بر اثبات وجود ...

ادامه مطلب

شرح اصول فلسفه‌ی دکارت

شرح اصول فلسفه‌ی دکارت

  نویسنده: محسن جهانگیری   شرح اصول فلسفه‌ی رنه دکارت، نخستین اثر مطبوع اسپینوزا و یگانه نوشته‌ی اوست که نام نویسنده در زمان حیاتش بر روی آن نوشته شد. اسپینوزا ظاهراً در سال‌های ۱۶۶۲ و ۱۶۶۳ در ایام اقامتش در راینسبورگ، (۱) که به تعلیم فلسفه‌ی دکارت می‌پرداخت، بخش دوم کتاب اصول فلسفه‌ی دکارت را احتمالاً برای یکی از شاگردانش به نام کاسیریوس، (۲) که به علت جوان بودنش به وی اعتماد چندانی نداشت (۳) با روشی هندسی ش...

ادامه مطلب

میان آفرینش و رستاخیز

میان آفرینش و رستاخیز

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری در بین مردم یونان در دوران کلاسیک نه تنها هیچگونه تصوری از زمان آینده به مثابه تشویش و بعدی فی نفسه وجود نداشت، بلکه برای این ملت قضیه معکوس بود. آنها تحت تأثیر زمان گذشته و رویدادها و اشباح آن به خوابی کاذب فرورفته بودند. تشویش مردم تنها این بود که بتوانند سطح زندگی خود را به جایی برسانند که در روایت‌های اساطیری و تاریخ قدیم خوانده بودند. در بین مسیحیان داستان...

ادامه مطلب

پانته‌ایسم و واقع‌گرایی اخلاق رواقی

پانته‌ایسم و واقع‌گرایی اخلاق رواقی

نویسندگان: افلاطون صادقی (۱)، فرنگیس براز (۲)، یدالله رستمی (۳) چکیده یکی از تعالیم بسیار پایدار غایت شناسی در تاریخ اندیشه مذهبی که خدا و جهان را امری واحد تلقی می‌کند پانته‌ایسم است. یکی از مکاتب پانته‌ایستی، رواقیان هستند که خدا را نه امری مجرد و مستقل از عالم هستی بلکه آن را ماده‌ی فعال و کل جهان هستی می‌دانند. در تعالیم رواقیان خدا به بهترین نحو در ارتباط با جهان فهمیده می‌شود...

ادامه مطلب

روش فرانسیس بیکن

روش فرانسیس بیکن

  نویسنده: محسن جهانگیری       مقدمتاً به عرض می‌رساند یکی از ویژگی‌های عصر بیکن شکّاکیّت است، به ویژه شک در حکمت مدرسی. مونتنی (Michal De Montaigne: 1533-1592) آن شکاک نامدار عصر آشکارا می‌گفت: شک بارزترین نشانه‌ی حکمت است. بیکن (۱۵۶۱-۱۶۲۶ م) بلاشک از آثار وی مطلع و شاید هم متأثر بوده است، که در کتاب مقالات (The Essays) خود از مونتنی به نیکی نام برده و به روایتی کتاب مزبور را به تقلید از کتاب مقالات وی، ...

ادامه مطلب

گاه‌شماری و هویّت

گاه‌شماری و هویّت

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری تقویم با نظم دادن به زمان، جامعه را نظم می‌دهد. اما در جامعه‌ی پیشامُدرن تقویم اغلب یک عملکرد پیامبرانه نیز داشت: تقویم زمان را به روزهای سَعد و نحس تقسیم می‌کرد، و این مقدمه‌ای بود تا برای هر عمل معینی وقت خاصی انتخاب بشود. تقویم برای عامه‌ی مردم همان نقشی را بازی می‌کرد که علم نجوم برای سلاطین و درباریان. قیصر و شاه نه فقط بر زمین بلکه نسبت ب...

ادامه مطلب

انسان از منظرِ توماس‌ هابز

انسان از منظرِ توماس‌ هابز

نویسنده: راجر تریگ مترجم: جمعی از مترجمان زمینه جهان توماس‌ هابز (۱) با جهان توماس آکوینی (۲) [=آکوئیناس] تفاوتی چشمگیر دارد. نهضت اصلاح دینی با کشمکش‌های مدامِ کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها موجب تأکید بیشتری بر نقش فرد شد. ثمره‌ی این کشمکش‌ها، نگرش‌هایی مختلف نسبت به ماهیت هر نوع اجتماع- خواه کلیسا و خواه دولت- بود. هابز از مامزبری (۳) در ولتشایر (۴) در ۱۵۸۸م- سال حمله‌ی ناوگان اسپان...

ادامه مطلب

فرانسیس بیکن و طبقه‌بندی دانش‌ها

فرانسیس بیکن و طبقه‌بندی دانش‌ها

  نویسنده: محسن جهانگیری       فرانسیس بیکن (۱) (۱۵۶۱-۱۶۲۶ م) سیاستمدار، حقوقدان، ادیب و فیلسوف تجربی مذهب انگلیسی است،‌ که مراحل بسیار مهم قضایی و سیاسی را در زمانی نسبتاً کوتاه پیمود، تا آنجا که به مقام دادستانی کل و، بالاخره، به مقام صدارت عظمای انگلستان نائل آمد. (۲) در نویسندگی و گویندگی نیز از همگنان ‌گوی سبقت ربود و شهرت و اعتباری شایسته یافت، تا آنجا که “دالامبر” (۳) از وی با عنوان R...

ادامه مطلب

ساعت آفتابی اگوستوس

ساعت آفتابی اگوستوس

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری تا جایی که تاریخ نشان می‌دهد، عظیم‌ترین ساعت و بزرگ‌ترین تقویمی که بشر تاکنون ساخته است، زمان سنج آفتابی اگوستوس بود که در مزرعه‌ی مارس در روم باستان مستقر شده است. اولین برج عظیم و هرمی شکلی که قیصر اگوستوس از سرزمین مصر آورد، سایه‌اش منطقه‌ای پهناور و سطحی به طول ۱۶۰ و عرض ۷۵ متر را دربر می‌گرفت. بر بدنه‌ی این برج سنگی خط&zw...

ادامه مطلب

دیدگاه‌های ارسطو درباره‌ی انسان و تعریف او (۲)

دیدگاه‌های ارسطو درباره‌ی انسان و تعریف او (۲)

نویسنده: راجر تریگ مترجم: جمعی از مترجمان انسان بودن به چه معنا است؟ ارسطو معتقد بود که بردگان و حیوانات بالطبع برای تشکیل یک دولتشهر شایسته نیستند، زیرا آنها از قدرت انتخاب آزاد و عقلانی برخوردار نیستند. برخی از انسان‌ها بالطبع آزادند، و انسان‌هایی که قادر به استنباط عقلانی هستند ولی خودشان نمی‌توانند آن را عملی سازند، بالطبع برده‌اند. (۱) با وجود این، بردگان را باید با حیوانات در تقابل نهاد، ...

ادامه مطلب

درباره‌ی ارنست کاسیرر

درباره‌ی ارنست کاسیرر

  نویسنده: محسن ثلاثی   ارنست کاسیرر در سال ۱۸۷۴ در شهر برسلاو آلمان زاده شد. او در دانشگاه برلین، زیرنظر گئورگ زیمل با فلسفه‌ی کانت آشنا شد و به تحصیل در این رشته روی آورد. هرمان کوهن مفسر نامدار فلسفه‌ی کانت، کاسیرر را به شهر ماربورگ و سر کلاسِ این استاد جذب کرد. او زیر نظر همین استاد دکترای خود را در زمینه‌ی فلسفه‌ی لایبنیتس با درجه‌ی ممتاز گرفت. سپس تا سال ۱۹۳۳، سال پیروزی نازیسم در آلمان، در دانشگاه‌های برلین و هام...

ادامه مطلب

معرفی نیکولو ماکیاولی

معرفی نیکولو ماکیاولی

نویسنده: حمید عضدانلو بگذارید همه حکومت ها بدانند که نمی توانند برای همیشه سیاست مطمئنی را دنبال کنند و بدون استثنا باید به همه آن ها مشکوک بود. ماکیاولّی شرایط سیاسی ایتالیا، در زمان ماکیاولّی، شرایطی نسبتاً منحصربه فرد بود. برخلاف انگلستان و فرانسه، ایتالیا از نظر سیاسی کشوری یکپارچه و متحد نبود. گرچه شهرگرایی و دیدگاه های مربوط به آن، در فرانسه و انگلستان، از اهمیت زیادی برخوردار شده بودند اما رشد و تو...

ادامه مطلب