فلسفه غرب

فلسفه هرمنوتیک و نظریه هرمنوتیکالی

فلسفه هرمنوتیک و نظریه هرمنوتیکالی

نویسنده: یوزف بلاشیر مترجم: سعید جهانگیری فلسفه هرمنویتیکی که هایدگر و گادامر بسط دادند، واجد دو عنصر اصلی است: اولی فلسفه ای استعلایی که تحت عنوان “هرمنویتیک واقع بودگی” (هایدگر) و “هرمنویتیک فلسفی” (گادامر) بنیان گذاشته شد. دوم نظریه علم هرمنویتیک (دیلتای، بتی) که چارچوبی فلسفی به خود گرفت. استدلال اصلی فلسفه هرمنویتیک را به بهترین وجه می توان با اشاره به عنوان کتاب گادامر حقیقت و روش (۱) توضیح داد. از ز...

ادامه مطلب

هرمنویتیک فلسفی گادامر

هرمنویتیک فلسفی گادامر

نویسنده: یوزف بلاشیر مترجم: سعید جهانگیری فلسفه گادامر، نظریه وجودی- هستی شناختی تفهیم را تکمیل نمود و در عین حال، اساس و بنیادی برای نقل معنی آن از طریق تأکید بر شأن زبانی تفهم فراهم آورد. گزارش مختصر من از مساهمت گادامر در نظریه هرمنویتیک، چنین بسطی را اولاً با عطف توجه به تبیین وی از شأن تاریخی تفهم، پیش از آنکه به شأن زبانی آن، بخصوص در نسبتش با کلیت مسأله ی هرمنویتیک بپردازیم، دنبال خواهد کرد. ۱٫ شأن تاریخی تفهم گادامر این جن...

ادامه مطلب

هرمنویتیک وجودی و هستی شناختی هایدگر

هرمنویتیک وجودی و هستی شناختی هایدگر

قصد دیلتای، از یک طرف طرح علوم انسانی در مسیر مطمئن علوم و پایه گذاری آن در برابر علوم طبیعی و مفهوم عینیت خاص آنها بود و از طرف دیگر، بینش وی نسبت به ساختار فهم قرار داشت که عطف نظر به زمینه “زندگی” دارد: بیابانهای زندگی را از طریق تجربه زنده ای که در ضمن آن فهم تأویل کننده از خویش و تفهم پیشین وی از “موضوع”، در فرایند شناسایی به کار می آیند، می توان فهم کرد. در هوسرل متأخر “زیست جهان”، به نحو م...

ادامه مطلب

تبلور نهیلیسم در نگاه نیچه

تبلور نهیلیسم در نگاه نیچه

پست مدرن پدیده اى است که شبح آن بر جهان امروز سایه افکنده و از آن به عنوان واژه اى براى توصیف یک دگرگشت گسترده در دهه هاى پایانى سده بیستم یاد مى شود. با آنکه هنوز تعریف معیّنى از پست مدرنیسم به دست داده نشده، اما این واقعیت پذیرفته شده است که شرایطى با نام پست مدرن وجود دارد.(۱) پست مدرن، همانگونه که از نامش بر مى آید “پست مدرنیته” است، یعنى ادعاى گذشتن از مدرنیته اى را دارد که خود از سنت فراتر مى رود. بنابراین اصول کلى پست مدرن ...

ادامه مطلب

طرحی از تاریخ هرمنوتیک

طرحی از تاریخ هرمنوتیک

نویسنده: سعید جهانگیری کلمه هرمنویتیک (Hermeneutics) مشتق از فعلی یونانی است که برای آن سه وجه معنایی برشمرده اند. یکی بیان کردن کلمات با صدای بلند یا همان گفتن؛ دیگر توضیح دادن و سه دیگر ترجمه کردن (۱). در هر سه معنا یک امر مشهود است و آن حیثیت وساطتی است که در رسیدن به فهم در این کلمه ملحوظ است. از چنین وساطتی بشر را گُریزی نیست. زیرا آن ناشی از محدودیت های بشری است. به اقتضای بشریتِ بشر همواره پای تفسیر و تأویل برای رسیدن به فهم ...

ادامه مطلب

سیری در شناخت شناسی معاصر؛ رویکردها در حل مساله گتیه

سیری در شناخت شناسی معاصر؛ رویکردها در حل مساله گتیه

نویسنده: مرتضی علی نظارتی زاده* چکیده با به چالش کشیده شدن تحلیل سنتی از شناخت توسط ادموند گتیه، تکاپوی زیادی میان معرفت شناسان صورت پذیرفت تا بتوانند راهی برای نجات از این معضل علمی بیابند. لذا آنان از منظرهای مختلفی به سراغ مشکل گتیه رفتند. تکمیل و اصلاح تحلیل سنتی از جمله این رویکردهاست که بیشتر پاسخ ها در ذیل آن جای می گیرند. در این نوشتار پس از طرح مساله گتیه به توضیح و تبیین این رویکردها و سپس نقد و ارزیابی آن ها اهتمام گردیده...

ادامه مطلب

سقراط در آئینه زمان (۱)

سقراط در آئینه زمان (۱)

نویسنده:قنبر بابائی مقدمه : گرچه سقراط کتابی ننوشته و ادعایی نداشته است ولی زندگی پرفراز و نشیب اندیشه های چند بعدی و از همه بالاتر شخصیت جذاب او چنان در میان اندیشمندان ،فیلسوفان و معلمان و …تبلور یافته است که برای ترسیم نمودار شخصیتی او باید از چندین دیدگاه استفاده کرد .در این مقاله سعس شده اس با نمودار ساختن جو حاکم بر جامعه زمان سقراط و تجلی او بعنوان سقراط حکیم ،مصلح ،معلم ،متهم ،مدافع و محکوم گوشه ای از چهره ی این فیلسو...

ادامه مطلب

ملاحظاتی درباره مقاله «تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض»

ملاحظاتی درباره مقاله «تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض»

نویسنده: علی ملک محمدی چکیده « تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض » عنوان مقاله ای است، به قلم مولفین در مجله پژوهش های فلسفی – کلامی، شماره ۳۱ و ۳۲ که عهده دار بررسی نظر ارسطو درباره اصل امتناع تناقض می باشد. سه نتیجه اساسی در این مقاله أخذ شده است: ۱) ارسطو تعبیر واحدی از این اصل ندارد، ۲) ناهم سازگاری برخی دیدگاه های ارسطو در این زمینه، ۳) گزاره نما بودن این اصل بنا به تقریر ارسطو. در این نوشته سعی بر این است تا از دو جهت ایده های م...

ادامه مطلب

سیری در شناختشناسی معاصر؛ درونگرایی و برونگرایی

سیری در شناختشناسی معاصر؛ درونگرایی و برونگرایی

نویسنده:مرتضی علی نظارتی زاده* منبع : راسخون چکیده اگر بخواهیم بدانیم شناخت اساسا چیست و در واقع بتوانیم عناصر و مولفههای آن را بشناسیم، با اشکالات عدیدهای روبهرو میشویم، زیرا تعریف سنتی از معرفت با مثالهای نقض گتیه به چالش کشیده شده است. در چنین شرایطی معرفت شناسان درصدد برآمدند تا برای رفع مشکل ایجاد شده به اصلاح و یا ارائه تعریف جدیدی از شناخت بپردازند. دو گرایش درون گرایی و برون گرایی محصول چنین تلاشهایی است زیرا فیلسوفان به دو...

ادامه مطلب

تبیین و نقد نظریه ی کانت درباره ی ماهیت صدق (۳)

تبیین و نقد نظریه ی کانت درباره ی ماهیت صدق (۳)

دیدگاه کانت در مورد ماهیت صدق پس از طرح دیدگاه های کانت در مورد مبانی مسئله ی صدق، حال نوبت به آن می رسد که دیدگاه وی را درباره ی چیستی صدق مورد کاوش قرار دهیم. کانت در نقد عقل محض، صدق را این گونه تعریف می کند: «صدق عبارت است از هماهنگی شناخت با ابژه.» (۱) البته وی تأکید می کند که این تعریفی شرح الاسمی از صدق است. کانت در اینجا کاربرد رایج صدق را بیان می کند؛ ولی آیا او خود به لحاظ معرفت شناختی به این تعریف ملتزم است؟ اگر به ظاهر ا...

ادامه مطلب

تبیین و نقد نظریه ی کانت درباره ی ماهیت صدق (۲)

تبیین و نقد نظریه ی کانت درباره ی ماهیت صدق (۲)

دیدگاه کانت در مورد ذهن و عین با تتّبعی اجمالی می توان به دو رویکرد از کانت در این باره دست یافت: ۱)رویکرد اوّل که بیشتر مورد توجه و عنایت اندیشمندان قرار گرفت و عمدتاً هم آن را به کانت نسبت می دهند، دیدگاه تمایز میان ذهن و عین است. بر این اساس، عالم واقع نه فی نفسه بلکه از لحاظ ارتباطش با ما انسان ها به دو بخش قابل تقسیم است: بخشی ادراک شدنی، و بخشی ادراک ناشدنی است. کانت از بخش دوم به بود، نومن، (۱) شی ء فی نفسه، (۲) و واقع، (۳) ...

ادامه مطلب

تبیین و نقد نظریه ی کانت درباره ی ماهیت صدق (۱)

تبیین و نقد نظریه ی کانت درباره ی ماهیت صدق (۱)

نویسنده: محمّد جعفری* چکیده بررسی نظرگاه کانت درباره ی چیستی صدق، به لحاظ تأثیرگذاری این اندیشمند در تحوّل های مربوط به مباحث معرفت شناسی در سه قرن اخیر، از اهمیتی بسزا برخوردار است. کانت کتاب نقّادی عقل محض را در پاسخ به چگونگی نسبت میان اندیشنده و ابژه (متعلّق شناخت) به رشته ی تحریر درآورد. تنها نظریه ی رسمی پیش از کانت در مورد ماهیت صدق، «نظریه ی مطابقت» بوده است و لذا هم عقل گرایان و هم تجربه گرایان، با وجود اختلاف فکری، بر تمایز میان ذهن...

ادامه مطلب

واسازى دریدا در برداشت آشنایان با سنت‏هاى عرفانى شرق

واسازى دریدا در برداشت آشنایان با سنت‏هاى عرفانى شرق

نویسنده:احمد پاکتچى* چکیده‏ اندیشه‏ ى دریدا – بدون توجه به خاستگاه‏هاى آن – به گونه‏اى پرداخت شده که در نگاه برخى از اندیشمندان آشنا با سنت‏هاى عرفانى، راه به سوى همسانى‏هایى با آموزه‏هاى آنان برده است. رویاورد ایزوتسو، اندیشمند ذن – بودیسم و اوزداوینیس، اندیشمند سنت‏گرا به مفهوم واسازى دریدا، پرسش لویناس و دیگران درباره‏ى رابطه‏ى میان دیفرانس (difference) دریدا با مفهوم صمصوم (tsimtsum) در آیین قباله‏ى لوریایى و جس...

ادامه مطلب

دلالت: از سوسور تا دریدا

دلالت: از سوسور تا دریدا

نویسنده:فرزان سجودى چکیده‏ نقد تامل برانگیز دریدا بر دیدگاه‏هاى هوسرل درباره‏ى زبان گفتار و پدیده‏ها و همچنین نقد او بر نظریه‏ى زبان‏شناسى ساختگراى سوسورى در باب گراماتولوژى، اساس شکل‏گیرى نظریه‏اى زبانى است که شاید بتوان آن را نظریه‏ى زبانى پساساختگرا خواند. در این مقاله از یکسویه شرح موجز دیدگاه‏هاى هوسرل به مثابه‏ى فیلسوفى خردگرا خواهیم پرداخت و سپس به رویکرد ساختارگرایانه‏ى سوسور نسبت به زبان که به اعتقاد بسیارى به لحاظ فلسفى تداوم و...

ادامه مطلب

منطق استدلال در مقاله‏ى « از علم به ادبیات» رولان بارت

منطق استدلال در مقاله‏ى « از علم به ادبیات» رولان بارت

نویسنده : اسفندیار اسفندى،* مترجم: عباس فرهادنژاد چکیده‏ همگى واقف‏ایم که مارتین هیدگر زبان را به عنوان مکان گفته شده‏ى پوشش وجود پنداشت. رولان بارت در عین حال که همه‏ى توجه‏اش را معطوف به نوشتارى کرده بود که واقعیت مى‏بخشد، و زبان را در کلیت‏اش تحت تأثیر قرار مى‏دهد اراده‏اى قابل مقایسه با هستى شناختى زبان نشان داد. از طرفى با توضیحات است که مى‏تواند تعریف برنامه گونه‏اى از نوشتار ارائه دهد، نوشتارى که به عنوان اساس و پایه‏ى علم و ادبیات مطرح ا...

ادامه مطلب

ارباب حلقه

ارباب حلقه

نویسنده: اسلام اسلامی منبع:راسخون چکیده: ارباب حلقه،‌ سخن گفتن از تأثیرات فیلسوف شهیر اسکاتلندی دیوید هیوم در به وجود آوردن مکتب پوزیتیویسم و اصحاب حلقه وین است. حلقه وین بی‌شک تفکرات خود را بیش از هر کسی باید وامدار و مدیون هیوم باشد. تأثیرات دیوید هیوم در فلسفه غرب به حدی است که امانوئل کانت آلمانی فیلسوف بزرگ عصر روشنگری در جایی گفته است (هیوم مرا از خواب جزم‌گرایی بیدار کرده است) شعاع این تأثیرات در بسیاری از جریان‌های فلسفی غرب نمو...

ادامه مطلب

بررسی و نقد هستی و وجود از منظر هگل

بررسی و نقد هستی و وجود از منظر هگل

نویسندگان: منصور مهدوی * محمدجواد صافیان** چکیده هستی یکی از زیربنایی ترین مفاهیم فلسفه ی هگل است که نقطه ی شروع منطق او نیز شمرده می شود. در این مجال، به بررسی مقوله ی هستی در منظومه ی فکری هگل می پردازیم. یگانگی هستی با شناسایی و اینکه هستی در نظر هگل دارای تجرد است و این تجرد ناشی از قواعدی است که او برای سه پایه های خود وضع می کند، از جمله مباحث ماست. از دیگر نقاط مهم بررسی هستی، یافتن دلایل هگل در نخستین بودن این مقوله است؛ و ...

ادامه مطلب

کانت و گواهی

کانت و گواهی

نویسنده: اکسل جلفرت ترجمه: مرتضی علی نظارتی زاده منبع :راسخون چکیده ایمانوئل کانت اغلب به عنوان یک طرفدار سنت فردگرایی در معرفت شناسی درنظر گرفته می‌شود که البته این مساله با توجه به دیدگاهی است که گواهی را یک منبع بنیادی برای دانش نمی‌داند. اما مقاله حاضر استدلال می‌کند که این دیدگاه به دور از دقت است. کانت حجم زیادی از مباحثش را به بحث از گواهی اختصاص می‌دهد و در کنفرانسش درباره منطق (۲)، به یک تمایز و موقعیت محکم فلسفی راجع به گوا...

ادامه مطلب

اسمیت بر سر دوراهی: اخلاق یا اقتصاد؟ نویسنده: دکتر محمدعلی همایون کاتوزیان «تضاد» احساسات اخلاقی و ثروت ملل بر سر وجود یا عدم تضاد فلسفی بین این دو کتاب بحث زیاد شده است. ما این «تضاد» را خود ثروت ملل می بینیم. به یاد می آوریم که به عقیده اسمیت در چارچوب «نظم طبیعی» برخوردی بین منافع شخصی یا خود-دوستی، و همدردی اجتماعی یا نوعدوستی وجود ندارد. اما چنان که دیده ایم در نظریه ارزش، و بویژه در نظریه توزیع درآمد اسمیت، چنین تضادی تلویحاً...

ادامه مطلب

نیچه، استعاره و حقیقت

نیچه، استعاره و حقیقت

نویسنده: مرتضی علی نظارتی زاده منبع :اختصاصی راسخون چکیده حقیقت در نظر نیچه چیست؟ کشف حقیقت و دستیابی به آن در طول تاریخ فلسفه، دغدغه اصلی اندیشمندان بزرگ بوده است. نیچه نیز در این میان با نفی تلاش گذشتگان به ایجاد مبنایی جدید همت می‌گمارد. اما متاسفانه آن‌طور که شایسته است به بررسی و شرح نظرات او پرداخته نشده است با اینکه نیچه طلایه‌دار پست مدرنیسم و از نقاط حساس تاریخ تفکر به شمار می‌رود. حاصل کار او در این بحث پیوند حقیقت با استعاره ...

ادامه مطلب

هیوم، پوپر را از خواب جزم‌گرایی بیدار کرد

هیوم، پوپر را از خواب جزم‌گرایی بیدار کرد

نویسنده: اسلام اسلامی چکیده (هیوم پوپر را از خواب جزم‌گرایی بیدار کرد) عنوان این مقاله است. هیوم فیلسوف بزرگی است که شعاع تأثیرات نظریاتش بر فیلسوفان بعد از خودش بسیار مشهود است عبارت فوق یادآور گفته‌ی فیلسوف بزرگ عصر روشنگری امانوئل کانت است که گفته بود هیوم مرا از خوای جزم‌گرایی بیدار کرده است ما نیز در این نوشتار در پی آنیم تا تأثیرات هیوم را بر یکی دیگر از فیلسوفان معروف دنیا یعنی کارل پوپر فیلسوف نامدار فلسفه‌ی علم بررسی کنیم و نشا...

ادامه مطلب