فلسفه غرب

کانت در ایران

کانت در ایران

نویسنده:سید مجید کمالی مختصری درباره کانت و فلسفه‌اش: فلسفه کانت مبدأ تاریخ جدیدی در اندیشه غربی است. به گفته امیل بریه از پایان قرن هجدهم تاکنون به جرأت می‌توان گفت که هیچ اندیشه ای در فلسفه نبوده که مستقیماً یا به طور غیرمستقیم از فلسفه کانت نشأت نگرفته باشد، به طوری که اگر کسی فلسفه کانت را درست بخواند و اصول آن را خوب بفهمد، کلید اندیشه‌های فیلسوفان بعد از او، از هگل و مارکس گرفته تا متفکران معاصر انگلیسی و اگزیستانسیالیست‌های آلمان...

ادامه مطلب

زن در فلسفه کانت

زن در فلسفه کانت

نویسنده:حسن فراهانی ایمانوئل کانت (Emmanuel Kant) در ۲۲ آوریل ۱۷۷۴ م. در شهر کونیگزبرگ (Konigsberg) آلمان زاده شد. پدرش، در آن شهر پیشه سرّاجی داشت. کانت پس از پایان تحصیلات ابتدایی، در سال ۱۷۴۶، که پدرش درگذشت، ناگزیر شد به تحصیلات خود در دانشگاه پایان دهد. او رساله کارشناسی ارشد خود را در سال ۱۷۴۹ منتشر کرد و این نخستین نوشته وی بود که به چاپ رسید. کانت تا سال ۱۷۷۵، برای تأمین معیشت خود در خانواده های متعدد، آموزگار سرخانه بود. وی در ...

ادامه مطلب

تاریخ زیرزمینیِ عقلانیت

تاریخ زیرزمینیِ عقلانیت

نویسنده:علی عباس بیگی / آرش ویسی فوکو در آثارش نشان داد که شرایط امکان بسط سازوکار عقلانیت، هنگامی مهیا گشت که ساختارهای نظارتی و انضباطیِ کلان زوال یافت و لاجرم شبکه قدرت و سلطه برای تثبیت خویش محتاج اشکال ظریف‌تر نظارت شد. عیان کردن این روند، محتاج برپا کردن گونه‌ای خاص از روش‌شناسی بود؛ روش‌شناسی‌ای که اجزای آن گاه در یک اثر در کنار همدیگر عمل می‌کنند و گاه یکی بر بقیه غالب می‌گردد. فوکو در نظم گفتار رئوس این رویکرد را بررسی می‌کند؛ ا...

ادامه مطلب

شوخی با عقل مدرن

شوخی با عقل مدرن

نویسنده:زهرا داورپناه رورتی فیلسوف سهلگیرانه و سبکسرانه رورتی را بیش از هرچیز باید فیلسوفی ضد ایسم دانست.او در معرفت شناسی مخالف بنیادگرایی، در فلسفه زبان مخالف واقع نمایی زبان، در متافیزیک مخالف ذات گرایی، واقع گرایی و حتی مخالف ضد واقع گرایی و در علم اخلاق نیز ایرونیست است.رورتی فیلسوفی لیبرال است و این لیبرالیسم یا به تعبیر خودش مواجهه سهلگیرانه و سبکسرانه را نه تنها در موضع سیاسی، بلکه به شیوه تفکر خود و در کلیه شاخه ها گسترش می دهد.از...

ادامه مطلب

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۴)

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۴)

مسأله‌ی «باید» و «است» از دیگر انتقادهای هگل، انتقادی است که علیه «بایدِ» اخلاق مطرح می کند. طبق نظر او، «باید» در اخلاق هرگز حقیقت نخواهد داشت. هگل معتقد است، آنچه هست، به‌طور کلّی معتبر است (اعتبار کلّی دارد)؛ بنابراین، آنچه باید باشد، واقعاً هست. برای هگل، آنچه صرفاً باید باشد، حقیقتی ندارد و همچنین واقعیتی هم ندارد.[۵۵] استدلالی که هگل می‌آورد علیه موضع کانتی است؛ موضعی که بنابرآن، اخلاق با آنچه باید باشد، حتّی اگر اتفاق هم نیفتد، سروک...

ادامه مطلب

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۳)

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۳)

آگاهی و وظیفه هگل ادّعا می کند که وظیفه، اندیشه‌ی محض است، و بنابراین، فعلیّت (واقعیّت) پیدا نمی‌کند. به عبارت دیگر، او قصد دارد که بگوید وظیفه، اُبژه‌ی مستقیم آگاهی است. امّا این مطلب با «خود آگاهی اخلاقی»[۳۷] در تضاد است؛ زیرا اخلاق در عمل تحقّق می یابد؛ وظیفه‌ی محض، اندیشه‌ی صرف است و بنابراین، آگاهی فاعل، یک «خود آگاهی اخلاقی» نیست. به نظر او، فاعل و وظیفه، دو حقیقت مستقل از هم هستند.[۳۸] از این رو، آگاهی مستقل از وظیفه است؛ آگ...

ادامه مطلب

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۲)

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۲)

نویسنده : محمدجواد موحدی مقایسه‌ی نظام اخلاقی هگل با کانت نظر هگل با نظر کانت درباره ی منشأ «غایی» اخلاق متفاوت است. برای کانت، منشأ غایی اخلاق، الهی است. هرچند، قانون اخلاقی فرمان عقل است، نهایتاً، قانون الهی و وظایف خاص، اوامر و فرامین خداوندند.[۱۹] هگل بر آن است که اخلاق چیزی نیست که خواسته شده باشد، بلکه چیزی است که در فرایند خودِ آگاهی بروز و ظهور می یابد.[۲۰] اشکالی که در این مورد می توان به موضع هگل وارد آورد، این است که چگونه می توان معیاری ...

ادامه مطلب

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۱)

فلسفه‌ی اخلاق کانت از دید هگل(۱)

نویسنده : محمدجواد موحدی چکیده هگل مدّعی است که نظریّه‌ی اخلاقی کانت، انتزاعی و بدون محتواست؛ علاوه ‌براین، اصول اخلاقی کانت، اخلاقی را عرضه می‌دارند که به واسطه‌ی تناقضات ذاتی که دارد، محال و غیرممکن است. در عوض، هگل پیشنهاد می کند که «زندگی اخلاقی» راه حل عیوبی است که در نظریّه ی اخلاقی کانت مطرح است. هدف این مقاله بررسی و تعیین اعتبار انتقاد هگل است؛ و تا حدی آنچه می توان آن را بسط نظریّه‌ی اخلاقی کانت نامید. برای هگل، اخلاق انتقال ضرور...

ادامه مطلب

انسان مدرن و وارونگی ارزش ها

انسان مدرن و وارونگی ارزش ها

نویسنده: عباس قره گوزلویی بررسی کرامت انسانی در قرآن و مکاتب مادی با نگاهی به انسان شناسی اومانیستی ژوف کاوی ها پیرامون حقیقت و ماهیت انسان با انکه گستره ای به بلندای تاریخ حیات او دارد اما نه تنها به شناخت کامل او منتهی نشده که او را به معمای لاینحل هستی مبدل ساخته است. ناشناخته ماندن ماهیت و به تبع آن قدر، منزلت و کرامت انسان در هستی سبب شده است بسیاری از زوایای دیگر جهان نیز ناشناخته بماند و از رهگذر آن فراز و فرودهای بسیاری حتی ...

ادامه مطلب

رابطه پراگماتیسم و پوزیتیویسم

رابطه پراگماتیسم و پوزیتیویسم

نویسنده: محمد اسدی پراگماتیسم و پوزیتیویسم را عده ای دوروی یک سکه می انگارند و وجوه مشترک آنها را بسیار گسترش می دهند. بعضی معتقدند این دو نحله فکری بر ضرورت نتایج داده ها، مشاهده و فایده مند بودن رفتارهای سیاسی و اجتماعی تأکید می کنند؛ بنابراین نسبت بسیار نزدیکی با هم دارند. بر این اساس باید دید که آیا بنیان گذاران این دو نحله هم بر این باورند یا نه؟ نسبت پراگماتیسم با اصالت تجربه اساسی چیست؟ به نظر ویلیام جیمز هیچ پیوند منطقی بین آنها ن...

ادامه مطلب

پراگماتیسم؛ اساس فلسفی دموکراسی

پراگماتیسم؛ اساس فلسفی دموکراسی

نویسنده: طیبه ارجمندی< پراگماتیسم؛ فرآورده ی فکری ایالات متحده امریکا پراگماتیسم یکی از نگرش های فلسفه غربی و به طور ویژه امریکایی است که به گفته بانیان آن می کوشد مشکلات دست و پا گیر بشری را رفع کند. برای آشنایی بیشتر با این مکتب فکری نخست لازم است تعریفی از آن بیان، و سپس محورها و اصول آن شرح داده شود. واژه پراگماتیسم مشتق از واژه یونان پراگما (Pragma) و به معنی عمل است. این واژه را نخستین بار پارلز پیرس فیلسوف امریکایی، به ک...

ادامه مطلب

افول پراگماتیسم و ظهور نئوپراگماتیسم

افول پراگماتیسم و ظهور نئوپراگماتیسم

نویسنده: حسن بسطامی «حقیقت چیست و چگونه می توان آن را شناخت؟» این پرسشی است که طی تاریخ ذهن بسیاری از فیلسوف ها را به خود مشغول کرده است، اما در عصر مدرنیته با انقلاب هایی که در عرصه های گوناگون زندگی انسان رخ داد فلسفه نیز دچار تغییرهای عظیمی شد و گاه حتی وسیله ای گردید برای توجیه نظام های برآمده از مدرنیته. پراگماتیسم یکی از مکتب های فلسفی عصر کنونی است که در پاسخ به این پرسش دیدگاهی متفاوت از مکتب های فلسفی پیش از خود دارد. برای ...

ادامه مطلب

تجربه قربانگاه حقیقت

تجربه قربانگاه حقیقت

نویسنده: حمیدرضا مرشدی نگاهی به فلسفه پراگماتیسم و بنیان گذاران آن پراگماتیسم جنبشی است فلسفی که اعتقاد دارد معنا و حقیقت امور و اندیشه ها را باید در فوائد و نتایج آنها یافت؛ پس نه می توان و نه باید به دنبال حقیقت غایی و نهایی گشت. بر این اساس در این مکتب فایده عملی نظریه ها و اندیشه ها مهم ترین ملاک حقیقت آنهاست. چارلز پیرس، جیمز و جان دیویی مهم ترین فیلسوفان پراگماتیست به شمار می آیند؛ زیرا این مکتب را چارلز پیرس پایه گذاشت و ویل...

ادامه مطلب

پراگماتیسم، فلسفه یا روش

پراگماتیسم، فلسفه یا روش

نویسنده: روح اله فروزش نگاهی به سیر مکتب روش شناختی پراگماتیسم گفت و گو با دکتر عبدالحسین خسروپناه حجت الاسلام دکتر عبدالحسین خسروپناه دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه های اسلامی است که در حوزه فلسفه سیاسی کتاب ها و مقاله های بسیاری نگاشته است. یکی از موضوع هایی که وی درباره آن مطالعه گسترده ای کرده نحله های فکری قرن بیستم است. برای مصاحبه با او درباره پراگماتیسم به دفتر کار او رفتیم؛ مثل همه استادان دانشگاهی در اتاقی پر از کتاب و آثار عل...

ادامه مطلب

گذار از مدرنیته

گذار از مدرنیته

نویسنده:محمد صالح کاوه فرهنگ مدرن دیگر پاسخگوی نیازها نیست روز چهاردهم ژوئیه ۱۷۹۳، یعنی یک سال پس از روی کار آمدن ژاکوبن ها و اعلام جمهوری فرانسه، هگل، هولدرلین و شلینگ در حواشی شهر دانشجویی خود درختی به نام «درخت آزادی»بر پا می کنند و با خواندن سرود «مارسی یز»(سرود ملی فرانسه که شلینگ متن آن را به آلمانی ترجمه کرده بود)به دور آن درخت پایکوبی می کنند.هگل تا پایان عمر ۶۱ ساله خود، ستایشگر انقلاب فرانسه باقی ماند و هر ساله در سالگرد این انقل...

ادامه مطلب

خوب و خواستنی؛ نقدی بر فلسفه‌ی اخلاق میل

خوب و خواستنی؛ نقدی بر فلسفه‌ی اخلاق میل

نویسنده:مرتضی مردیها* چکیده: در این مقاله نکته ای را به بررسی و نقد می‌گذاریم که در مبحث سودانگاری یا فایده گرائی مهم‌تر و مسئله آمیخته تر جلوه کرده است؛ و آن نکته این است که اگر مغالطه‌ی طبیعت گرائی مورد نظر جورج ادوار مور شکل دیگری از همان مسئله‌ی هیوم، یعنی استنتاج منطقاً نامجاز باید اخلاقی از است، باشد، آیا استیوارت میل در پی ریزی اخلاق فایده گرا و مساوی قرار دادن خوب با خواستنی، مرتکب آن شده است؟ پاسخ نگارنده به این پرسش منفی ...

ادامه مطلب

یادداشتی در باب جان استوارت میل

یادداشتی در باب جان استوارت میل

نویسنده:دکتر مرتضی مردیها نوشتن یادداشتی راجع به جان استیوارت میل انتخاب بدی نیست، وقتی نگارنده او را یکی از بهترین فیلسوفان عصر جدید تلقی میکند. میل به جد برای من جذاب و دوست‌داشتنی بوده است و شاید رمز آن این است که میل چندان جذاب و دوست‌داشتنی نیست. منظورم این است که غالباً افراد به این سبب مجذوب می‌شوند که در شخصیتی اوصاف عجیب و ماجراجویانه و متفاوت و خاصی می‌بینند که همچون یک غذای پرچاشنی یکنواختی کسل‌کننده‌ی ذائقه را برهم میزند. برخی ب...

ادامه مطلب

مشیت فراگیر الهى و اختیار وآزادى انسان در فلسفه کى یرکگور

مشیت فراگیر الهى و اختیار وآزادى انسان در فلسفه کى یرکگور

نویسنده: الیاس رضایى اختیار و آزادى از مباحث مهمى است که از همان آغاز تفکر بشرى، ذهن بزرگترین متفکران و اندیشمندان را به خود مشغول داشته است. از متفکران غربى گرفته تا اندیشمندان اسلامى همگى به گونه‏اى با این مسئله دست‏به گریبان بوده‏اند. متفکران «اگزیستانس‏» (۱) از کسانى‏اند که انسان را آزاد و مختار مى‏دانند. در حقیقت مى‏توان گفت: این مکتب در مقابل همه مکتبهایى که آزادى انسان را زیر پا گذاشته بودند، قیام کرد. در مقابل مکتب مارکسیسم که انسان را...

ادامه مطلب

بنتام؛ فیلسوف منفعت گرایی و سودجویی

بنتام؛ فیلسوف منفعت گرایی و سودجویی

نویسنده:معصومه نعمتی جرمی بنتام در سال ۱۷۴۸ در انگلستان دیده به جهان گشود. کتاب “درآمدی بر اصول اخلاق و حقوق” بنتام برای نخستین بار در سال ۱۷۸۰ و سپس در سال ۱۷۸۹ به طبع رسید. دلبستگی اصلی بنتام در حقوق و بویژه قانونگذاری، این سئوال عمده بود که چگونه می توان تعیین نمود که چه قوانینی باید تصویب، اصلاح یا لغو شوند؟ آنچه بنتام آن را “اخلاق شخصی” می خواند، تنها نقش فرعی را در این مسئله ایفا می کند. ‏ بنتام در سال ۱۷۷۶ ضمن مقاله “درباره حکو...

ادامه مطلب

مفهوم بدن در اندیشه فلسفی مرلوپونتی

مفهوم بدن در اندیشه فلسفی مرلوپونتی

نویسندگان: دکتر بهجت یزدخواستی، دکتر علی ربّانی، ابراهیم اخلاصی(۱) پیش از نیمه دوم دهه ۱۹۸۰ اغلب جامعه شناسان در جامعه شناسی پزشکی و جامعه شناسی عمومی، ضمن غفلت از بُعد جسمانی و شهوانی بدن، علاقه‏ مند به تأمّل درباره جنبه‏ های غیرمادی آن بودند. ترنر بی‏ توجهی به جامعه شناسی بدن را ناشی از سنّت فلسفی جدایی ذهن و عین از یکدیگر می‏ داند که از دکارت به یادگار مانده است. منتقدان معتقدند که چنین دوگانه‏ انگاری به بهای کم‏ اهمیت دادن جسم و جهان م...

ادامه مطلب

تبیین حق از نگاه هوفلد (۷)

تبیین حق از نگاه هوفلد (۷)

نویسندگان:سید محمود نبویان * و سید مصطفی حسینی نسب** نقد و بررسی نظریه هوفلد آنچه تاکنون بیان شد، تصویری ساده از نظریه ای است که هوفلد درباره انواع حق ارائه کرده است. این نظریه هم در شکل کلی اش و هم در جزئیاتش، مورد نقد واقع شده است. نویسندگان پس از هوفلد بر نظریه وی ایرادهایی گرفته و سعی کرده اند تا با رفع برخی ایرادها، به دیدگاه مناسب تری درباره انواع حق دست یابند. برخی در نقدهای خویش شکل کلی نظریه را مورد اعتراض قرار داده اند و بر...

ادامه مطلب