فلسفه غرب

تبیین حق از نگاه هوفلد (۶)

تبیین حق از نگاه هوفلد (۶)

نویسندگان:سید محمود نبویان * و سید مصطفی حسینی نسب** چکیده نظریه هوفلد درباره تقسیم حق به چهار نوع و روابط میان آنها، بر مباحث مربوط به تحلیل حق و موقعیت های حقوقی، تأثیر قابل توجهی در غرب گذارد؛ به گونه ای که می توان گفت منطق جدیدی درباره حق در غرب بنا نهاده شد. در قرون بیستم، با توجه به اهمیت این نظریه، افراد زیادی- از جمله برخی از حکمای اسلامی- به نقادی و یا اصلاح این نظریه پرداختند. همچنین مقالات متعددی در دفاع یا رد این نظریه نو...

ادامه مطلب

دوبیران؛ بزرگ ترین حکیم الهی فرانسه در قرن نوزدهم

دوبیران؛ بزرگ ترین حکیم الهی فرانسه در قرن نوزدهم

“مِن دوبیران” در سال ۱۷۶۶ در فرانسه زاده شد. وی با آنکه در کودکی تحت تعلیم کشیشان و مردان مذهبی تعلیم یافته و تربیت گشته بود امّا علاقه چندانی به امور مذهبی نداشت. لذا در دوران جوانی فاقد گرایش های مذهبی و دینی و امور باطنی بود و علاقه و توجهی به امور اعتقادی و دیانت در وی احساس نمی گشت. اما پس از گذشت مدت زمانی از حیات دوبیران و افول دوران جوانی، وی به امور باطنی و مذهبی معطوف شد و با تکیه بر تعقل مداری به نگارش مطالبی در این ب...

ادامه مطلب

ادراکات از دیدگاه هیوم(۴)

ادراکات از دیدگاه هیوم(۴)

نویسنده: حمیدرضا ورکشی (*) نقد و بررسی: الف. منشأ تصورات خلاصه ی مدعای هیوم در باب منشأ تصورات این بود که ادراکات به دو دسته ی انطباعات و تصورات تقسیم می شوند. او ریشه و منشأ تمام ادراکات انسان را در تجربه و برخورد حواس با پدیده های تجربی می داند و هر نوع ادراکی را که ریشه و اساسی در تجربه نداشته باشد، به رسمیت نمی شناسد. اگر در ذهن اندیشه ای باشد که قابل بازگشت به انطباعی نباشد، تیغ هیومی آن را بی معنا می شمارد و گردن می زند. هیوم...

ادامه مطلب

ادراکات از دیدگاه هیوم (۳)

ادراکات از دیدگاه هیوم (۳)

علیت هیوم دو سه بار خلاصه ای از فلسفه ی خودش تهیه کرد و هر دفعه علیت را محور تأکید قرار داد، یعنی وقتی می گوییم فلان وضع علت وضع دیگر است یا وضع دیگری را ایجاد می کند، مقصودمان چیست؟ این موضوع بیش از آنکه افراد ناآشنا با فلسفه خیال می کنند، مهم و جالب توجه است. چون آنچه به ظاهر سرتاسر دنیایی را که می شناسیم به هم پیوند می دهد، رابطه ی علت و معلول است. پیداست که هیوم آنچه را می خواسته در این باره بگوید شالوده ی فلسفه ی خودش تلقی می ...

ادامه مطلب

ادراکات از دیدگاه هیوم (۲)

ادراکات از دیدگاه هیوم (۲)

نویسنده: حمیدرضا ورکشی (*) منشأ تصدیقات چنان که پیش تر اشاره شد، نزاع اساسی عقل گرایان و تجربه گرایان مربوط به منشأ تصورات است. اما اختلاف دیگری نیز بین این دو گروه فیلسوفان وجود دارد که مربوط به تصدیقات است. آن اختلاف در این است که آیا همه ی تصدیقات ما از استقرا و تجربه حاصل می شود، یا اینکه یک دسته تصدیقات بدیهی عقلی مقدم بر تجربه هم داریم که بدون آنها دستیابی به تصدیقات نظری اعم از عقلی و تجربی ناممکن است؟ این قضایای عقلی معیار اصلی و درج...

ادامه مطلب

ادراکات از دیدگاه هیوم(۱)

ادراکات از دیدگاه هیوم(۱)

نویسنده: حمیدرضا ورکشی (*) چکیده دیوید هیوم از برجسته ترین فیلسوفان تجربه گرای غرب است که با تقسیم ادراکات به انطباعات و تصورات، تجربه ی حسی را منبع اصلی کسب معرفت قابل اطمینان دانست. دیدگاه هیوم در این خصوص گرانیکاه نظریه ی او در معرفت است و در سایر تعالیم فلسفی او تأثیر اساسی دارد؛ نظیر رأی او در باب علیت، که موجب شهرت وی در فلسفه است. همچنین آرای او درباره ی جوهر جسمانی و نفس و مفاهیم کلی و در نهایت علم مابعدالطبیعه. بر همین نظریه ...

ادامه مطلب

صدق از دیدگاه پراگماتیسم (با تکیه بر نظریات ویلیام جیمز)

صدق از دیدگاه پراگماتیسم (با تکیه بر نظریات ویلیام جیمز)

نویسندگان: سید محمدهادی موسوی رکنی (*) و حسین زارعی سمنگان (**) چکیده در اواخر قرن نوزدهم، برای پایان بخشیدن به نزاع طولانی میان تجربه گرایان و عقل گرایان، تفکری با بهره روی از هر دو مشرب و با تکیه بر حضور و ظهور عملی فلسفه در زندگی و تأثیر متقابل و مستقیم آن بر زندگی این جهانی پا به عرصه ی وجود گذاشت که «پراگماتیسم» نامیده می شود. در میان بزرگان این نحله ی فکری، ویلیام جیمز حق بزرگی بر گردن پراکماتیسم دارد. جیمز بر آن بود تا با هدای...

ادامه مطلب

توسعه همراه با عدالت از منظر فیلسوفان معاصر

توسعه همراه با عدالت از منظر فیلسوفان معاصر

نویسنده: عبدالمجید مبلغی دانشجوی دکتری فلسفه سیاسی و دانش آموخته حوزه علمیه قم پیشنهاد توسعه پایدار به مثابه چهارچوبی برای طرح پیشرفت و عدالت همزمان چکیده این نوشتار به بررسی نسبت عدالت و پیشرفت از منظر فیلسوفان معاصر پرداخته است. نوشتار، پس از طرح مشکلات روش شناختی، رو یکرد به عدالت و توسعه را در چشم انداز تأملات کانت، مارکس، راولز و هابر ماس بررسی کرد ه است. در فراز دوم نوشتار، ذ یل مراجعه به ادبیات متاخر رویکرد «عدالت گرا» به م...

ادامه مطلب

متافیزیک دکارت

متافیزیک دکارت

نویسنده: ترانه جوانبخت موضوع هستی نزد دکارت به صورت سیستماتیک بررسی نشده است. دکارت همه توجه خود را صرف فعالیت ” من فکر می کنم” یا cogito کرده است که منبع ذهنی هستی می باشد. درواقع چنین به نظر می رسد که متافیزیک به “خودشناسی” جابه جا شده است. بنابراین در معنای واقعی کلمه متافیزیک نزد دکارت وجود ندارد. دکارت در کتابش با عنوان “تعمق های فلسفه نخستین” خود را دارای فلسفه تخستین معرفی می کند. در زمان حیا...

ادامه مطلب

می اندیشم پس هستم – مروری بر دکارت و فلسفه او

می اندیشم پس هستم – مروری بر دکارت و فلسفه او

نویسنده: مهدی سامان پور رنه دکارت علاوه بر فیلسوف از ریاضیدانان و فیزیکدانان بزرگ عصر رنسانس نیز بوده است، طوریکه او را پدر هندسه تحلیلی نیز نامیده اند. او در ۳۱ مارس ۱۵۹۶ در فرانسه به دنیا آمد و پس از طی دوره تحصیلی هشت ساله در بیست سالگی به جهان گردی پرداخت و از آن پس به قول خودش کوشید در پی خرد برود. از این رو به ارتش هلند پیوست و به جنگ رفت و بدین ترتیب اوقاتی از عمر را در قسمتهای گوناگون اروپا گذراند در ۱۶۲۹ باز هم روانه هلند شد و نز...

ادامه مطلب

مفهوم زمان از دیدگاه هایدگر

مفهوم زمان از دیدگاه هایدگر

نویسنده: ترانه جوانبخت در این مقاله به بررسی رساله هایدگر با عنوان “مفهوم زمان” می پردازم. هایدگر در این رساله به بحث درباره زمان پرداخته است. برای درک کتاب ” وجود و زمان” بهتر است قبل از مطالعه آن به مطالعه رساله “مفهوم زمان” پرداخت. از نظر هایدگر مفهوم زمان را می توان در ابدیت یافت و پیش شرط آن اشراف و درک کامل ابدیت است. برای این منظور باید به ابدیت ایمان یافت اما فیلسوفان به ایمان و یقین در ای...

ادامه مطلب

بنیان هاى سکولاریسم در فلسفه کانت (۲)

بنیان هاى سکولاریسم در فلسفه کانت (۲)

نویسنده:رضا گندمى نصرآبادى روح تفکر کانتى استقلال اصول اخلاقى است، چه آن که اگر اخلاق بر دین مبتنى باشد، شرط یک نظام تکلیفى که همانا اختیار و آزادى انسان است، استیفا نخواهد شد. اقتضاى استقلال انسان این است که اصول اخلاقى فقط از ذات خود او برخاسته باشد. لذا باید دین تابع اخلاق باشد نه به عکس. کانت همواره بر این نکته تأکید دارد که انسان مخلوق خدا نیست، بلکه مولود اوست. معناى این تحول عبارت است از ارتقا و صعود انسان نه نزول خداوند. ارتقاى جایگ...

ادامه مطلب

بنیان هاى سکولاریسم در فلسفه کانت (۱)

بنیان هاى سکولاریسم در فلسفه کانت (۱)

نویسنده:رضا گندمى نصرآبادى اشاره: سکولاریسم از جمله موضوعاتى است که از منظرهاى مختلف مى توان بدان پرداخت. در این نوشتار، بنیان هاى دنیاگرایى و آن هم از منظر تأثیرگذارترین فیلسوف غربى، ایمانوئل کانت، مطمح نظر است. کانت در نقد عقل محض با تأکید بر محدودیت شناخت آدمى و در نقد عقل عملى با فروکاستن دین در حد دین طبیعى یا اخلاق از منظر فلسفى پایه گذار مدرنیته و سکولاریسم لقب گرفته است. در دین طبیعى موردنظر کانت بر مؤلفه هاى ذیل تأکید شده ا...

ادامه مطلب

زمان و مکان در معرفت شناسی کانت و هگل

زمان و مکان در معرفت شناسی کانت و هگل

نویسنده:ابوالحسن غفّاری اهمیت مباحث معرفت شناسی (اپیستمولوژیک) بر کسی پوشیده نیست. در فلسفه جدید، معرفت شناسی به حدی مهم است که به جرأت می توان گفت: فلسفه غرب بیش تر شأن معرفت شناسانه دارد تا هستی شناسانه (آنتولوژیک). اعتقاد بر این است که کانت نخستین فیلسوف غربی بوده که در معرفت شناسی، بیش از دیگر فلاسفه دوره جدید بحث نموده است، به گونه ای که موضوع فلسفه را از وجودشناسی به معرفت شناسی تبدیل کرده است. بنابراین، از زمان او تاکنون فلس...

ادامه مطلب

یاکوب بومه و اسلام(۲)

یاکوب بومه و اسلام(۲)

یکى از مهم ترین صاحب نظران در حکمت الاهى بوهم، فرانتس فون بادر، نسبت این سه دین با یکدیگر را به نحو دیالکتیکى، احتمالا بى آن که خود از دامنه و پیامدهاى سخن خویش تصور روشنى داشته باشد، چنین بیان کرده است: «به راستى، همان نسبتى که یهودیت با مسیحیت دارد، مسیحیت نیز با امر ثالث والاترى داراست که در آن، این هر دو، ناگزیر با درخشندگى تکرار خواهند گشت.» چنان که گفته شد، با تصویر و چهره اسماعیل، اسلام وارد تاریخ قدسى مى شود. بوهم این امر را بار...

ادامه مطلب

یاکوب بومه و اسلام(۱)

یاکوب بومه و اسلام(۱)

نویسنده: رولاند پیچ [۱] فرانتس فون بادر – احمد رجبى اشاره یاکوب بوهم (Jacob Boehme) فیلسوف و عارف بنامِ آلمانى بود که به رغم دوران نسبتاً کوتاه زندگى اش (۱۵۷۵ـ۱۶۲۴) جریان تفکر فلسفى و دینى را در مغرب زمین سخت تحت تأثیر قرار داد تا آنجا که وى را «نخستین فیلسوف آلمانى» نامیده اند و گفته مى شود که فیلسوفان نام آورى چون هگل، شلینگ، شوپنهاور، نیچه، هارتمن، برگسون، هیدگر، وایتهد و کارل یونگ تحت تأثیر جنبه هایى از تفکر او بودند. او زندگى ر...

ادامه مطلب

تبیین حق از نگاه هوفلد(۵)

تبیین حق از نگاه هوفلد(۵)

د- حق مصونیت [۶۳] نوع چهارم از حقوق قانونی، «حق مصونیت» می‌‌باشد. حق مصونیت عبارت است از مصونیت‌داشتن در برابر قدرت قانونی دیگران ( (Hohfeld, 1919: 57؛ یعنی صاحب حق، تحت تأثیر اعمال غیر قانونی دیگران قرار نمی‌گیرد و دیگران نمی‌توانند روابط قانونی‌اش را تغییر دهند. به عبارت دیگر، مصونیت بدین معناست که صاحب حق در معرض قدرت دیگری نیست. ازاین‌رو، مصونیت در مقابل قدرت (یعنی متلازم با قدرت‌نداشتن) و متضاد با درمعرض‌تغییربودن است((Ibid: 60. اگر...

ادامه مطلب

تبیین حق از نگاه هوفلد(۴)

تبیین حق از نگاه هوفلد(۴)

ب- حق آزادی [۴۵] هوفلد از این نوع حق به «امتیاز»[۴۶] تعبیر کرده است، ولی فلاسفۀ بعد از وی آن را «آزادی محض»[۴۷] و یا «حق آزادی» نامیده‌اند و امروزه نیز به همین نام معروف شده است (Campbell, 2006:31). «حق آزادی» را در ضمن مثالی می‌توان توضیح داد؛ فردی، مالک یک خانه است و مالکیت وی بر آن خانه از نظر قانونی معتبر می‌‌باشد. چنین کسی این قدرت را دارد که هرگاه اراده کرد، وارد منزل خویش شود و کسی نمی‌‌تواند (با فرض عدم ایجاد محدودیتی از سوی ...

ادامه مطلب

تبیین حق از نگاه هوفلد(۳)

تبیین حق از نگاه هوفلد(۳)

نویسندگان: دکتر محمدحسین طالبی(دکترای فلسفۀ حقوق و استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ) سیدمصطفی حسینی‌نسب (محقق حوزه و کارشناس ارشد فلسفه از مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)) بدون هیچ تردیدی تقسیم‌بندی مطرح شده توسط هوفلد، سنگ بنایی در زمینۀ فلسفۀ حق است که نمی‌‌توان بی‌تفاوت از کنار آن گذشت. اینک به توضیح هر یک از حقوق چهارگانۀ مطرح‌شده در تقسیم هوفلد می‌پردازیم: الف- حق ادعا مهمترین نوع از حقوقی که هوفلد مطرح می‌کند، حق ادعا...

ادامه مطلب

تبیین حق از نگاه هوفلد(۲)

تبیین حق از نگاه هوفلد(۲)

نویسندگان: دکتر محمدحسین طالبی(دکترای فلسفۀ حقوق و استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ) سیدمصطفی حسینی‌نسب (محقق حوزه و کارشناس ارشد فلسفه از مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)) تبیین نظریۀ هوفلد هوفلد به این باور رسیده بود که بدون دستیابی به شناخت دقیق از اقسام حق، منشأ پیدایش هر یک از اقسام و تبیین روابط بین آنها، دستیابی به اهداف علم حقوق ممکن نیست. وی می‌‌نویسد: «به جد می‌‌توان گفت که مناسبات مهم حقوقی، مبتنی بر مفاهیمی همانن...

ادامه مطلب

تبیین حق از نگاه هوفلد(۱)

تبیین حق از نگاه هوفلد(۱)

نویسندگان: دکتر محمدحسین طالبی(دکترای فلسفۀ حقوق و استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه ) سیدمصطفی حسینی‌نسب (محقق حوزه و کارشناس ارشد فلسفه از مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)) چکیده بحث از ابعاد مختلف موضوع حق، از مباحث مهم و ریشه‌ای فلسفی در حوزۀ حقوق و سیاست است. در میان این‌گونه مباحث، تقسیمی وجود دارد که امروزه به یکی از شاخص‌ترین مباحث مربوط به فلسفۀ حق در مغرب‌زمین تبدیل شده است. این تقسیم از سوی «وسلی هوفلد» آمریکایی مطرح شد...

ادامه مطلب