سایر مقالات (فلسفه های مضاف)

میزگرد فلسفه‌‌شناسی (۲)/ فلسفه‌‌های مضاف/ با حضور حضرت آیت‌‌الله مصباح یزدی و دکتر محمد لگن‌‌هاوزن

میزگرد فلسفه‌‌شناسی (۲)/ فلسفه‌‌های مضاف/ با حضور حضرت آیت‌‌الله مصباح یزدی و دکتر محمد لگن‌‌هاوزن

معرفت فلسفی: در جلسه پیش، درباره «چیستی» فلسفه سخن گفتیم. تعریف‌‌های گوناگون فلسفه را از نظر گذراندیم؛ تعریف‌‌هایی که فیلسوفان غربی و اسلامی و حتی شرقی از روزگار ارسطو و افلاطون، تا امروز پیش کشیده‌‌اند. سرانجام به این نتیجه رسیدیم که برای راه یافتن به تعریفی دقیق از فلسفه، نخست ناگزیریم محدوده کاربرد آن را تبیین کنیم. پیش از این کار، تعریف فلسفه ممکن نیست؛ یعنی نمی‌‌توان تعریفی به دست داد که همه کاربردهای فلسفه را در برگیرد. این گوناگو...

ادامه مطلب

درس‌گفتارهای آدام اسمیت درباره‌ی فلسفه‌ی حقوق

درس‌گفتارهای آدام اسمیت درباره‌ی فلسفه‌ی حقوق

  نویسنده: جک راسل وینستین برگردان: شیرزاد پیک حرفه   نظریه‌ی عواطف اخلاق با این وعده‌ی اسمیت تمام می‌شود که، در آینده، متونی به قلم او، در تشریح نقش دولت و نقش قانون‌گذار، نوشته خواهند شد. واضح است که اسمیت می‌خواهد تتمّه‌ای بر نظریه‌‌ی عواطف اخلاقی بیفزاید، زیرا کتاب نخستینش پرسش‌های فلسفی مهمی را در ذهن خواننده ایجاد می‌نمود. ویراست ششم نظریه‌ی عواطف اخلاقی در ژانویه ۱۷۹۰، یعنی شش ماه پیش از مرگ اسمیت، با ...

ادامه مطلب

فلسفه‌ی زبانی

فلسفه‌ی زبانی

نویسنده: ارنست گلنر برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمدمنصور هاشمی Lingustic philosophy این اصطلاح تاحدی گمراه‌کننده است چون این معنا را می‌رساند که با فلسفه‌ای درباره‌ی زبان سروکار داریم. در واقع، این عبارت در اکثر موارد به معنای نهضت فلسفی معینی است که در کیمبریج و به رهبری لودیگ ویتگنشتاین در سال‌های پیش از جنگ جهانی دوم شکل گرفت و بهتر است برای اشاره به همین جریان فلسفی از...

ادامه مطلب

درباره ی فلسفه تطبیقی

درباره ی فلسفه تطبیقی

نویسنده: دکتر سید محمد اسماعیل سید هاشمی در چند دهه گذشته سخن از فلسفه تطبیقی ( comparative philosophy ) به میان آمده است و در سال‌های اخیر رشته فلسفه ی تطبیقی در برخی دانشگاه‌های ایران از جمله دانشگاه قم برقرار شده است، ولی به علت نوپایی این رشته هنوز تعریف جامعی از آن عرضه نشده است. به طور کلی ریشه ی مطالعات تطبیقی به غرب برمی‌گردد. کشورهای استعمارگر غربی نظیر انگلستان و فرانسه برای تسلط بیشتر ب...

ادامه مطلب

فلسفه ی علوم انسانی

فلسفه ی علوم انسانی

نویسنده: حجت الاسلام دکتر سلیمانی امیری حجت الاسلام دکتر حمید پارسانیا فلسفه ی علوم انسانی می تواند در شناسایی و بررسی مبانی و مبادی معرفتی نظریه ها کمک کند. اما فلسفه ی علوم انسانی چیست و چگونه مبادی معرفتی را در جهان اول مطالعه می کند؟ به دلیل تطورات تاریخی و ورود ادبیات های مختلف الفاظ فلسفه و علم، در جامعه ی علمی امروز ما معنای این دو لفظ سرگردان هستند؛ یعنی در فرهنگ ما این مشکل وجود دارد که معنای الفاظ دچ...

ادامه مطلب

ماهیت انسان، از یونانیان تا مسلمانان

ماهیت انسان، از یونانیان تا مسلمانان

نویسنده: سیدیحیی یثربی ۱٫ دیدگاه متفکران یونان و پیروانشان درباره ماهیت انسان چون وجود جسمانی ( بدن ) انسان، جای بحث و تردید نبوده است، بحث خود را با اعتقاد به روح آغاز می کنیم. انسان به مشاهده تأثیر مکرر و ثابت برخی پدیده های طبیعی، مانند خورشید، آسمان، زمین، رود و دریا، به تدریج آن ها شخصیت داده و آن ها را جاندار می پندارد. تدریجاً ارواح و دمون های نادیدنی را نیز اضافه می کند. خود را نیز بر اساس تجا...

ادامه مطلب

مابعدالطبیعه و خودکامگی ذهن

مابعدالطبیعه و خودکامگی ذهن

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی مقدمه یکی از خطرهای قلمرو مابعدالطبیعه به معنای عام و خاص آن، خودسری ذهن و عقل بر پایه تخیل و توهم است. اشکال بزرگ و درست کانت به مابعدالطبیعه، با عنوان مسائل جدلی دوسویه که به هر دو طرف قضیه، می شود استدلال کرد و اثباتش نمود،(۱) بر همین پایه استوار است که برای فعالیت ذهن، میدان باز است. او می گوید: در مابعدالطبیعه می توان به طرق عدیده مرتکب خطا شد. بی آنه ترسی از برملا شدن...

ادامه مطلب

ریاضیات و واقعیت

ریاضیات و واقعیت

نویسنده: ماکس بورن مترجم: هوشنگ گرمان هندسه از فن مساحی که آموزشی است عملی و تجربی سرچشمه می گیرد. در دوران باستان کشف شد که قضیه های هندسی را از طریق قیاس می توان اثبات کرد، یعنی فقط کافی است که چند قضیه اصلی انگشت شمار موسوم به اصلهای متعارف تصدیق شوند، آنگاه دیگر قضیه های این دستگاه همگی به طریقی صرفاً منطقی استنتاج خواهند شد. تأثیر کشف مزبور بسیار عمیق بود، زیرا که هندسه برای همه دانشهای قیاسی سرمشق قرار گرفت و به...

ادامه مطلب

بود و نمود در نسبیّت خاص

بود و نمود در نسبیّت خاص

نویسنده: ماکس بورن مترجم: هوشنگ گرمان در نظریه اینشتین موضوع شناختهای جدید درباره چیزهای جهان فیزیکی در میان نیست، بلکه صحبت فقط بر سر تعریفهای از نوع قراردادی است که در واقع با توقعات تجربی وفق می دهند، ولی جای آنها را در همین حد نیز میتوان به دستورهای تثبیت شده دیگر واگذار کرد. حال این نکته به ذهن می رسد که در آغاز ملاحظات قبلی خود، مسئله قطار یدک کش را با توجه به تعریف همزمانی قراردادی و اختیاری اینشتین به تصور آور...

ادامه مطلب

دیدگاه فارابی پیرامون پژوهش و مطالعه ی پزشکی

دیدگاه فارابی پیرامون پژوهش و مطالعه ی پزشکی

نویسنده: محمدحسین ساکت به نام آنکه یاد اوست درمان از دیرباز میان سه دانش فراگیر و گسترده ی فلسفه، پزشکی و حقوق پیوندی ناگسستنی و پایدار وجود داشته است و در میراث گذشته ی دانشمندان و اندیشه گران هندی، چینی، یونانی، ایرانی و اسلامی، این وابستگی و پیوستگی همچنان پاییده است. نگاهی به ریشه شناسی واژگان حکمت (فرزانگی)، حکیم (فرزان / پزشک)، حاکم (دادرس / فرماندار) و محکمه (دادگاه / مطب، درمانگاه پزشک) در زبان تازی و ...

ادامه مطلب

مقدمه‌ای بر روش علمی

مقدمه‌ای بر روش علمی

تألیف و ترجمه: حمید وثیق زاده انصاری منبع فارسی: راسخون روش علمی(۱) مجموعه تکنیک‌های مورد استفاده ی جامعه ی علمی جهت بررسی پدیده‌های طبیعی(۲) بوده و ساختاری هدفمند برای بررسی علمی و آنالیز داده‌ها به وجود می‌آورد تا تحقیقات را به نتیجه برساند. مراحل روش علمی اهداف روش علمی همواره یکسان است، اما خود روش لزوما در بین تمام شاخه های علمی دارای تعریف رسمی نمی باشد. روش انجام کار عموماً شامل...

ادامه مطلب

تاریخچه ارزیابی علم و فناوری وظهور شاخص های علمی

تاریخچه ارزیابی علم و فناوری وظهور شاخص های علمی

نویسنده: سلیمان ذورالفقار نسب با تأکید بر کشور امریکا چکیده معمولاً دولتها برای بازبینی عملکرد گذشته خود در راستای توسعه ملی و طرح سیاستگذاری آینده برای ابعاد مختلف جامعه ناگزیرند برآوردی واقع بینانه از راهی که پیموده اند داشته باشند. همین امر بود که برای اولین بار اندیشه شاخصها را در بین دانشمندان علوم اجتماعی و دولتهای غربی بوجود آورد و عملاً خود شاخصها در مسائل اقتصادی ظهور پیدا کردند. اگر چه اندیش...

ادامه مطلب

تصمیم گیری اخلاقی در جراحی مبتنی بر دستگاه اخلاقی راس

تصمیم گیری اخلاقی در جراحی مبتنی بر دستگاه اخلاقی راس

نویسندگان: دکتر سید رضا موسوی(۱) دکتر زهره مهدیخواه (۲) چکیده مقوله اخلاق و تأثیر آن بر اعمال جراحی از اهمیت فزاینده ای برخوردار است. شناخت الگوها و مکاتب اخلاقی و کمک گرفتن از آنها جهت تصمیم گیری باعث می شود که راهکار مناسب جهت بهره مند شدن از تکنیک های صحیح به دست آید و در نتیجه رضایت فردی و اجتماعی را بدنبال داشته باشد. این مقاله در ضمن معرفی دستگاه اخلاقی راس بعنوان یک مکتب در حوزه اخلاق، ت...

ادامه مطلب

وظایف اخلاقی در دیدگاه دیوید راس

وظایف اخلاقی در دیدگاه دیوید راس

نویسنده: دکتر حسین اترک* چکیده: سر ویلیام دیوید راس برجسته ترین چهره ی اخلاق وظیفه گرا پس از کانت است. در این مقاله، به تبیین نظریه ی ابتکاری او مبنی بر تفکیک وظایف اخلاقی در نگاه نخست از وظایف در مقام عمل، برای حل مشکل تعارض وظایف، که اخلاق کانت با آن مواجه بود، می پردازیم. همچنین برخی از آراء مهم فرااخلاقی او را که در دیدگاه هنجاری مؤثر است، بیان خواهیم کرد. راس یک عینیت گرای اخلاقی است که حقایق اخلاقی را اوص...

ادامه مطلب

الهیات و اندیشه ی سقراط

الهیات و اندیشه ی سقراط

نویسنده: همایون همتی من می خواهم از روش خود سقراط استفاده یا سوء استفاده کنم، و به جای این که در اینجا مقاله ای بخوانم بیشتر با شما گفت و گو کنم، و یک بحث مستقیم و زنده و رو در رو داشته باشیم و امید است که از حالت مونولوگ و تک گویی به دیالوگ و هم سخنی برسیم، و در واقع به آنچه که سقراط در پی آن بود تحقق بخشیم. امید می برم که این بحث ها تنها به مقام نظر محدود و منحصر نشود و شاهد پیامدهای فرخنده و خجسته و پربرکت ...

ادامه مطلب

سقراط و پارادوکس های دموکراسی

سقراط و پارادوکس های دموکراسی

نویسنده: جهانگیر معینی علمداری یکی از معماهای فلسفه ی سیاسی این است که سقراط چه خطایی مرتکب شد که مستحق مرگ گردید؟ او در یک دادگاه عمومی محاکمه شد. دلایل زیادی وجود دارد که بی گناهی او را ثابت می کند، ولی همین شواهد نشان می دهد که سقراط در طول زندگی سخنانی گفت و به گونه ای رفتار کرد که خطر نابودی را برای وی پدید آورد. اما مسئله این است که سقراط، نه در دوران حکومت جباران، بلکه در زمان حاکمیت دموکراسی در آتن به محاکمه...

ادامه مطلب

معنی سقراطی فضیلت

معنی سقراطی فضیلت

نویسنده: منوچهر صانعی دره بیدی معروف است که سقراط فلسفه را از آسمان به زمین آورد. به این معنی که پیش از او متفکران یونان چندان در تفکر خود به انسان و مقدرات او نمی پرداختند. بلکه بیشتر در اندیشه تبیین موجودات عالم بودند و این سقراط بود که اذهان متفکر را متوجه انسان و مقدرات او کرد. گر چه در این مورد سوفسطاییان اگر مقدم بر سقراط نبودند دست کم هم زمان با او مسایل مربوط به مقدرات انسان را وارد مباحث فلسفی کردن...

ادامه مطلب

فلسفه‌ی فیزیک و فیزیک فلسفی

فلسفه‌ی فیزیک و فیزیک فلسفی

تألیف و ترجمه: حمید وثیق زاده انصاری فیلسوفان نمی‌توانند به تنظیم و بیان عقاید مابعد الطبیعی سودمند در باره‌ی جهان هستی اقدام کنند مگر این که با تعاریف علمی اصطلاحاتی چون فضا و زمان آشنا باشند. نیاز به انسجام منطقی در علوم، نه به عنوان مانعی که دست و پای عقل را ببندد، بلکه به عنوان وسیله‌ای برای آزاد ساختن تخیل انگاشته می‌شود. نتیجه گیری‌های علم، ثمرات نظام نهادینه شده‌ای در پژوهش اس...

ادامه مطلب

فلسفه ی ذهن: حرکتی از عمل؟

فلسفه ی ذهن: حرکتی از عمل؟

نویسنده: رایا دونایفسکایا مترجمان: حسن مرتضوی، فریدا آفاری آرزومندم که این تاریخ فلسفه برای شما فراخوانی باشد برای درک روح زمان (der zeit) که ذاتاً در وجود ما حاضر است… هگل، درس های تاریخ فلسفه انقلاب می تواند به هر نیتی سرهایی را که فلسفه برای اندیشیدن به کار می برد، از تن جدا کند. اما اگر انقلاب مقدّم بر فلسفه می بود، فلسفه هرگز نمی توانست از سرهای بریده شده توسط انقلاب استفاده کند. هاینریش هاینه، تاریخ...

ادامه مطلب

نظریه کوانتوم

نظریه کوانتوم

نویسنده: نیکلاس کاپالدی مترجم: علی حقی درآمد: علاوه بر کار آلبرت اینشتین، چندین پیشرفت مهم دیگر در فیزیک، در قرن بیستم صورت گرفته است. کندوکاو درباره همه آنها از حوصله این کتاب خارج است. اما نظریه ای در فیزیک قرن بیستم وجود دارد که برای فلسفه علم از اهمیت خاصی برخوردار است و آن نظریه کوانتوم(۱)است. دانشمند سرشناسی که با نظریه کوانتوم تداعی می شود هایزنبرگ(۲)است. اما، پیش از آنکه از نظریات هایزنبرگ راجع به ...

ادامه مطلب

پرسش های عمده در فلسفه علم

پرسش های عمده در فلسفه علم

نویسنده: نیکلاس کاپالدی مترجم: علی حقی واژه های نظری چه پایگاهی دارند؟ ما در زبان علم دو نوع واژه را از هم متمایز کرده ایم: واژه های مشاهده ای و واژه های نظری. واژه های مشاهده ای مستقیماً و بی واسطه به صفات ادراک شدنیِ متعلقات و موضوعات تجربه آدمی راجع می شوند. واژه هایی نظیرقرمز، حل می شود، خم می شود، بلند می شود، مستقیماً و بی واسطه به صفات ادراک شدنی یا به متعلقات و موضوعاتی در حیطه تجربی آدمی راجع می شوند. برخلاف...

ادامه مطلب