فلسفه های مضاف

بود و نمود در نسبیّت خاص

بود و نمود در نسبیّت خاص

نویسنده: ماکس بورن مترجم: هوشنگ گرمان در نظریه اینشتین موضوع شناختهای جدید درباره چیزهای جهان فیزیکی در میان نیست، بلکه صحبت فقط بر سر تعریفهای از نوع قراردادی است که در واقع با توقعات تجربی وفق می دهند، ولی جای آنها را در همین حد نیز میتوان به دستورهای تثبیت شده دیگر واگذار کرد. حال این نکته به ذهن می رسد که در آغاز ملاحظات قبلی خود، مسئله قطار یدک کش را با توجه به تعریف همزمانی قراردادی و اختیاری اینشتین به تصور آور...

ادامه مطلب

نظریه‌ی عواطف اخلاقی آدام اسمیت

نظریه‌ی عواطف اخلاقی آدام اسمیت

  نویسنده: جک راسل وینستین برگردان: شیرزاد پیک حرفه   اولین نسخه‌ی نظریه‌ی عواطف اخلاقی، در ۱۷۵۹، وقتی اسمیت استاد کرسی منطق دانشگاه گلاسگو بود، منتشر شد. بیشتر اسمیت‌پژوهان بر این باورند که بخش عظیمی از نظریه‌ی عواطف اخلاقی بر اساس درس‌گفتارهای اسمیت درباره‌ی فلسفه‌ی اخلاق است و سبک ادبی این کتاب نیز مؤید این باور است. کتاب همانند یک کتاب آموزشی نوشته شده و سرگرم کننده و انگیزه‌بخش است. اسمیت این کتاب را بر...

ادامه مطلب

معنی مؤلفه‌ی باور در معرفت

معنی مؤلفه‌ی باور در معرفت

  نویسنده: محمد حسین زاده   براساس تعریف رایج معرفت در میان عموم معرفت شناسان کشورهای انگلیسی زبان (Anglo-American philosophy) عنصر «باور» یا «اعتقاد» (belief) یکی از مؤلفه‌های مهم معرفت و اجزا یا شرایط اساسی آن به حساب می‌آید. این امر «شرط ذهنی یا سوبژکتیو» معرفت تلقی می‌شود؛ در مقابل صدق که «شرط عینی و اوبژکتیو» معرفت محسوب می‌گردد. بدین ترتیب، باور نقش ویژه‌ای در ساختار معرفت دارد و از مقوّمات آن به حساب می‌...

ادامه مطلب

جادوی کلام

جادوی کلام

  نویسنده: محسن ثلاثی   این پرسش برای ما مطرح است که ارتباط میان دو مفهومی در ساختار «جهان» ی که به وسیله‌ی گفتار و اسطوره تحقق می‌یابد، چگونه منعکس می‌شود. در این جا ما با قانونی سروکار داریم که درباره‌ی همه‌ی صورت‌های نمادین به یکسان صادق است و در تکامل آن‌ها تأثیری بنیادی دارد. در آغاز، هیچ‌یک از نمادها به گونه‌ای جدا و مستقل و متمایز از نمادهای دیگر پدیدار نمی‌شود، بلکه هر یک از آن‌ها نخست باید از زهدان مشترک ا...

ادامه مطلب

پرسش از مفهوم اصالتِ یک قطعه‌ی موسیقی

پرسش از مفهوم اصالتِ یک قطعه‌ی موسیقی

نویسنده: اُسوالد هَنفلینگ مترجم: علی رامین مسائل مربوط به هستی‌شناسی هنر مسائلی نیستند که فقط برای فیلسوفان مطرح باشند. آنها به مسائل عملی و عینی درباره‌ی اینکه آثار مورد نظر چگونه باید اجرا شوند مربوط می‌شوند. در زمان حاضر درباره‌ی اینکه آیا اجراها باید اصیل (۱) باشند – یعنی به آنچه آهنگساز یا نویسنده سفارش یا قصد کرده است وفادار بمانند – یا خیر بحثهای جدی و شدیدی وجود دارد. این پ...

ادامه مطلب

جامعه‌شناسی معرفت

جامعه‌شناسی معرفت

نویسنده: والکر میا و نیکو اشتر برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی مترجم: حسن چاوشیان Sociology Of Knowledge ماهیت معرفت، دست‌کم از عصر یونانی – رومی، یکی از مسائل اصلی فلسفه بوده است. مثلاً افلاطون در تئاتتوس رهیافتی علمی نسبت به معرفت و شناخت اتخاذ می‌کند و هستی‌شناسی ثنویت‌گرایانه‌ی او بر پایه‌های معرفت‌شناختی استوار است. فیلسوفان روشنگری فرانسوی و ...

ادامه مطلب

دیدگاه فارابی پیرامون پژوهش و مطالعه ی پزشکی

دیدگاه فارابی پیرامون پژوهش و مطالعه ی پزشکی

نویسنده: محمدحسین ساکت به نام آنکه یاد اوست درمان از دیرباز میان سه دانش فراگیر و گسترده ی فلسفه، پزشکی و حقوق پیوندی ناگسستنی و پایدار وجود داشته است و در میراث گذشته ی دانشمندان و اندیشه گران هندی، چینی، یونانی، ایرانی و اسلامی، این وابستگی و پیوستگی همچنان پاییده است. نگاهی به ریشه شناسی واژگان حکمت (فرزانگی)، حکیم (فرزان / پزشک)، حاکم (دادرس / فرماندار) و محکمه (دادگاه / مطب، درمانگاه پزشک) در زبان تازی و ...

ادامه مطلب

اراده: عامل هستیِ مسئولیت‌ها و بایستی‌ها

اراده: عامل هستیِ مسئولیت‌ها و بایستی‌ها

  نویسنده: مهدی حائری یزدی   عقیب داع درکنا الملایما *** شوقاً موکداً اراده سما (۱) چنان که سبزواری در این بیت می‌گوید، بعد از داعی، یعنی پس از تمایل و انگیزه نسبت به مطلوب، که شرط اول اراده است، باید درک ملایم نسبت به فعل حاصل گردد. تا درک ملایم نباشد، اراده به وجود نمی‌آید. درک ملایم که به حد شوق مؤکد برسد، اراده و تصمیم حاصل می‌شود، بنابراین، یکی از مقدمات اراده عبارت از درک ملایم است، یعنی درکی که انسان از...

ادامه مطلب

تحلیل فلسفی معرفت

تحلیل فلسفی معرفت

  نویسنده: محمد حسین زاده   فیلسوفان مغرب زمین معمولاً معرفت (البته معرفت گزاره‌ای) را چنین تحلیل کرده‌اند: «باور صادق موجّه». این تعریف سابقه‌ای دیرین دارد و تا اعصار بسیار دوری قابل تعقیب است بلکه احیاناً به فیلسوفان یونان باستان، از جمله به افلاطون و سقراط، نیز نسبت داده می‌شود. علی رغم توافق همگانی در تعریف مذکور، عده‌ای از معرفت شناسان معاصر، نظری جان هاسپرس (۱) و ادموند گتیه (۲) آن را نقادی کرده‌اند. مشهورترین نقد...

ادامه مطلب

زبان و مفهوم‌سازی

زبان و مفهوم‌سازی

  نویسنده: محسن ثلاثی   اگر خواسته باشیم به ماهیت ویژه‌ی مفهوم دینی- اسطوره‌ای نه تنها از طریق نتایج این مفهوم بلکه از رهگذر شناخت اصل شکل‌گیری آن پی بریم، و حتی از این هم بیشتر، چگونگی ارتباط رشد مفاهیم زبانی را با رشد مفاهیم دینی دریابیم و بدانیم که این دو در چه صفاتی با یکدیگر تطابق دارند، به راستی که باید به گذشته‌ای بس دور بازگردیم. در این راه، نباید از میانبر زدن و دور زدن منطق عمومی و معرفت‌شناسی درنگی روا د...

ادامه مطلب

مقدمه‌ای بر هستی‌شناسی هنر

مقدمه‌ای بر هستی‌شناسی هنر

نویسنده: اُسوالد هَنفلینگ مترجم: علی رامین ممکن است برداشتهای مختلفی از سؤال هنر چیست؟ وجود داشته باشد. در جستار حاضر به مسائل مربوط به هستی‌شناسی هنر (۱) می‌پردازیم: آثار هنری چگونه، و به چه معنا، وجود دارند؟ هستی‌شناسی مطالعه‌ی وجود یا هستی (۲) در حالت تجرید (۳) است، و از دیرباز در کانون تتبعات فلسفی قرار داشته است. هستی چیست؟ وجود چیست؟ چه نوع چیزهایی (۴) را می‌توان گفت که وجود دارند؟ مثلاً آیا فاکت...

ادامه مطلب

جامعه‌شناسی علم

جامعه‌شناسی علم

نویسنده: مایکل مالکی برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی مترجم: حسن چاوشیان Sociology Of Science این شاخه از جامعه‌شناسی به کشف و بررسی منش و ماهیت اجتماعی علم می‌پردازد و توجه خاصی به تولید اجتماعی معرفت علمی دارد (ـــ جامعه‌شناسی معرفت). در جامعه‌ی امروزی اصطلاح علم اعتبار و اهمیت شایانی دارد. نه فقط علم کم‌وبیش مترادف با معرفت معتبر است بلکه معنای آن با فن‌آوری نی...

ادامه مطلب

مقدمه‌ای بر روش علمی

مقدمه‌ای بر روش علمی

تألیف و ترجمه: حمید وثیق زاده انصاری منبع فارسی: راسخون روش علمی(۱) مجموعه تکنیک‌های مورد استفاده ی جامعه ی علمی جهت بررسی پدیده‌های طبیعی(۲) بوده و ساختاری هدفمند برای بررسی علمی و آنالیز داده‌ها به وجود می‌آورد تا تحقیقات را به نتیجه برساند. مراحل روش علمی اهداف روش علمی همواره یکسان است، اما خود روش لزوما در بین تمام شاخه های علمی دارای تعریف رسمی نمی باشد. روش انجام کار عموماً شامل...

ادامه مطلب

هستی‌شناسی جامعه

هستی‌شناسی جامعه

  نویسنده: مهدی حائری یزدی   در سلسله‌ی هستی‌هایی که، که بر طبق نظریه‌ی ما، به بایستی‌های اخلاقی و سیاسی می‌گراید موضوعات و مسائلی هست که حق داریم راجع به آنها سؤال کنیم ولی دانشمندان جامعه‌شناسی معاصر، چه غربی و چه پیروانشان در شرق، آنها را بدون بررسی و پرس و جوی پژوهشگرانه به عنوان اصل موضوعه مفروض‌الوجود گرفته‌اند و تحقق را در اذهان عمومی و در تشخیص بدوی عامه‌ی ناس، حقیقتی عینی و تجربی پنداشته‌اند. یکی از آن...

ادامه مطلب

تحلیل یا تعریف معرفت از منظر اندیشمندان مسلمان

تحلیل یا تعریف معرفت از منظر اندیشمندان مسلمان

  نویسنده: محمد حسین زاده   واژه‌ی «معرفت» معادل آن در انگلیسی، یعنی واژه‌ی «knowledge»، کاربردهای متنوعی دارد. به تعبیر فنی، know و مشتقات آن در انگلیسی به نحو مشترک لفظی در معانی متعددی به کار می‌رود نظیر: ۱- آشنایی؛ ۲- مهارت؛ ۳-معرفت گزاره‌ای؛ تنها در بعضی از معانی معادل معرفت است و آن هم به قسمی از معرفت اختصاص دارد. اکنون در پی این هستیم که ببینیم منطق دانان و معرفت شناسان مسلمان در باب معرفت قضیه‌ای چه...

ادامه مطلب

مکتب ویتگنشتاین در فلسفه‌ی دین

مکتب ویتگنشتاین در فلسفه‌ی دین

نویسنده: جان هایمن برگردان: انشاء‌الله رحمتی بهترین مقدمه بر مکتب ویتگنشتاین، خود ویتگنشتاین است. در کتاب‌نامه این مقاله، نام برخی کتب و مقالات فیلسوفانی که سعی در طرح، دفاع یا نقد آراء ویتگنشتاین در فلسفه دین داشته‌اند، آمده است. و اما می‌خواهم بحثم را به خود ویتگنشتاین محدود کنم. فلسفه متقدم ویتگنشتاین طی شش سال یا چیزی در همین حدود، پس از ورود وی به کمبریج شکل گرفت و در سال ۱۹۲۲ در رساله...

ادامه مطلب

ویژگیهای زیباشناختی و غیرزیباشناختی هنر

ویژگیهای زیباشناختی و غیرزیباشناختی هنر

نویسنده: اُسوالد هَنفلینگ مترجم: علی رامین ویژگیهای زیباشناختی هنر واژگان زیباشناسی بسیار غنی هستند و، به گفته فرانک سیبلی، تقریباً تنوع بی‌انتهایی دارد. مثلاً می‌گوییم: “این شعر بافت محکمی دارد یا بسیار تکان دهنده است؛ این تابلو توازن ندارد، یا آرامش و سکونی را انعکاس می‌دهد… یا شخصیتهای داستان بی‌جان و بی‌روح‌اند، یا واقعه‌ای با بقیه‌ی داستان جور درنمی&zwnj...

ادامه مطلب

نسبیت علم و تاریخ

نسبیت علم و تاریخ

نویسنده: مایکل استنفورد مترجم: احمد گل محمدی ۱٫ علم و تاریخ ۱٫ اظهار نظرهای ابتدایی، کاربست علم در مورد گذشته وظیفه‌ی تاریخ، مانند هنرها و علوم دیگر، آوردن چیزهای معین به ذهن و خاطر انسان است. ولی تفاوت عمده‌ای میان هنر و علم وجود دارد. یک شاهکار هنری (مونالیزا یا شور سنت متیو باخ (۱)) قابل دیدن یا شنیدن است؛ یک شاهکار علمی (مانند نظریه‌های نیوتن، داروین یا اینشتین) هم با عقل و هوش درک می...

ادامه مطلب

تاریخچه ارزیابی علم و فناوری وظهور شاخص های علمی

تاریخچه ارزیابی علم و فناوری وظهور شاخص های علمی

نویسنده: سلیمان ذورالفقار نسب با تأکید بر کشور امریکا چکیده معمولاً دولتها برای بازبینی عملکرد گذشته خود در راستای توسعه ملی و طرح سیاستگذاری آینده برای ابعاد مختلف جامعه ناگزیرند برآوردی واقع بینانه از راهی که پیموده اند داشته باشند. همین امر بود که برای اولین بار اندیشه شاخصها را در بین دانشمندان علوم اجتماعی و دولتهای غربی بوجود آورد و عملاً خود شاخصها در مسائل اقتصادی ظهور پیدا کردند. اگر چه اندیش...

ادامه مطلب

تفاوت ارزش‌ها و هستی‌ها

تفاوت ارزش‌ها و هستی‌ها

  نویسنده: مهدی حائری یزدی   میانگری‌های هستی و نقش و نگارهای آفرینش با یکدیگر تفاوت دارند. و در این میان، ارزش‌ها نیز گروه خاصی از هستی‌هاست، فلسفه بحث از مطلق وجود است، نه وجود مطلق. لذا، فلسفه همیشه از هستی‌های حقیقی بحث می‌کند و حق ندارد پا از حریم موضوع خود فراتر بگذارد و درباره‌ی اعتبارات محض، که از حقیقت وجود بهره‌ای ندارند. بحث و گفتگو کند مگر تا آن جا که این اعتبارات از نوعی وجود ذهنی بهره‌مندند. چون بر ...

ادامه مطلب

معنای واژه‌ی معرفت و مترادف‌های آن در زبان‌های دیگر

معنای واژه‌ی معرفت و مترادف‌های آن در زبان‌های دیگر

  نویسنده: محمد حسین زاده   واژه‌ی معرفت در فارسی، واژه‌های معرفت و علم به معنای آگاهی، شناخت و ادراک است. (۱) بلکه می‌توان گفت:‌ در عربی نیز واژه‌های علم و معرفت مترادف بوده، معنای واحدی دارند. البته در زبان عربی تمایز بسیار دقیقی میان علم و معرفت دیده می‌شود. براساس این تمایز، واژه‌ی «علم» شمول بیشتری دارد، اما واژه‌ی «معرفت» از آن خاص‌تر و محدودتر است: هر معرفتی علم است ولی هر علمی معرفت نیست. واژه‌ی ...

ادامه مطلب