مباحث فلسفی

چیزی برای دیگری بخواه که خود هم می خواهی

چیزی برای دیگری بخواه که خود هم می خواهی

به نظر کانت الزامهای اخلاقی بر معیار عقلانیت استوارند که او این معیار را «امر مطلق» می داند. امر مطلق بدین معناست که کاری را انجام بده که می خواهی به قاعده اخلاقی مبدل شود. یا به تعبیر خودمان «چیزی را برای دیگران بخواه که برای خود هم می خواهی.» از این رو، به نظر کانت، اخلاقی نبودن به معنای عاقل نبودن است. فیلسوفان مدرن دیگری چون لاک و هابز نیز از این نکته سخن به میان آورده بودند که الزامهای اخلاقی بر معیارهای عقلی استوارند، اما به ن...

ادامه مطلب

زندگی با شک و دلهره های فلسفه

زندگی با شک و دلهره های فلسفه

آیا کار فلسفه این است که به مسأله ای از زندگی روزمره پاسخ دهد یا اهداف کلی تر و جامع تری را برای آن باید تعریف کرد؟ در برابر این پرسشها همانند بسیاری از پرسشهای شبیه آن جوابی مشخص وجود ندارد و شاید یکی از دلایل این ابهام هم این است که تعریف افراد ازفلسفه به اندازه ای متفاوت است که متناسب با هر کدام، کارکرد و نقشی خاص از فلسفه مد نظر می باشد.اگر فلسفه را به معنای مابعدالطبیعه در نظر بگیریم، یک کارکرد برای آن متصور است و اگر آن را با تحل...

ادامه مطلب

تفکر به روایت سینما

تفکر به روایت سینما

۱- زمانی کامو می گفت که «فلسفه هر زمان، ادبیات زمانه بعد از آن خواهد بود.» بی تردید، اگر این نویسنده برجسته هم اکنون در بین ما زندگی می کرد و تأثیر شگرف دنیای مجازی را می دید، شاید ادبیات را با سینما و تصویر جایگزین می نمود. با این همه، هنوز فاصله میان سینما و فلسفه زیاد است. این تمایز و تشخص تا اندازه ای است که فردی می تواند بپرسد چگونه فیلمها که مطالبشان را در حیطه عمل و نمایش ارائه می کنند و نه در حوزه تأمل و مباحثه، می توانند به کا...

ادامه مطلب

نشستن بر برج عاج تفکر یا پس رفت فلسفی

نشستن بر برج عاج تفکر یا پس رفت فلسفی

۱- نمی توان از وضعیت فلسفه تحلیلی در ایران زمین سخن گفت و از وضعیت فلسفه – به معنای کلی و عام آن- در ایران به سادگی گذشت. ما بیش از یک سده است که به صورت جدی با فلسفه های گوناگون غربی آشنا شده ایم، ولی متأسفانه برخوردی جدی، روشمند و منطقی با این فلسفه ها نداشته ایم. یعنی اولاً مواجهه مان گزینشی – و آن هم به صورت غیرمدون- بوده و ثانیاً در گزینش این فلسفه ها کمتر به نیازها و مسایل جدی جامعه و فرهنگمان توجه نشان داده ایم. این...

ادامه مطلب

چگونه با فلسفه گفت و گو کنیم؟

چگونه با فلسفه گفت و گو کنیم؟

۱) از موضوعات مهمی که درباره گستره فلسفی ایران معاصر وجود دارد، وضعیت ترجمه آثار فلسفی به زبان پارسی است. این موضوع از چنان اهمیتی برخوردار است که می توان گفت، وضعیت فلسفه در ایران به صورت تنگاتنگی با وضعیت ترجمه آثار فلسفی در ارتباط است. در این میان البته باید ترجمه را از زبانهایی چون عربی، انگلیسی، آلمانی و فرانسوی در نظر گرفت. با این همه، زبانهای انگلیسی و عربی برای ما از دو زبان دیگر اهمیت بیشتری دارند. زیرا زبان عربی زبانی ا...

ادامه مطلب

سه معنا برای « وجود » در « اصالت وجود »

سه معنا برای « وجود » در « اصالت وجود »

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی اصالت وجود، در حکمت متعالیه ی صدرالمتألهین محمد بن ابراهیم شیرازی معروف به ملّاصدرا ( م ۱۰۵۰ هـ ) یک اصل بنیادی است. او علاوه بر تأکید و تکیه بر اصالت وجود، به عنوان یک گزاره ی درست در هستی شناسی و جهان بینی، در ده ها مسئله ی دیگر نیز از این اصل سود برده است. این مسئله؛ مانند روحی در کالبد سازمان فلسفی صدرا است که عامل توفیق و کامیابی او، در تحلیل، تبیین و اثبات مسائل گوناگون این نظام می با...

ادامه مطلب

تبیین زمان از دیدگاه ملاصدرا و هانری برگسن

تبیین زمان از دیدگاه ملاصدرا و هانری برگسن

نویسنده: حمیدرضا آیت اللهی (۱) بحثی که با عنوان زمان از دیدگاه ملاصدرا و برگسن مطرح کرده ام از این بابت نبوده که صرفاً یک موضوع فلسفی را بیان کنم. شاید برای عزیزانی که در جلسه حضور دارند این سؤال مطرح باشد که اولاً، چه کسی دارای نظریه فلسفی می شود؟ ما اندیشمندان بسیاری داریم که حرفهای فلسفی زیادی می زنند ولی فقط برخی توفیق می یابند که دارای نظریه فلسفی شوند. ثانیاً، چگونه یک فرد به یک نظریه فلسفی می رسد؟ این نکته ...

ادامه مطلب

اقسام حکمت از نظر جعفر کشفی

اقسام حکمت از نظر جعفر کشفی

نویسنده: عبدالوهّاب فراتی حکمت از دیدگاه کشفی عبارت است از همان قوه ای که انسان را به نفس الامر می رساند. و فرق آن با علم، فرق ظاهر و باطن است. در واقع، علم در منظر حکیمان، معرفت به ظواهر است و حکمت، معرفت به بواطن. با توجه به چنین مفهومی از حکمت، این قوه، کار ویژه های متعددی دارد که متناسب با هر کار ویژه، نامی جداگانه به خود می گیرد. این قوه، از این جهت که شعاعی از عقل است و از سوی عقل نیز بر جسم آدمی حکم می راند، آن ...

ادامه مطلب

عقل و جهل از نظر جعفر کشفی

عقل و جهل از نظر جعفر کشفی

نویسنده: عبدالوهّاب فراتی در جهان شناسی، جهان، عرصه ی گشت و بازگشت عقل و مواجهه ی آن با جهل است. عقل به عنوان صادر اول، طی دو فرمان با مخلوقات ارتباط برقرار می کند. در آغاز، عقل فرمان یافت تا از اصل خود جدا شده و با نزول در عالم، به سوی مخلوقات رو کند. از این حرکت، وجهه ی ظاهریِ عقل به وجود آمد که با نبوت و تنزیل مطابقت دارد. فرمان دوم، عقل را وادار می کند تا به اصل خویش بازگردد. این بازگشت، وجهه ی ظاهریِ عقل را به...

ادامه مطلب

چگونه فلسفه بخوانیم؟

چگونه فلسفه بخوانیم؟

نویسنده: لوئیس ون مترجم: سیدمحسن اسلامی اشاره: نوشتار حاضر ترجمه ی فصل نخست کتاب: نوشتن فلسفه : راهنمای دانشجویان برای آنکه چگونه مقاله فلسفی بنویسند(Writing Philosophy: A Student's Guide to Writing Philosophy Essays) به قلم لئویس ون(Vaughn,Lewis)است که در سال ۲۰۰۶ از سوی دانشگاه آکسفورد منتشر شده است. مترجم در حال ترجمه تمامی کتاب است و بزودی آن را روانه ی بازار خواهد کرد. *** شرط نوشتن فلسفه این است که...

ادامه مطلب

گزارش انتقادی نظام فیض از دیدگاه فیلسوفان مسلمان

گزارش انتقادی نظام فیض از دیدگاه فیلسوفان مسلمان

نویسنده: سیدمصطفی موسوی اعظم اشاره: کتاب نظام فیض از دیدگاه فیلسوفان مسلمان، نوشته ی دکتر عین الله خادمی، که اخیراً از سوی انتشارات دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی به چاپ رسیده، به بیان دیدگاه های فیلسوفان شاخص اسلامی چون فارابی، ابن سینا، شیخ اشراق، ملاصدرا و علامه طباطبایی در باب فیض الهی و نحوه پیدایش کثرت در عالم می پردازد. مباحث کتاب در شش فصل تنظیم شده است. فصل اول به پیشینه بحث پرداخته و در ادامه دیدگاه ه...

ادامه مطلب

سیر کمال یا حرکت جوهری

سیر کمال یا حرکت جوهری

نویسنده: جلیل مسگرنژاد ۱٫مقدمه علامه صدرالدین شیرازی بعد از خطبه الکتاب در رساله المسائل القدسیه(۱) برای فتح باب بحث، ابیات زیر را از منطق الطیر(۲) عطار می آورد: سیر هر کس بر کمال وی بود جنبشش بر حسب حال وی بود گر بپرد پشّه ای چندان که هست کی کمال صرصرش آید به دست لاجرم چون مختلف افتاد سیر همروش با هم نگردد هیچ طیر او با آوردن این ابیات فتح باب مراتب سیر را آغاز می کند؛ و سپس با آوردن:ثم میز الخاصّه من ا...

ادامه مطلب

ردّ پای یک پاسخ مدرن به پارادوکس دروغگو در سنّت فلسفه ی اسلامی

ردّ پای یک پاسخ مدرن به پارادوکس دروغگو در سنّت فلسفه ی اسلامی

نویسندگان: سید محمّدعلی حجتی(*)، محمّدصالح زارع پور(**) چکیده در دهه ی اخیر استفان رید تلاش کرده است تا به واسطه ی ارائه ی یک نظریه ی صدق جدید، راه حلّ تازه ای برای پارادوکس دروغگو به دست بدهد. او طرح صدق تارسکی را نقد، و به جای آن طرح تازه ای پیشنهاد نموده است. رید با اعمال این طرح بر روی جمله ی دروغگو، نتیجه می گیرد که این جمله بدون هیچ تناقضی کاذب است. دراین مقاله، ضمن شرح نظریه ی رید، تلاش می کنیم ت...

ادامه مطلب

فلسفه در عالم خیال

فلسفه در عالم خیال

نویسنده: دکتر فتحعلی اکبری نظریّه ی سهروردی پیرامون عالم خیال (اقلیم هشتم) (۱۱-۱) عالم مُثُل معلقه (توضیحات اولیه) یکی از عوالم چهارگانه سهروردی (عالم انوار قاهر، عالم انوار مدبر، عالم مُثُل معلقه و عالم برزخ) (۱) عالم مُثُل معلقه است. که به نامهای عالم صور معلقه (۲)، عالم اشباح مجرده (۳)، عالم خیال و عالم مثال نیز خوانده شده است و سرانجام در فصل آخر حکمه الاشراق آن را اقلیم هشتم نامیده و دو شهر جابلق و جاب...

ادامه مطلب

محدودیت های گریز ناپذیر

محدودیت های گریز ناپذیر

نویسنده: سروش دباغ ۱. ﻟﻮﺩﻭﻳﮓﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ، ﻓﻴﻠـﺴﻮﻑ ﻣـﺸﻬﻮﺭ ﺍﺗﺮﻳـﺸﻲ ـ ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴـﺎﻳﻲ، ﺩﺭ ﺁﻭﺭﻳـﻞ ۱۸۸۹ ﺑـﻪ ﺩﻧﻴـﺎ ﺁﻣـﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺁﻭﺭﻳـﻞ ۱۹۵۱ ﺭﻭﻱ ﺩﺭ ﻧﻘـﺎﺏ ﺧـﺎﻙﻛـﺸﻴﺪ ﻭﺍﺯ ﻓﻠـﺴﻔﻴﺪﻥ ﻭﺍﻧﺪﻳـﺸﻴﺪﻥ ﺑﻴـﺸﺘﺮ ﺑﺎﺯﻣﺎﻧـﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜـﻪ ﺑﺮﺧــﻲ ﺍﺯ ﺷﺎﮔﺮﺩﺍﻥ ﻭ ﺷﺎﺭﺣﺎﻥ ﺁﺛﺎﺭ ﺍﻭ ﻧﻮﺷﺘﻪﺍﻧﺪ، ﻭﻳﺘﮕﻨﺸﺘﺎﻳﻦ ﺁﺧﺮﻳﻦ ﺻﻔﺤﺎﺕ ﺩﺭ ﺑﺎﺏ ﻳﻘﻴﻦ ﺭﺍ ﻛﻪ ﭘﺎﻧﺰﺩﻩ ﻣـﺎﻩ ﺁﺧـﺮ ﻋﻤﺮ ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻪ ﻧﮕﺎﺭﺵ ﺁﻥ ﻣﺸﻐﻮﻝ ﺑﻮﺩ، ﺩﻭ ﺭﻭﺯ ﭘـﻴﺶ ﺍﺯ ﺩﺭﮔﺬﺷـﺘﺶ ﻧﻮﺷـﺘﻪ ﺍﺳـﺖ؛ ﺑـﺎ ﺍﻳﻨﻜـﻪ ﺑـﻪ ﺑﻴﻤـﺎﺭﻱ ﺳﺮﻃﺎﻥ ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻮﺩﻩ ﻭﺍﺯ ﺩﺭﺩ ﻣ...

ادامه مطلب

فراموش کردن و فراموش شدن

فراموش کردن و فراموش شدن

نویسنده: علی عباس بیگی پل تیلیش تمام نیروی خود را صرف یک کار می‌کنم و آن اینکه گذشته را فراموش کنم و با انتظار و امید به آنچه در پیش است چشم بدوزم. فیلیپیان ۳:۱۳ این سخنان بسیار شخصی پولس که در یکی از شخصی‌ترین نامه‌هایش آشکار می‌شود، ما را وادار به طرح این پرسش‌ها می‌کند- که پولس چه چیزی را می‌خواست فراموش کند؟ ما چه چیزی را فراموش می‌کنیم و چه چیزی را به یاد م...

ادامه مطلب

چه کسی انتزاعی فکر می‌کند؟

چه کسی انتزاعی فکر می‌کند؟

نویسنده: گئورگ ویلهلم فردریش هگل ترجمه: صالح نجفی یادداشت مترجم: هگل در نوشته ای با عنوان منطق صغیر در انتقاد به رهیافت کانت در نقادی عقل محض از استعاره ای سود می‌جوید که شاید کاراترین افزار برای نقد تفکر انتزاعی باشد. او می‌نویسد شناخت پیش از شناخت یافتن همان قدر باطل است که تصمیم خردمندانه اسکولاستیکوس [نماد حکیمان مدرسی] به خودداری از داخل شدن در آب پیش از شنا آموختن (پیتر سینگر، هگل، عزت الله فولادوند، ص ...

ادامه مطلب

اراده و تصور در دوره‌ی گسست

اراده و تصور در دوره‌ی گسست

نویسنده: بهرام محیی به مناسبت دویست و بیستمین زادروز شوپنهاور پیشگفتار انقلاب صنعتی و دگرگونی‌های ژرف اجتماعی اروپای سده‌ی نوزدهم، به گونه‌ای این‌جهانی شدن در گستره‌ی فلسفه نیز انجامید. آرزوی توضیح عقلی کل جهان از گذر متافیزیک رنگ باخت و دانش‌های گوناگون خود را از اقتدار فلسفه رهانیدند. خوشبینی برای پیشرفت، با دانش و فن‌آوری گره خورد و به آن‌ها دل بست. این سده را...

ادامه مطلب

کاستی های هستی و چیستی

کاستی های هستی و چیستی

نویسنده: محمود هدایت افزا اشاره: می دانیم که قاعده اصالت وجود یکی از مهم ترین نوآوریهای حکمت متعالیه به شمار می رود که با نادیده انگاشتن آن، تعالیم صدرایی نه به درستی فهم می شود و نه مقبول اندیشمندان واقع می گردد. در این راستا فهم این قاعده و تفسیرهای مختلفی که در طول این چهار قرن از سوی شارحان کلمات صدرا صورت پذیرفته، اهل دقت را به تأملات جدی تری پیرامون مبادی تصوری و تصدیقی آن فرا می خواند، خصوصاً وقتی نیمه دوم ای...

ادامه مطلب

درباره ی تراژدی- کمدی وجود

درباره ی تراژدی- کمدی وجود

نویسنده: کیت انسل پیرسون مترجم: محسن حکیمی دل مشغولی نیچه، پرسش مربوط به مقصود وجود است. او این پرسش را در زمینه یی بسیار ویژه طرح می کند: اگر، آن گونه که او باور داشت، خدا و تمام چیزهای مورد حمایت او مرده اند، و اگر ارزش های مسیحی دیگر نمی توانند بنیادهای اخلاقی و فرهنگی تمدن اروپایی را بسازند، آنگاه این پرسش بی درنگ و هولناک به ذهن ما می آید: آیا وجود اصلاً هیچ معنایی دارد؟(دانش، ۳۵۷) پاسخ نیچه عبارت است از تشو...

ادامه مطلب

دانشمند فرشته گون

دانشمند فرشته گون

نویسنده: ژاک مارتین مترجم: کامبیز گوتن مقدمه فرانکلین لوفان باومر: فیلسوف فرانسوی ژاک ماریتَن(۱۹۷۳-۱۸۸۲) را شاید بتوان فروزه پیشتاز رُنسانسِ کاتولیکِ عصر کنونی خواند. او شاگرد برگسون و به مرام کاتولیک رُم گرویده بود؛ و در دوره پختگی حیات وقت خود را وقف تشخیص بیماری ذهن مدرن نمود و تجویزش برای شفای آن بازگشتن به سنت بزرگ فرهنگ مسیحی مخصوصاً رجوع به تعالیم سن توماس آکوئیناس بود. دکتر آنژلیک (*)که یکی از آثار...

ادامه مطلب