فلسفه

چرخ دنده های ماشین جهان

چرخ دنده های ماشین جهان

نویسنده: ولتر مترجم: کامبیز گوتن مقدمه فرانکلین لوفان باومر: تصوری که ولتر از انسان داشت نه یأس آلود بود و نه خوشباورانه. از یک طرف، او از شأن انسان در مقابله با نظریه «گناه بنیادین» دفاع می کرد. و از طرفی دیگر، انقلاب علمی او را ترغیب کرده بود که از اعتقاد انسانگرایانه اش به اراده آزاد چشم پوشی نماید( هر چند تمایل زیادی به این کار نداشت)، و اینکه به انسان بصورت«دستگاهی» بنگرد که همچو بقیه طبیعت از قوانین یکسانی تبعیت می کند. این ج...

ادامه مطلب

به سوی تکامل

به سوی تکامل

نویسنده: دنی دیدرو به سوی تکامل (*) مقدمه فرانکلین لوفان باومر: دیدرو Denis Diderot (*)عضو حلقه هولباخی در پاریس یکی از ماتریالیستهایی بود که آشکارا خودش بدان اذعان می کرد. در دیالوگهایی که به رویای دَلآمبرDُ Alembertُ s Dream شهرت دارد(۱۷۶۹) او حتی از هولباخ نیز در نظرپردازی در خصوص طبیعت خلاق گامی فراتر نهاد و معتقد بود که طبیعت دائم در حال تغییر است و احتمالاً انواع جدیدی از جانداران را بوجود می آورد. بدینسان دیدرو به گروه تکامل ...

ادامه مطلب

از هستی چه می دانیم ؟

از هستی چه می دانیم ؟

ویسنده: محمّد علی مدرس مطلق شهود، تنها راه شناسایی هستی وکُنهُهُ یُعرَفُ بالشهودِ لاغیرَ کالرسومِ و الحدودِ و کنه وجود، به شهرت شناخته می شود / نه به غیر شهود؛ مانند رسوم و حدود. برای این که دچار سردرگمی نگردیم، ابتدا باید با مفاهیمی چند، آشنا بشویم؛ زیراایشان(قدّس سّره)می فرمایند: “و کنهه یعرف بالشهود”و حال آن که حاجی(قدّس سّره)می فرمایند: “و کنهه فی غایه الخفاء”. معلوم است که اگر کنه وجود، در غایت خفا باشد، د...

ادامه مطلب

درباره ی طبیعت

درباره ی طبیعت

نویسنده: بارون دهولباخ مترجم: کامبیز گوتن درباره ی طبیعت(*) سرچشمه بدبختی بشر در جهل او از طبیعت است. در خامی و خیره سرانگی اوست که در دوران کودکی در او نضج می گیرد و با آن به عقاید کور چسبیده و آنها را جزء تار و پود هستی خویش می سازد، تعصب حاصله ای که ذهن او را می پوشاند، و از رشد آن جلوگیری می کند، بطوری که او را برده وهمیات نموده و به اشتباه دائمی می کشاند. او به طفلی بی تجربه می ماند که مغزش از افکار عاطل آکنده است: این جاست ک...

ادامه مطلب

ایدئالیسم و تاریخ

ایدئالیسم و تاریخ

نویسنده: مایکل استنفورد ترجمه: دکتر مسعود صادقی شاید بتوان ایدئالیسم را همچون این نظریه فلسفی تعریف کرد که تنها چیزی که وجود دارد اذهان یا حالات ذهنی و یا هر دو هستند. تنها برای آنکه بتوانیم تجربه گرایی را وارد این بحث کنیم، می توان ایدئالیسم را در مقابل رویکرد متعارف تر تجربه گرایی قرار داد. تجربه گرایی، عبارت است از این نظریه که همه دانش ما مبتنی بر تجربه و معمولاً تجربه حسی است. تقریباً می توان گفت که تجربه گرایان عقیده دارند که ...

ادامه مطلب

از هستی چه نمی دانیم؟

از هستی چه نمی دانیم؟

نویسنده: محمّد علی مدرس مطلق هویّت عینی وجود، ناشناختنی است بل تستحیلُ صورهُ علمیّهُ فی النفسِ للهویّهِ العینیّهِ بلکه محال است صورت علمیّه/ برای هویّت عینیّه ی وجود، در نفس، بوجود آید. هنگامی که ما به درک ماهیّتی از ماهیّات موجوده نائل می شویم، صورتی از آن را نزد خود می یابیم که به اعتباری آن را ماهیّت مجرّده و به اعتبار دیگر آن را صورت علمیّه یا صورت ذهنیّه می نامند. حالا البتّه از این حیثی که می خواهیم آن را ملاحظه بکنیم، تفاوتی نمی کند ...

ادامه مطلب

چرا وجود تعریف نمی شود

چرا وجود تعریف نمی شود

نویسنده: محمّد علی مدرس مطلق حدّ و رسم اسمی و حقیقی الحدُّ کالرسمِ لَدَی التحقیقِ یوصفُ بالاسمیّ و الحقیقیّ عندالتحقیق، حدّ و همین طور رسم/به اسمی و حقیقی توصیف می شود. گاهی ما، از ماهیّت چیزی-و به قول مرحوم هیدجی(ره) ماهیّت مفهوم اسم (در مقابل مفهوم اسم؛ که می شود: تعریف لفظی)-سؤال می کنیم، بدون اینکه کاری به موجود بودن یا نبودنش داشته باشیم؛ مثلاً می پرسیم: ققنوس چیست؟ و حالا کاری نداریم به این که چنین موجودی، افسانه ای است یا این ...

ادامه مطلب

آیا حقیقت دست یافتنی است؟

آیا حقیقت دست یافتنی است؟

نویسنده: یوزف ماری بوخنسکی مترجم: پرویز ضیاء شهابی حقیقت چیست؟ این پرسش کهن که پیلاتس پیش روی مسیح نهاد (۱) یکی از جالب ترین و در عین حال دشوارترین مسائل فلسفی است. ببینیم چیست معنا آنگاه که می گوییم فلان جمله، فلان حکم حقیقت دارد (= درست است) ــ نیز آنگاه که می گوییم فلانی دوستی است حقیقی [راستین]. به آسانی می توان دریافت که هر گاه چیزی [یا کسی] راست بیاید (Zutrifft) می گوییم که آن چیز حقیقی است. مثلاً چون کمال مطلوبی که از یک دوست...

ادامه مطلب

آیا چیزی را می شناسیم؟

آیا چیزی را می شناسیم؟

نویسنده: یوزف ماری بوخنسکی مترجم: پرویز ضیاء شهابی در اواخر قرن پنجم پیش از میلاد مسیح در سیسیل فیلسوفی یونانی زندگی می کرد به نام گرگیاس، که اهل لئون تینوی (۱) بود. می گویند که او سه جمله طرح و از آن سه جمله ماهرانه دفاع می کرده است: اول آنکه: هیچ چیز نیست، دوم آنکه: حتی اگر چیزی وجود داشته باشد آن را نمی توانیم بشناسیم، سوم آنکه: گیریم که چیزی هست و شناختنی هم هست، آن را به دیگران نمی توانیم بگوییم. مسلم نیست که گرگیاس خود این مدعاه...

ادامه مطلب

مارکسیسم کلاسیک و مشخصات آن

مارکسیسم کلاسیک و مشخصات آن

نویسنده: چارلز رایت میلز مترجم: محمد رفیعی مهرآبادی تاریخ هیچ کاری نمی‌کند. هیچ غنای عظیمی ندارد؛ «و در هیچ نبردی نمی‌جنگد.» بلکه این انسان است – انسان واقعی، انسان زنده – که فعالیت می‌کند، غنا دارد، و در هر نبردی می‌جنگد. اندیشه‌ی باطلی است که گمان کنیم انسان به مثابه ابزاری در دست تاریخ و در راستای هدف‌های تاریخی به کار گرفته می‌شود، با این تصور که تاریخ موجودیتی مستقل دارد. تاریخ چیزی جز تکاپوی بشر در پیگیری هدف‌هایش نمی‌با...

ادامه مطلب

مردان ماده و دیالکتیک

مردان ماده و دیالکتیک

گزیده هایی از مارکسیسم و ریشه های آن ۱- دیالکتیک تاریخ «مثال مطلق» [همان] حقیقت مطلق است، معرّف نهایی و کامل و کافی مطلق و خدا و کائنات است. خدا همان اندیشه ی اندیشه ها و یگانگی مطلق ذهن و عین است. جهان در حقیقت خویش چیزی جز «مثال مطلق» نیست. اگر ما جهان را دستگاهی از «مواد» بدانیم که محکوم «نیروها» و «علل» است، از دیدگاه مقولات ناقص و یک سویه، جنبه مجازی جهان را نگریسته ایم. ولی حقیقت کامل که در این مقوله به آن می رسیم این است که ...

ادامه مطلب

فلسفه به چه کار می آید؟

فلسفه به چه کار می آید؟

نویسنده: یوزف ماری بوخنسکی مترجم: پرویز ضیاء شهابی فلسفه از چیزهایی است که مختصِ متخصصان نیست. گرچه شاید عجیب بنماید، کمابیش هیچکس نیست که فلسفه ورزی نکند. این قدر هست که هر کس در زندگی اش آناتی هست که فیلسوف می شود. این معنا، پیش از همه بر دانشمندان طبیعت شناس راست می آید و بر مورخان و هنرمندان. نمی گویم که آنان از این رهگذر نیز به بشر خدمتی می کنند مهم. کتابهای کسانی که از سر ذوق و تفنن به فلسفه می پردازند معمولاً بد کتابهایی است، حتی اگر نو...

ادامه مطلب

مارکس در ترازوی انتقاد (۲)

مارکس در ترازوی انتقاد (۲)

نویسنده: چارلز رایت میلز مترجم: محمد رفیعی مهرآبادی گزاره ۱۵- سرمایه داری [در آینده] دچار بحران‌های پی در پی می‌شود و این بحران‌ها تشدید نخواهد شد. از این رو، سرمایه داری به سمت بحران نهایی- انقلاب پرولتاریا- پیش می‌رود. چرخه اقتصادی رکود- رونق، یک عامل مهم در روند تاریخ سرمایه داری است. اما یک پرسش بسیار واقعی این است که آیا این چرخه به همان گونه که در زمان حاضر در هر یک از ملت- دولت‌ها و در مقیاس بین‌المللی سازماندهی شده است، در ذات و خ...

ادامه مطلب

مارکس در ترازوی انتقاد (۱)

مارکس در ترازوی انتقاد (۱)

نویسنده: چارلز رایت میلز مترجم: محمد رفیعی مهرآبادی در دو بخش این مقاله، نوزده گزاره [حکم کلی] از دیدگاه‌های مارکس در زمینه‌های مختلف، به ترتیب نقل شده و سپس درستی یا نادرستی آن‌ها در ذیل هر گزاره بررسی شده است. گزاره ۱- پایگاه اقتصادی (۱) یک جامعه، تعیین کننده ساختار کلّی آن و نیز روانشناسی اعضای آن جامعه [روانشناسی اجتماعی] است. گزاره ۲- پویایی تحول تاریخی عبارت است از تضاد میان نیروهای تولیدی [مولّد] و مناسبات تولیدی. گزاره ۳- ...

ادامه مطلب

۱۸۱۸ ۱۵ مه تولد مارکس در شهر «تِریر» (آلمان): مارکس دومین فرزند از هشت فرزند این خانواده بود. پدرش (هاینریش مارکس) مردی آزادیخواه و آزاداندیش بود و به کارِ وکالت دادگستری اشتغال داشت. مادرش (هِنرییِتا) زنی عامی بود. خانواده مارکس در سال ۱۸۱۶ دیانت یهودی خود را ترک گفته و به مذهب پروتستان گرویده بودند. ۱۸۳۰- تحصیل در دبیرستان فریدریش ویلهلم و آشکار شدن هوشمندی مارکس. ۱۸۳۵ ۱۸۳۵ ورود به دانشگاه بُن برای تحصیل در رشته حقوق. ۱۸۳۶ اخراج مارکس ...

ادامه مطلب

اصول و قواعد انتقاد از مارکس

اصول و قواعد انتقاد از مارکس

نویسنده: چارلز رایت میلز مترجم: محمد رفیعی مهرآبادی غالباً مشاهده می‌شود که منتقدین مارکس، او را همانند سایر مارکسیست‌ها دانسته و خرده گیری‌های سیاسی و فکری خود را یکجا متوجه همه‌ی آنان می‌کنند. از این رو، برای مشخص کردن مارکس از سایر مارکسیست‌ها، باید گفت که سوای شخصِ خود مارکس و مارکسیسم او، سه نوع مارکسیسم دیگر نیز وجود دارد: مارکسیسم عامیانه، مارکسیسم فرهیخته و مارکسیسم عادی. مارکسیست‌های عامّی به برخی ویژگی‌های ایدئولوژیک فلسفه سیاسی مارکس چنگ ان...

ادامه مطلب

تاریخ فلسفه از آغاز تا سهروردی به روایت شهرزوری

تاریخ فلسفه از آغاز تا سهروردی به روایت شهرزوری

  نویسنده: زهرا قزلباش   کتابشناسی: ترجمه‌ی نزهه الارواح و روضه الأفراح (تاریخ الحکما)، شمس الدین محمد بن محمود شهرزوری، ترجمه‌ی مقصود علی تبریزی، به کوشش محمدتقی دانش‌پژوه و سرور مولایی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۶۵ش. *** نزههالأرواح بین سال‌های ۵۸۶ و ۶۱۱ هجری تألیف شده و عنوان کامل آن نزههالأرواح و روضهالأفراح فی تاریخ الحکماء و الفلاسفه می‌باشد. (۱) درباره‌ی زندگی و احوال نویسنده‌ی کتاب، م...

ادامه مطلب

احکام مارکسیسم کلاسیک

احکام مارکسیسم کلاسیک

نویسنده: چارلز رایت میلز مترجم: محمد رفیعی مهرآبادی مهم‌ترین نظریه‌ها و احکام مارکسیسم کلاسیک را می‌توان فهرست وار به صورت زیر برشمرد: ۱- پایگاه اجتماعی یک طبقه، تعیین کننده ساختار کلّی آن و نیز روانشناسی مردمی است که در آن ساختار زندگی می‌کنند [روانشناسی اجتماعی] نهادهای سیاسی، دینی و حقوقی، و نیز افکار و ایدئولوژی هایی که از طریق آن‌ها، انسان‌ها دنیای پیرامون خویش و نیز منزلت خود در آن دنیا را درک و فهم می‌کنند، همگی این‌ها بازتاب‌هایی از ز...

ادامه مطلب

اندیشه ی پیشرفت دانش

اندیشه ی پیشرفت دانش

نویسنده: برنارد دو فونتنل مترجم: کامبیز گوتن اشاره: اثر فونتنل Digression sur les Anciens et les Modernes (1688) نخستین کتابی بود که «اندیشه ی پیشرفت دانش را به عنوان آموزه ای کامل فُرموله و قاعده بندی کرد.» *** تمامی مسئله ی برتری بین قدیمی ها و انسان های امروزی به وقوف یافتن این موضوع تنزّل می یابد که آیا درختان روزگاران گذشته تنومندتر از درختان عصر ما بوده اند. اگر تنومندتر بوده باشند، در آن صورت هومر، افلاطون، و دموستن Demosth...

ادامه مطلب

اصول نهضت عقل گرایی

اصول نهضت عقل گرایی

نویسنده: جان لاک مترجم: کامبیز گوتن اشاره: معروف نیست کتاب پنجم از آن است، و ما بیشتر مطالب زیر را از آن نقل کرده ایم، مطالبی که شاید حاوی روشن ترین اظهارنظرها درباره ی اصول حاکم بر نهضت عقل گرایی یا راسیونالیست دینی باشد که جدایی کامل مذهب کاتولیک و مذهب پروتستان را نشان می دهد. اظهارنظرهای لاک را باید با توجه به جنگ مذهبی بین فرقه های مختلف در انگلستان قرن هفدهم مورد مطالعه قرار داد. *** بیان هدف قبول دارم عصری که ما در آن زندگی می کنیم چن...

ادامه مطلب

اخلاق جنایت

اخلاق جنایت

جنایت چیست؟ شکل جمعی آن‌چه فرق‌های کیفی و کمی با شکل فردی آن دارد و وظیفه اخلاق در قبال جنایت و جلوگیری از آن چیست؟ آیا اخلاق جنایت‌پرور وجود دارد؟ چه سنت‌های اخلاقی‌ای می‌توانند جامعه را در مسیری هموار به دور از سدکردن غیرانسانی مسیر دیگران یا گرفتن جان آنها به پیش ببرند؟ سده بیستم سده‌ای است که نام آن بیش از هر چیز با دو جنگ جهانی، نسل‌کشی در ویتنام، کشتار کامبوج، انقلاب فرهنگی مائو و تصفیه‌های استالینیستی عجین شده است. آیا به‌راحتی می‌ت...

ادامه مطلب