فلسفه

پست مدرنسیم از دیدگاه فردید

پست مدرنسیم از دیدگاه فردید

نویسنده: حکیم سید عباس معارف در میان دو دوره ی تاریخی معمولاً برهه ی تاریخی واحدی، وجود دارد که این دو دوره را به هم می پیوندند. یعنی برهه ی تاریخی مذکور، شامل آخرین مرحله ی یک دوره ی تاریخی در حال زوال و اولین مرحله ی تاریخی دوره ی جانشین آن، می شود که می توان آن را برهه ی زمانی واسط نامید. تاکنون سه برهه از این برهه های تاریخی واسط به ظهور رسیده است: نخست برهه ی واسط پاگانیسم، که آخرین مرحله ی دوره ی ت...

ادامه مطلب

حرکت نفس از دیدگاه فیلسوفان

حرکت نفس از دیدگاه فیلسوفان

    تحقیق و تدوین: محمدتقی یوسفی   یکی از مباحث ارزنده‌ی علم النفس، مسئله‌ی تغیر و ثبات نفس است. آیا نفس موجودی غیرثابت و تغییر پذیر است یا خیر؟ و در صورت تغییرپذیری، آیا به گونه‌ی دفعی تغییر می‌کند یا دارای تغیر تدریجی و حرکت است؟ بر فرض پذیرش حرکت، این مسئله مطرح می‌شود که حرکت نفس عرضی است یا حرکت جوهری نیز دارد؟ پیش از بیان دیدگاه‎ها بیان چند واژه و اصطلاح کلیدی، ضرور به نظر می‌رسد. تغیر و ثبات «ثبات» ب...

ادامه مطلب

انسان از منظرِ توماس‌ هابز

انسان از منظرِ توماس‌ هابز

نویسنده: راجر تریگ مترجم: جمعی از مترجمان زمینه جهان توماس‌ هابز (۱) با جهان توماس آکوینی (۲) [=آکوئیناس] تفاوتی چشمگیر دارد. نهضت اصلاح دینی با کشمکش‌های مدامِ کاتولیک‌ها و پروتستان‌ها موجب تأکید بیشتری بر نقش فرد شد. ثمره‌ی این کشمکش‌ها، نگرش‌هایی مختلف نسبت به ماهیت هر نوع اجتماع- خواه کلیسا و خواه دولت- بود. هابز از مامزبری (۳) در ولتشایر (۴) در ۱۵۸۸م- سال حمله‌ی ناوگان اسپان...

ادامه مطلب

فرانسیس بیکن و طبقه‌بندی دانش‌ها

فرانسیس بیکن و طبقه‌بندی دانش‌ها

  نویسنده: محسن جهانگیری       فرانسیس بیکن (۱) (۱۵۶۱-۱۶۲۶ م) سیاستمدار، حقوقدان، ادیب و فیلسوف تجربی مذهب انگلیسی است،‌ که مراحل بسیار مهم قضایی و سیاسی را در زمانی نسبتاً کوتاه پیمود، تا آنجا که به مقام دادستانی کل و، بالاخره، به مقام صدارت عظمای انگلستان نائل آمد. (۲) در نویسندگی و گویندگی نیز از همگنان ‌گوی سبقت ربود و شهرت و اعتباری شایسته یافت، تا آنجا که “دالامبر” (۳) از وی با عنوان R...

ادامه مطلب

ساعت آفتابی اگوستوس

ساعت آفتابی اگوستوس

نویسنده: تروند برگ اِریکسن برگردان: اردشیر اسفندیاری تا جایی که تاریخ نشان می‌دهد، عظیم‌ترین ساعت و بزرگ‌ترین تقویمی که بشر تاکنون ساخته است، زمان سنج آفتابی اگوستوس بود که در مزرعه‌ی مارس در روم باستان مستقر شده است. اولین برج عظیم و هرمی شکلی که قیصر اگوستوس از سرزمین مصر آورد، سایه‌اش منطقه‌ای پهناور و سطحی به طول ۱۶۰ و عرض ۷۵ متر را دربر می‌گرفت. بر بدنه‌ی این برج سنگی خط&zw...

ادامه مطلب

مظاهر عدل الهی- تکالیف

مظاهر عدل الهی- تکالیف

  نویسنده: مهدی حائری یزدی   بر اساس این نظریه که عدل الهی از صفات فعل است، نه از صفات ذات، یکی از نمودارهای عدل الهی احکام و تکالیفی است که حق تعالی برای بشر و مخلوقات خود به وسیله‌ی انبیا صادر کرده است. عدل الهی در این مورد بدین معناست که این تکالیف عادلانه است و در آنها رعایت حال و قدرت، و مصالح و مفاسد فردی و جمعی مخلوق شده و اصولاً این تکالیف برای بهبود یوم معاش و یوم معاد انسان‌ها فرداً و جمعاً وضع و جعل شده است، ...

ادامه مطلب

جایگاه معرفت شناسی معاصر در فلسفه تحلیل و فلسفه اروپایی

جایگاه معرفت شناسی معاصر در فلسفه تحلیل و فلسفه اروپایی

  نویسنده: محمد حسین زاده   بحث از رویکردهای معرفت شناسانه، لازم است جایگاه معرفت شناسی معاصر را در فلسفه‌ی مغرب زمین بررسی کنیم و ببینیم که این معرفت شناسی با نگرش‌های گوناگون (و چه بسا مخالف‌ِ یکدیگر) در فلسفه غرب و معرفت شناسی‌های برخاسته از آن نگرش‌ها چه ارتباطی دارد. آیا فلسفه‌هایی نظیر هرمنوتیک فلسفی، فلسفه پسامدرن، ساختارگرایی و مانند آنها در مقابل معرفت شناسی معاصر قرار دارند و خود- دست کم بعضی از آنها- رویکرد دی...

ادامه مطلب

خاستگاه دین (۱)

خاستگاه دین (۱)

نویسنده: دکتر حسن یوسفیان فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفًا فِطْرَهَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ؛ (۱) پس روی خود را با گرایش تمام به حق، به سوی این دین کن، با همان سرشتی که خدا مردم را بر آن سرشته است؛ آفرینش خدای تغییرپذیر نیست. کلیدواژه‌ها از خودبیگانگی، ایدئولوژی، تابو، توتم، خدای رخنه‌پوش، عقده‌ی ادیپ، عقده‌ی الکترا، فرافکنی، فطرت، مراحل...

ادامه مطلب

زیبایی و تناسب در هنر

زیبایی و تناسب در هنر

نویسنده: اُسوالد هَنفلینگ مترجم: علی رامین ویژگیهای زیباشناختی هنر کدام ویژگیها خاص هنرند؟ احتمالاً زیبایی نخستین ویژگی است که به ذهن خطور می‌کند. زیبایی چیست؟ نخستین چیزی که ممکن است در این خصوص توجهمان را جلب کند تنوع بسیار زیاد اشیاء زیباست. آیا می‌توان گفت که همه‌ی آنها در عنصر یا عناصری مشترکند که از برکت وجود آن زیبا هستند؟ احتمالاً یافتن وجه مشترک آنها در مورد زیبایی همان قدر دشوار است که...

ادامه مطلب

مقبولیت اجتماعی در تغییر پارادایم ها

مقبولیت اجتماعی در تغییر پارادایم ها

نویسنده: غلامحسین مقدم حیدری پیامدهای قیاس ناپذیری در اینجا می‌خواهیم موضوع را در سطح جامعه‌ی علمی بررسی کنیم، یعنی اینکه چگونه دانشمندان یک جامعه‌ی علمی به جایی می‌رسند که تغییر نگرش از پارادایم قدیم به پارادایم جدید را به وجود می‌آورند؟ پاسخ کوهن آن است که ایشان غالباً به چنین جایی نمی‌رسند (کوهن، ۱۹۷۰، ص ۱۵۰). نظریه‌ی کپرنیک تقریباً نزدیک به یک قرن پس از او، تازه پیروان...

ادامه مطلب

فلسفه‌ی فیزیک و فیزیک فلسفی

فلسفه‌ی فیزیک و فیزیک فلسفی

تألیف و ترجمه: حمید وثیق زاده انصاری فیلسوفان نمی‌توانند به تنظیم و بیان عقاید مابعد الطبیعی سودمند در باره‌ی جهان هستی اقدام کنند مگر این که با تعاریف علمی اصطلاحاتی چون فضا و زمان آشنا باشند. نیاز به انسجام منطقی در علوم، نه به عنوان مانعی که دست و پای عقل را ببندد، بلکه به عنوان وسیله‌ای برای آزاد ساختن تخیل انگاشته می‌شود. نتیجه گیری‌های علم، ثمرات نظام نهادینه شده‌ای در پژوهش اس...

ادامه مطلب

تبیین رابطه‌ی نفس و بدن از دیدگاه فلسفه‌ی مشاء

تبیین رابطه‌ی نفس و بدن از دیدگاه فلسفه‌ی مشاء

    تحقیق و تدوین: محمدتقی یوسفی   بحث رابطه‌ی نفس و بدن یکی از مباحثی است که از سویی حکمای یونان باستان، اندیشمندان قرون وسطا و فلاسفه‌ی عصر جدید در مغرب زمین و از سوی دیگر حکمای مسلمان از کندی تا ملاصدرا و از او تا علمای عصر حاضر بخشی از آثار خویش را به آن اختصاص داده‌اند. این بحث با طرح دو پرسش و بررسی آنها شکل می‌گیرد: ۱٫ ماهیت نفس چیست؟ ۲٫ نفس چگونه با بدن ارتباط دارد؟ اگر در پاسخ پرسش نخست بر تک ساحتی ب...

ادامه مطلب

قطب الدین شیرازی

قطب الدین شیرازی

نویسنده: دکتر رضا داوری اردکانی درباره قطب الدین شیرازی کم می‌دانیم و درباره‌ی او کم نوشته‌اند. این کم دانستن را تنها فرع بر کم نوشتن نباید دانست. اگر ما قطب الدین را نمی‌شناسیم، تقصیر خودمان است، زیرا کتاب‌های او، یا بسیاری از کتاب‌های او در دسترس ماست. ما آن کتاب‌ها را کمتر خوانده‌ایم و می‌خوانیم و اگر بپرسند وجه این بی اعتنایی چیست، پاسخ روشنمان این است که قطب الدین شیرازی و...

ادامه مطلب

معاد در حکمت متعالیه

معاد در حکمت متعالیه

  نویسنده: حوریه عظیمی    از دیدگاه امام خمینی (ره) تفکر و تدبر در مرگ و زندگی پس از مرگ، بقا یا فنا، تداوم و عدم تداوم زندگی بشر، از مسائلی است که ذهن بشر را از ابتدا به خود مشغول ساخته است. این تفکر به نتایجی مغایر هم منجر شده است، به این ترتیب که: الف) گروهی خیال کرده‌اند که حشر نفوس و اجساد محال است و هیچ یک از نفس و بدن معادی نخواهند داشت. ملاصدرا از این گروه به عامه مردم تعبیر آورده که گروه ملاحده و...

ادامه مطلب

مجلّه ای برای نقد برداشت های فلسفه نخوانده ها از فلسفه

مجلّه ای برای نقد برداشت های فلسفه نخوانده ها از فلسفه

بررسی رویکرد سمات در نقد فلسفه اسلامی مجلّه سمات جزئی از جریان اجتماعی مبارزه با معارف الهی و علوم عقلی است که سنجش کارنامه ی آن باید در سایه ی ارزیابی کلان این جریان صورت گیرد؛ لیکن اکنون فقط به دنبال آنیم که نگاهی به چالش ها و مشکلات این جریان از پنجره سمات بیندازیم و به بررسی کارنامه علمی-عملی آن بنشینیم. در این جا به اختصار به بررسی چالش ها و مشکلات سمات با ارائه ی نمونه هایی می پردازیم. ۱٫ ضعف علمی و اظها...

ادامه مطلب

نظام فلسفی عدل

نظام فلسفی عدل

  نویسنده: مهدی حائری یزدی   ولی نظام فلسفی‌ای که ما ارائه دادیم و تحت عنوان هستی‌شناسی جهان از آن بحث کردیم، می‌تواند بگوید که اصولاً رابطه‌ی حق تعالی با جهان هستی رابطه‌ی انتولوژیک یا وجودی مخروطی است که در آن باری تعالی در رأس مخروط و در مقام غیب‌الغیوب و غیب مکنون است و از این مقام در تمام جهات و نقاط مخروط هستی و حتی در تمام نقاط قاعده‌ی مخروط حضور و بر آنها احاطه‌ی قیومی و مستقیم دارد. اگر این نظام فلس...

ادامه مطلب

تفکر دو قطبی (۲)

تفکر دو قطبی (۲)

نویسنده: ریچارد تیلور مترجم: محمدجواد رضایی دوقطبی کردن و مابعدالطبیعه‌ی سنتی بی تردید، تفکر دو قطبی شده تنها یکی از موارد بی شماری است که ممکن است ما را از لحاظ فلسفی به بن بست بکشاند. تاریخ فلسفه آکنده از چنین نمودهایی است. در واقع، اغراق نیست اگر بگوییم مابعدالطبیعه از زمان شروع فلسفه بیشتر از این منبع نامناسب تغذیه کرده تا از خود جهان پر رمز و راز و حیرت انگیز. مثلاً در سرآغاز تاریخ فلسفه&zwnj...

ادامه مطلب

خاستگاه دین (۲)

خاستگاه دین (۲)

نویسنده: دکتر حسن یوسفیان ۴٫ ازخود بیگانگی لودویک فویرباخ (۱۸۰۴- ۱۸۷۲ م) فیلسوف حس گرای آلمانی، بر این باور است که فلسفه‌ی هگل و [ ادیانی چون ] مسیحیت، با گرفتار شدن در دام یک خطای زیان بار، صفات شایسته‌ی انسان را به موجودی بیگانه چون روح مطلق یا خداوند فرافکنده‌اند.(۱) از نظر وی، این نشانه‌ی ازخود بیگانگی (۲) انسان است که صفاتی چون خیر، جمال، حقیقت، و حکمت را که به خود او تعلّق دارند، به موجو...

ادامه مطلب

نظریه‌ی نهادی در تعریف هنر (۱)

نظریه‌ی نهادی در تعریف هنر (۱)

نویسنده: اُسوالد هَنفلینگ مترجم: علی رامین به رغم دشواریها و ایرادهای مطرح شده، تلاش برای دست یافتن به تعریفی برای هنر، همچنان ادامه یافته است. ولی گروهی از متفکران، در جستجوی نوع متفاوتی از تعریف، از کیفیات، احساسها و تجربه‌های دیرینِ همبسته با هنر روی برگرفته‌اند. رهیافتی در مورد هنر به کار گرفته شده است، با این نظر که چه بسا خاصیت نمایان نشده‌ای (۱) وجود داشته باشد که آثار هنری، و فقط آثار هنری...

ادامه مطلب

پیشرفت علم با تکیه به پارادایم‌ها

پیشرفت علم با تکیه به پارادایم‌ها

نویسنده: غلامحسین مقدم حیدری مطابق باور رایج، اما ناکاویده و بازشناسی ناشده‌ی جامعه علمی، به نظر می‌رسد رشد علم در کلیه‌ی بخش‌هایش همچون مفاهیم، حوزه‌ی مسائل مطرح و روش‌های پژوهشی و گستره‌ی مشاهدات، فرایندی انباشتی دارد. به گونه‌ای که با گذر زمان و ظهور نظریات جدید روز به روز بر معرفت پیشین ما افزوده می‌شود. به عبارت دیگر، منحنی تحول علم سیری صعودی در جهت انباشت معرفت دارد....

ادامه مطلب

فلسفه ی ذهن: حرکتی از عمل؟

فلسفه ی ذهن: حرکتی از عمل؟

نویسنده: رایا دونایفسکایا مترجمان: حسن مرتضوی، فریدا آفاری آرزومندم که این تاریخ فلسفه برای شما فراخوانی باشد برای درک روح زمان (der zeit) که ذاتاً در وجود ما حاضر است… هگل، درس های تاریخ فلسفه انقلاب می تواند به هر نیتی سرهایی را که فلسفه برای اندیشیدن به کار می برد، از تن جدا کند. اما اگر انقلاب مقدّم بر فلسفه می بود، فلسفه هرگز نمی توانست از سرهای بریده شده توسط انقلاب استفاده کند. هاینریش هاینه، تاریخ...

ادامه مطلب