فلسفه

راه عقل و راه ایمان

راه عقل و راه ایمان

نویسنده: بِلِز پاسکال مترجم: کامبیز گوتن بِلِز پاسکال: گزیده ها(*) بِلِز پاسکال ( ۶۲- ۱۶۲۳) یکی از بزرگترین ریاضی دانان و دانشمندان زمان خود بود. او همچنین مردی بسیار دیندار و نگارنده مشهور پانسه Pensees( اندیشه ها) بود، که در واقع مجموعه ای است از یادداشت های او برای تدوین یک کتاب در دفاع از دین در یک دوران پر از شک و تردید ( که هرگز تدوین آن کامل نشد). در نخستین بخش گزیده های زیر که از مقدمه ی او به رساله ی مربوط به خلأ (؟ ۱۶۴۷...

ادامه مطلب

یادداشت های جان لاک

یادداشت های جان لاک

نویسنده: جان لاک مترجم: کامبیز گوتن اشاره: از سال ۱۶۷۵ تا ۱۶۸۸ فیلسوف انگلیسی جان لاک ( ۱۷۰۴- ۱۶۳۲). در دفتر خاطراتی افکارش را در خصوص موضوعات مختلف ثبت کرده است. مطالب زیر از دو رساله ی کوتاه اوست که به سال ۱۶۷۷ تحت عنوان «معرفت، دامنه و میزانِ آن» و «مطالعه» به چاپ رسیده است. *** اذهان ما به وسعتِ حقیقت ساخته نشده است، و گنجایش آن را ندارد که گستردگی همه ی چیزها را در بر گیرد؛ در میان آنهایی که در دسترسش قرار می گیرند بسیاری چند...

ادامه مطلب

گفتار در روش

گفتار در روش

نویسنده: رنه دکارت مترجم: کامبیز گوتن اشاره: مشهورترین اثر فیلسوف فرانسوی رنه دکارت Rene Descartes( 1650 – 1596) گفتار درباره ی روش هدایت صحیح عقل و یافتن حقیقت در علوم است ( ۱۶۳۷). بخش نخست گفتار به ما می گوید که چگونه او از تحصیلات اسکولاستیک (مدرسی) خود تحت نظر خود یسوعیان آموزشگاه لافِلِش Le Fleche دلسرد و نومید شده و تصمیم می گیرد مطالعه ی ادبیات را رها کرده و معرفت را در «کتاب بزرگ جهان»، یعنی با سیاحت و سفر جستجو کند. گزید...

ادامه مطلب

حیثیت انسان

حیثیت انسان

نویسنده: پیکو دلا میراندولا مترجم: کامبیز گوتن اشاره: جیووانی پیکو Giovanni Pico ، کُنتِ میراندولا (Mirandpla (1463- 94 یکی از بهترین تحصیل کرده های رنسانس ایتالیا بود. با لاتین و یونانی آشنایی داشت، دوست اومانیست ها بود و چندی همکار پلاتونیست ها درآکادمی فلورانس؛ او همچنین در اسکولاستیسیزم، زبان عبری و عربی و ادبیات بومی ایتالیایی تبحر داشت. خطابه درباره ی حیثیت انسان او احتمالاً به سال ۱۴۸۶ به عنوان پیشگفتار جدلی در روم نوشته که...

ادامه مطلب

اومانیست های ایتالیا

اومانیست های ایتالیا

ویسنده: وسپاسیانو دا بیستیچی مترجم: کامبیز گوتن اشاره: وسپاسیانو دا بیستیچی ( ۹۸- ۱۴۲۱) Vespasiano da Bisticci کتاب فروشی اهل فلورانس و یکی از دوستداران سرشناس کتاب عصر خود بود. او دست نوشته های یونانی و لاتین را برای سردمداران برزگِ لی تری هومنیورس Litterae humaniores می خرید، و نسخه نگاران در بوتگا(ی) bottega معروفش به کار نسخه نویسی کتاب های کلاسیک کهن می پرداختند. اثر وی به نام زندگی ها شامل معرفی کوتاهی از حامیان روحانی هنر از ج...

ادامه مطلب

اومانیست قرن

اومانیست قرن

نویسنده: فرانچسکو پتراک مترجم: کامبیز گوتن اشاره: فرانچسکو پترارک ( ۷۴- ۱۳۰۴)، پسر یک محضر دار فلورانسی، مشهور ترین اومانیست قرن خود بود. جمع کننده ی پرشور دست نوشته های کلاسیک که کتابهای متعددی در بزرگداشت بزرگان باستان نوشته است. او اشعار عاشقانه ی چندی نیز نگاشته است. ولی اثر او به نام سِکرِتوم Secretum (حدود ۱۳۴۲ ) کتابی است که در مقام دیگر. این محاوره ای است بین خودش و سن آگوستین که افکارش او را شیفته خود ساخته بود و کتاب اعترافات او را ...

ادامه مطلب

درباب منطق علوم اجتماعی

درباب منطق علوم اجتماعی

نویسنده: تئودور آدورنو مترجم: غلامرضا خدیوی در چنین مناظره ای برای نفر دوم راهی باقی نمی ماند، جز این که یا مانند یک وسواسی رفتار کند و یا نشخوارگر اندیشه های نفر اول باشد. برخود لازم می دانم از آقای پوپر به خاطر این که مرا از این موقعیت ناخوشایند خلاصی بخشیدند تشکر کنم. بدون مقدمه چینی زیاد سعی می کنم گفته های ایشان را دنبال کنم البته بدون این که آنقدر به مضامین کلمه به کلمه گفته هایش بچسبم که ناگزیر وابسته به آنها گردم، و این امر در مور...

ادامه مطلب

منطق علوم اجتماعی

منطق علوم اجتماعی

نویسنده: کارل ریموند پوپر مترجم: غلامرضا خدیوی در مقاله ای که تقدیم خواهد گردید و موضوع آن منطق علوم اجتماعی است مایلم از دو تز عمده آغاز کنم دو تزی که بیانگر تناقض بین دانایی ها و نادانی های ما هستند. تز اول: ما چیزهای زیادی می دانیم که نه تنها شامل موارد جزئی و مورد تردیدی هستند که فقط از دیدگاه روشنفکرانه جالب اند، بلکه دانایی هایی هستند که علاوه بر دارابودن اهمیت عظیم عملی می توانند روشن بینی ژرف نظری و نیز درک اعجاب آوری از جها...

ادامه مطلب

نگاهی به مناظره‌ی پوپر-آدورنو

نگاهی به مناظره‌ی پوپر-آدورنو

نویسنده: غلامرضا خدیوی آنچه که در اینجا عمدتاً مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد مناظره ای است که کارل، ر. پوپرو تئودور. و . آدورنو در سال ۱۹۶۱ انجام گردید. هر چند که بیش از ۴۰ سال است که از تاریخ این مناظره می‌گذرد اما نظر به اهمیتی که این مناظره در مباحث مربوط به منطق علوم اجتماعی و مخصوصاً جامعه شناسی داشته است؛ به آن پرداخته شده است. این نیاز بیشتر از آن جا احساس می‌شد که با وجود این که نزدیک به ۲۰۰ سال از عمر جامعه شناسی می‌گذرد، جام...

ادامه مطلب

هرمنویتیک انتقادی به صورت یک شیوه تعبیر علم

هرمنویتیک انتقادی به صورت یک شیوه تعبیر علم

نویسنده: یوزف بلاشیر مترجم: سعید جهانگیری هرمنویتیک وجودی- هستی شناختی هایدگر به منزله تعمیق نقد استعلایی کانت بر شناخت نگریسته شده است. می توان نشان داد که چطور “ساختار پیشین” فهم فی نفسه مبنایی را فراهم می آورد که براساس آن می توان پُرسش از شرایط امکان شناخت درست را مورد چون و چرا قرار داد. گادامر هیئت دور هرمنویتیکی را بدین منظور به کار می گیرد تا عینیت گرایی ذاتی در «علوم انسانی» تاریخ انگارانه و هرمنویتیکالی را طرد کند. ...

ادامه مطلب

مبانی هرمنوتیک انتقادی

مبانی هرمنوتیک انتقادی

نویسنده: یوزف بلاشیر مترجم: سعید جهانگیری هرمنویتیک تا حدی با دو جنبه مرتبط با هم سرو کار داشته است: مداخله سنت و فهم معنایی که در ذهن قصد شده است. اختلاف میان فلسفه هرمنویتیک و نظریه هرمنویتیکالی حول این مسئله می گردد که چگونه چنین تفهمی ممکن است و آن تا چه حد می تواند شناختی عینی را قوام بخشد. اما در حالی که هر دو رهیافت تأکیدی متعارض بر نقش تأویل کننده می گذارند، در نفی یک بعد سهیم اند: چون و چرا در مفاد موضوع تأویل. هرگونه تأملی...

ادامه مطلب

فلسفه هرمنوتیک و نظریه هرمنوتیکالی

فلسفه هرمنوتیک و نظریه هرمنوتیکالی

نویسنده: یوزف بلاشیر مترجم: سعید جهانگیری فلسفه هرمنویتیکی که هایدگر و گادامر بسط دادند، واجد دو عنصر اصلی است: اولی فلسفه ای استعلایی که تحت عنوان “هرمنویتیک واقع بودگی” (هایدگر) و “هرمنویتیک فلسفی” (گادامر) بنیان گذاشته شد. دوم نظریه علم هرمنویتیک (دیلتای، بتی) که چارچوبی فلسفی به خود گرفت. استدلال اصلی فلسفه هرمنویتیک را به بهترین وجه می توان با اشاره به عنوان کتاب گادامر حقیقت و روش (۱) توضیح داد. از ز...

ادامه مطلب

هرمنویتیک فلسفی گادامر

هرمنویتیک فلسفی گادامر

نویسنده: یوزف بلاشیر مترجم: سعید جهانگیری فلسفه گادامر، نظریه وجودی- هستی شناختی تفهیم را تکمیل نمود و در عین حال، اساس و بنیادی برای نقل معنی آن از طریق تأکید بر شأن زبانی تفهم فراهم آورد. گزارش مختصر من از مساهمت گادامر در نظریه هرمنویتیک، چنین بسطی را اولاً با عطف توجه به تبیین وی از شأن تاریخی تفهم، پیش از آنکه به شأن زبانی آن، بخصوص در نسبتش با کلیت مسأله ی هرمنویتیک بپردازیم، دنبال خواهد کرد. ۱٫ شأن تاریخی تفهم گادامر این جن...

ادامه مطلب

هرمنویتیک وجودی و هستی شناختی هایدگر

هرمنویتیک وجودی و هستی شناختی هایدگر

قصد دیلتای، از یک طرف طرح علوم انسانی در مسیر مطمئن علوم و پایه گذاری آن در برابر علوم طبیعی و مفهوم عینیت خاص آنها بود و از طرف دیگر، بینش وی نسبت به ساختار فهم قرار داشت که عطف نظر به زمینه “زندگی” دارد: بیابانهای زندگی را از طریق تجربه زنده ای که در ضمن آن فهم تأویل کننده از خویش و تفهم پیشین وی از “موضوع”، در فرایند شناسایی به کار می آیند، می توان فهم کرد. در هوسرل متأخر “زیست جهان”، به نحو م...

ادامه مطلب

تبلور نهیلیسم در نگاه نیچه

تبلور نهیلیسم در نگاه نیچه

پست مدرن پدیده اى است که شبح آن بر جهان امروز سایه افکنده و از آن به عنوان واژه اى براى توصیف یک دگرگشت گسترده در دهه هاى پایانى سده بیستم یاد مى شود. با آنکه هنوز تعریف معیّنى از پست مدرنیسم به دست داده نشده، اما این واقعیت پذیرفته شده است که شرایطى با نام پست مدرن وجود دارد.(۱) پست مدرن، همانگونه که از نامش بر مى آید “پست مدرنیته” است، یعنى ادعاى گذشتن از مدرنیته اى را دارد که خود از سنت فراتر مى رود. بنابراین اصول کلى پست مدرن ...

ادامه مطلب

طرحی از تاریخ هرمنوتیک

طرحی از تاریخ هرمنوتیک

نویسنده: سعید جهانگیری کلمه هرمنویتیک (Hermeneutics) مشتق از فعلی یونانی است که برای آن سه وجه معنایی برشمرده اند. یکی بیان کردن کلمات با صدای بلند یا همان گفتن؛ دیگر توضیح دادن و سه دیگر ترجمه کردن (۱). در هر سه معنا یک امر مشهود است و آن حیثیت وساطتی است که در رسیدن به فهم در این کلمه ملحوظ است. از چنین وساطتی بشر را گُریزی نیست. زیرا آن ناشی از محدودیت های بشری است. به اقتضای بشریتِ بشر همواره پای تفسیر و تأویل برای رسیدن به فهم ...

ادامه مطلب

سیری در شناخت شناسی معاصر؛ رویکردها در حل مساله گتیه

سیری در شناخت شناسی معاصر؛ رویکردها در حل مساله گتیه

نویسنده: مرتضی علی نظارتی زاده* چکیده با به چالش کشیده شدن تحلیل سنتی از شناخت توسط ادموند گتیه، تکاپوی زیادی میان معرفت شناسان صورت پذیرفت تا بتوانند راهی برای نجات از این معضل علمی بیابند. لذا آنان از منظرهای مختلفی به سراغ مشکل گتیه رفتند. تکمیل و اصلاح تحلیل سنتی از جمله این رویکردهاست که بیشتر پاسخ ها در ذیل آن جای می گیرند. در این نوشتار پس از طرح مساله گتیه به توضیح و تبیین این رویکردها و سپس نقد و ارزیابی آن ها اهتمام گردیده...

ادامه مطلب

سقراط در آئینه زمان (۱)

سقراط در آئینه زمان (۱)

نویسنده:قنبر بابائی مقدمه : گرچه سقراط کتابی ننوشته و ادعایی نداشته است ولی زندگی پرفراز و نشیب اندیشه های چند بعدی و از همه بالاتر شخصیت جذاب او چنان در میان اندیشمندان ،فیلسوفان و معلمان و …تبلور یافته است که برای ترسیم نمودار شخصیتی او باید از چندین دیدگاه استفاده کرد .در این مقاله سعس شده اس با نمودار ساختن جو حاکم بر جامعه زمان سقراط و تجلی او بعنوان سقراط حکیم ،مصلح ،معلم ،متهم ،مدافع و محکوم گوشه ای از چهره ی این فیلسو...

ادامه مطلب

ملاحظاتی درباره مقاله «تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض»

ملاحظاتی درباره مقاله «تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض»

نویسنده: علی ملک محمدی چکیده « تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض » عنوان مقاله ای است، به قلم مولفین در مجله پژوهش های فلسفی – کلامی، شماره ۳۱ و ۳۲ که عهده دار بررسی نظر ارسطو درباره اصل امتناع تناقض می باشد. سه نتیجه اساسی در این مقاله أخذ شده است: ۱) ارسطو تعبیر واحدی از این اصل ندارد، ۲) ناهم سازگاری برخی دیدگاه های ارسطو در این زمینه، ۳) گزاره نما بودن این اصل بنا به تقریر ارسطو. در این نوشته سعی بر این است تا از دو جهت ایده های م...

ادامه مطلب

خواجـه نصیـر ستاره درخشان تمدن ایرانی ـ اسلامی

خواجـه نصیـر ستاره درخشان تمدن ایرانی ـ اسلامی

در طی قرون و اعصار پیشین، دانشمندان و نوابغ بسیاری از سرزمین‌های مختلف برخاسته و توانسته‌اند فرهنگ و تمدن را با اندیشه و تفکر در هم آمیزند و یاد و نام خود را همیشه ایام زنده نگه دارند و بشریت را متوجه خود کنند. در این میان، قرن هفتم و سرزمین پارس اسلامی از ویژگی خاصی برخوردار است. زیرا در قرن هفتم ق حکیمان و شاعران توانمند و مشهور بسیاری در ایران پا به عرصه حیات گذاشتند و توانستند جاودانه بمانند. در همین قرن، نابغه‌ای که توانست علم وسیاست...

ادامه مطلب

زندگی علمی . سیاسی و فرهنگی فارابی

زندگی علمی . سیاسی و فرهنگی فارابی

على‌رغم آن که نوعى اجماع نظر وجود دارد که ابونصر فارابى مؤسس فلسفه اسلامى(۱) و بنیان‌گذار فلسفه سیاسى است و در عصر خویش «معلم مطلق» و در همه زمان‌ها او را «معلم ثانى» بعد از ارسطو لقب داده‌اند؛ اما آن چه عجیب مى‌نماید و محققان علاقه‌مند به اندیشه وى را متحیر کرده، این است که ایشان با وجود کثرت آثار و تألیفات، شرح حال زندگى و تحصیلات و مسافرت‌ها و نحله فکرى و روابط اجتماعىِ خویش را به تقریر در نیاورده است و اطلاعاتى از خود به جا نگذا...

ادامه مطلب