فلسفه

سقراط در آئینه زمان (۱)

سقراط در آئینه زمان (۱)

نویسنده:قنبر بابائی مقدمه : گرچه سقراط کتابی ننوشته و ادعایی نداشته است ولی زندگی پرفراز و نشیب اندیشه های چند بعدی و از همه بالاتر شخصیت جذاب او چنان در میان اندیشمندان ،فیلسوفان و معلمان و …تبلور یافته است که برای ترسیم نمودار شخصیتی او باید از چندین دیدگاه استفاده کرد .در این مقاله سعس شده اس با نمودار ساختن جو حاکم بر جامعه زمان سقراط و تجلی او بعنوان سقراط حکیم ،مصلح ،معلم ،متهم ،مدافع و محکوم گوشه ای از چهره ی این فیلسو...

ادامه مطلب

ملاحظاتی درباره مقاله «تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض»

ملاحظاتی درباره مقاله «تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض»

نویسنده: علی ملک محمدی چکیده « تعبیرهای ارسطو از اصل تناقض » عنوان مقاله ای است، به قلم مولفین در مجله پژوهش های فلسفی – کلامی، شماره ۳۱ و ۳۲ که عهده دار بررسی نظر ارسطو درباره اصل امتناع تناقض می باشد. سه نتیجه اساسی در این مقاله أخذ شده است: ۱) ارسطو تعبیر واحدی از این اصل ندارد، ۲) ناهم سازگاری برخی دیدگاه های ارسطو در این زمینه، ۳) گزاره نما بودن این اصل بنا به تقریر ارسطو. در این نوشته سعی بر این است تا از دو جهت ایده های م...

ادامه مطلب

خواجـه نصیـر ستاره درخشان تمدن ایرانی ـ اسلامی

خواجـه نصیـر ستاره درخشان تمدن ایرانی ـ اسلامی

در طی قرون و اعصار پیشین، دانشمندان و نوابغ بسیاری از سرزمین‌های مختلف برخاسته و توانسته‌اند فرهنگ و تمدن را با اندیشه و تفکر در هم آمیزند و یاد و نام خود را همیشه ایام زنده نگه دارند و بشریت را متوجه خود کنند. در این میان، قرن هفتم و سرزمین پارس اسلامی از ویژگی خاصی برخوردار است. زیرا در قرن هفتم ق حکیمان و شاعران توانمند و مشهور بسیاری در ایران پا به عرصه حیات گذاشتند و توانستند جاودانه بمانند. در همین قرن، نابغه‌ای که توانست علم وسیاست...

ادامه مطلب

زندگی علمی . سیاسی و فرهنگی فارابی

زندگی علمی . سیاسی و فرهنگی فارابی

على‌رغم آن که نوعى اجماع نظر وجود دارد که ابونصر فارابى مؤسس فلسفه اسلامى(۱) و بنیان‌گذار فلسفه سیاسى است و در عصر خویش «معلم مطلق» و در همه زمان‌ها او را «معلم ثانى» بعد از ارسطو لقب داده‌اند؛ اما آن چه عجیب مى‌نماید و محققان علاقه‌مند به اندیشه وى را متحیر کرده، این است که ایشان با وجود کثرت آثار و تألیفات، شرح حال زندگى و تحصیلات و مسافرت‌ها و نحله فکرى و روابط اجتماعىِ خویش را به تقریر در نیاورده است و اطلاعاتى از خود به جا نگذا...

ادامه مطلب

خواجه نصیرالدین توسی در میان مغولان

خواجه نصیرالدین توسی در میان مغولان

تردیدی در این که خواجه ـ به زور یا به خواست خود ـ با مغولان همراه بود نیست. آن زمان، بسیاری از چهره های برجسته ی ایرانی و مسلمان که در خراسان به مغول ملحق شده بودند، نظیر برادران جوینی ـ در کنار مغولان بودند. خواجه در طی سالهای پایانی عمر خود به کارهای علمی در این دولت اشتغال داشت و پس از او نیز دو فرزندش، کار پدر را ادامه دادند. (۱) در انجا باید نکاتی چند مورد توجه قرار گیرد: نکته اول این که خواجه نصیر یک شیعه امامی بود که از جمله ...

ادامه مطلب

مسلمان شدن ابن مقفّع

مسلمان شدن ابن مقفّع

ابن مقفع در ابتدا در کیش مانی بود و سالها با آزادی کامل با اسلام و قرآن به مبارزه پرداخته و شبهات و اشکالات زیادی در میان مردم منتشر ساخته بود. از همین روست که می‌گویند او باب بُرزویه طبیب را به قصد شک انداختن در دل مردم بر کتاب «کلیله و دمنه» افزود.[۱] «ابن مقفع» روزی در بغداد از کوچه‌ای می‌گذشت، ناگهان صدای کودکی او را به خود جلب کرد که با آواز زیبا و صدای دلنشین چنین قرآن می‌خواند: «أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً وَ الْجِبا...

ادامه مطلب

عرفان و حکمت اسلامى

عرفان و حکمت اسلامى

نویسنده: محمد تقى – مصباح یزدى‌ انسان هادرعرصه این جهان همانند توپ هاى رها شده در فضایند که انرژى هاى نهفته اى دردرون خودبراى پرواز به جهان لایتناهاى برین دارند، ولى جاذبه هاى لذایذ زمینى آنان را به حضیض جهان طبیعت مى کشاندوحرکتى سقوطى و انحطاط آور در ایشان پدید مى آورد و تمایلات نفسانى و تسویلات شیطانى تبلور یافته در تمدن وفرهنگ مادى برسرعت وشتابشان مى افزایند. در این میان، افرادوگروه هاى اندک شمارى هستندکه چشم دلشان بر روى ...

ادامه مطلب

سیری در شناختشناسی معاصر؛ درونگرایی و برونگرایی

سیری در شناختشناسی معاصر؛ درونگرایی و برونگرایی

نویسنده:مرتضی علی نظارتی زاده* منبع : راسخون چکیده اگر بخواهیم بدانیم شناخت اساسا چیست و در واقع بتوانیم عناصر و مولفههای آن را بشناسیم، با اشکالات عدیدهای روبهرو میشویم، زیرا تعریف سنتی از معرفت با مثالهای نقض گتیه به چالش کشیده شده است. در چنین شرایطی معرفت شناسان درصدد برآمدند تا برای رفع مشکل ایجاد شده به اصلاح و یا ارائه تعریف جدیدی از شناخت بپردازند. دو گرایش درون گرایی و برون گرایی محصول چنین تلاشهایی است زیرا فیلسوفان به دو...

ادامه مطلب

تبیین و نقد نظریه ی کانت درباره ی ماهیت صدق (۳)

تبیین و نقد نظریه ی کانت درباره ی ماهیت صدق (۳)

دیدگاه کانت در مورد ماهیت صدق پس از طرح دیدگاه های کانت در مورد مبانی مسئله ی صدق، حال نوبت به آن می رسد که دیدگاه وی را درباره ی چیستی صدق مورد کاوش قرار دهیم. کانت در نقد عقل محض، صدق را این گونه تعریف می کند: «صدق عبارت است از هماهنگی شناخت با ابژه.» (۱) البته وی تأکید می کند که این تعریفی شرح الاسمی از صدق است. کانت در اینجا کاربرد رایج صدق را بیان می کند؛ ولی آیا او خود به لحاظ معرفت شناختی به این تعریف ملتزم است؟ اگر به ظاهر ا...

ادامه مطلب

تبیین و نقد نظریه ی کانت درباره ی ماهیت صدق (۲)

تبیین و نقد نظریه ی کانت درباره ی ماهیت صدق (۲)

دیدگاه کانت در مورد ذهن و عین با تتّبعی اجمالی می توان به دو رویکرد از کانت در این باره دست یافت: ۱)رویکرد اوّل که بیشتر مورد توجه و عنایت اندیشمندان قرار گرفت و عمدتاً هم آن را به کانت نسبت می دهند، دیدگاه تمایز میان ذهن و عین است. بر این اساس، عالم واقع نه فی نفسه بلکه از لحاظ ارتباطش با ما انسان ها به دو بخش قابل تقسیم است: بخشی ادراک شدنی، و بخشی ادراک ناشدنی است. کانت از بخش دوم به بود، نومن، (۱) شی ء فی نفسه، (۲) و واقع، (۳) ...

ادامه مطلب

تبیین و نقد نظریه ی کانت درباره ی ماهیت صدق (۱)

تبیین و نقد نظریه ی کانت درباره ی ماهیت صدق (۱)

نویسنده: محمّد جعفری* چکیده بررسی نظرگاه کانت درباره ی چیستی صدق، به لحاظ تأثیرگذاری این اندیشمند در تحوّل های مربوط به مباحث معرفت شناسی در سه قرن اخیر، از اهمیتی بسزا برخوردار است. کانت کتاب نقّادی عقل محض را در پاسخ به چگونگی نسبت میان اندیشنده و ابژه (متعلّق شناخت) به رشته ی تحریر درآورد. تنها نظریه ی رسمی پیش از کانت در مورد ماهیت صدق، «نظریه ی مطابقت» بوده است و لذا هم عقل گرایان و هم تجربه گرایان، با وجود اختلاف فکری، بر تمایز میان ذهن...

ادامه مطلب

واسازى دریدا در برداشت آشنایان با سنت‏هاى عرفانى شرق

واسازى دریدا در برداشت آشنایان با سنت‏هاى عرفانى شرق

نویسنده:احمد پاکتچى* چکیده‏ اندیشه‏ ى دریدا – بدون توجه به خاستگاه‏هاى آن – به گونه‏اى پرداخت شده که در نگاه برخى از اندیشمندان آشنا با سنت‏هاى عرفانى، راه به سوى همسانى‏هایى با آموزه‏هاى آنان برده است. رویاورد ایزوتسو، اندیشمند ذن – بودیسم و اوزداوینیس، اندیشمند سنت‏گرا به مفهوم واسازى دریدا، پرسش لویناس و دیگران درباره‏ى رابطه‏ى میان دیفرانس (difference) دریدا با مفهوم صمصوم (tsimtsum) در آیین قباله‏ى لوریایى و جس...

ادامه مطلب

دلالت: از سوسور تا دریدا

دلالت: از سوسور تا دریدا

نویسنده:فرزان سجودى چکیده‏ نقد تامل برانگیز دریدا بر دیدگاه‏هاى هوسرل درباره‏ى زبان گفتار و پدیده‏ها و همچنین نقد او بر نظریه‏ى زبان‏شناسى ساختگراى سوسورى در باب گراماتولوژى، اساس شکل‏گیرى نظریه‏اى زبانى است که شاید بتوان آن را نظریه‏ى زبانى پساساختگرا خواند. در این مقاله از یکسویه شرح موجز دیدگاه‏هاى هوسرل به مثابه‏ى فیلسوفى خردگرا خواهیم پرداخت و سپس به رویکرد ساختارگرایانه‏ى سوسور نسبت به زبان که به اعتقاد بسیارى به لحاظ فلسفى تداوم و...

ادامه مطلب

منطق استدلال در مقاله‏ى « از علم به ادبیات» رولان بارت

منطق استدلال در مقاله‏ى « از علم به ادبیات» رولان بارت

نویسنده : اسفندیار اسفندى،* مترجم: عباس فرهادنژاد چکیده‏ همگى واقف‏ایم که مارتین هیدگر زبان را به عنوان مکان گفته شده‏ى پوشش وجود پنداشت. رولان بارت در عین حال که همه‏ى توجه‏اش را معطوف به نوشتارى کرده بود که واقعیت مى‏بخشد، و زبان را در کلیت‏اش تحت تأثیر قرار مى‏دهد اراده‏اى قابل مقایسه با هستى شناختى زبان نشان داد. از طرفى با توضیحات است که مى‏تواند تعریف برنامه گونه‏اى از نوشتار ارائه دهد، نوشتارى که به عنوان اساس و پایه‏ى علم و ادبیات مطرح ا...

ادامه مطلب

ارباب حلقه

ارباب حلقه

نویسنده: اسلام اسلامی منبع:راسخون چکیده: ارباب حلقه،‌ سخن گفتن از تأثیرات فیلسوف شهیر اسکاتلندی دیوید هیوم در به وجود آوردن مکتب پوزیتیویسم و اصحاب حلقه وین است. حلقه وین بی‌شک تفکرات خود را بیش از هر کسی باید وامدار و مدیون هیوم باشد. تأثیرات دیوید هیوم در فلسفه غرب به حدی است که امانوئل کانت آلمانی فیلسوف بزرگ عصر روشنگری در جایی گفته است (هیوم مرا از خواب جزم‌گرایی بیدار کرده است) شعاع این تأثیرات در بسیاری از جریان‌های فلسفی غرب نمو...

ادامه مطلب

بررسی و نقد هستی و وجود از منظر هگل

بررسی و نقد هستی و وجود از منظر هگل

نویسندگان: منصور مهدوی * محمدجواد صافیان** چکیده هستی یکی از زیربنایی ترین مفاهیم فلسفه ی هگل است که نقطه ی شروع منطق او نیز شمرده می شود. در این مجال، به بررسی مقوله ی هستی در منظومه ی فکری هگل می پردازیم. یگانگی هستی با شناسایی و اینکه هستی در نظر هگل دارای تجرد است و این تجرد ناشی از قواعدی است که او برای سه پایه های خود وضع می کند، از جمله مباحث ماست. از دیگر نقاط مهم بررسی هستی، یافتن دلایل هگل در نخستین بودن این مقوله است؛ و ...

ادامه مطلب

کانت و گواهی

کانت و گواهی

نویسنده: اکسل جلفرت ترجمه: مرتضی علی نظارتی زاده منبع :راسخون چکیده ایمانوئل کانت اغلب به عنوان یک طرفدار سنت فردگرایی در معرفت شناسی درنظر گرفته می‌شود که البته این مساله با توجه به دیدگاهی است که گواهی را یک منبع بنیادی برای دانش نمی‌داند. اما مقاله حاضر استدلال می‌کند که این دیدگاه به دور از دقت است. کانت حجم زیادی از مباحثش را به بحث از گواهی اختصاص می‌دهد و در کنفرانسش درباره منطق (۲)، به یک تمایز و موقعیت محکم فلسفی راجع به گوا...

ادامه مطلب

اسمیت بر سر دوراهی: اخلاق یا اقتصاد؟ نویسنده: دکتر محمدعلی همایون کاتوزیان «تضاد» احساسات اخلاقی و ثروت ملل بر سر وجود یا عدم تضاد فلسفی بین این دو کتاب بحث زیاد شده است. ما این «تضاد» را خود ثروت ملل می بینیم. به یاد می آوریم که به عقیده اسمیت در چارچوب «نظم طبیعی» برخوردی بین منافع شخصی یا خود-دوستی، و همدردی اجتماعی یا نوعدوستی وجود ندارد. اما چنان که دیده ایم در نظریه ارزش، و بویژه در نظریه توزیع درآمد اسمیت، چنین تضادی تلویحاً...

ادامه مطلب

نیچه، استعاره و حقیقت

نیچه، استعاره و حقیقت

نویسنده: مرتضی علی نظارتی زاده منبع :اختصاصی راسخون چکیده حقیقت در نظر نیچه چیست؟ کشف حقیقت و دستیابی به آن در طول تاریخ فلسفه، دغدغه اصلی اندیشمندان بزرگ بوده است. نیچه نیز در این میان با نفی تلاش گذشتگان به ایجاد مبنایی جدید همت می‌گمارد. اما متاسفانه آن‌طور که شایسته است به بررسی و شرح نظرات او پرداخته نشده است با اینکه نیچه طلایه‌دار پست مدرنیسم و از نقاط حساس تاریخ تفکر به شمار می‌رود. حاصل کار او در این بحث پیوند حقیقت با استعاره ...

ادامه مطلب

هیوم، پوپر را از خواب جزم‌گرایی بیدار کرد

هیوم، پوپر را از خواب جزم‌گرایی بیدار کرد

نویسنده: اسلام اسلامی چکیده (هیوم پوپر را از خواب جزم‌گرایی بیدار کرد) عنوان این مقاله است. هیوم فیلسوف بزرگی است که شعاع تأثیرات نظریاتش بر فیلسوفان بعد از خودش بسیار مشهود است عبارت فوق یادآور گفته‌ی فیلسوف بزرگ عصر روشنگری امانوئل کانت است که گفته بود هیوم مرا از خوای جزم‌گرایی بیدار کرده است ما نیز در این نوشتار در پی آنیم تا تأثیرات هیوم را بر یکی دیگر از فیلسوفان معروف دنیا یعنی کارل پوپر فیلسوف نامدار فلسفه‌ی علم بررسی کنیم و نشا...

ادامه مطلب

کانت در ایران

کانت در ایران

نویسنده:سید مجید کمالی مختصری درباره کانت و فلسفه‌اش: فلسفه کانت مبدأ تاریخ جدیدی در اندیشه غربی است. به گفته امیل بریه از پایان قرن هجدهم تاکنون به جرأت می‌توان گفت که هیچ اندیشه ای در فلسفه نبوده که مستقیماً یا به طور غیرمستقیم از فلسفه کانت نشأت نگرفته باشد، به طوری که اگر کسی فلسفه کانت را درست بخواند و اصول آن را خوب بفهمد، کلید اندیشه‌های فیلسوفان بعد از او، از هگل و مارکس گرفته تا متفکران معاصر انگلیسی و اگزیستانسیالیست‌های آلمان...

ادامه مطلب