منطق

مغالطه پژوهی نزد غزالی

مغالطه پژوهی نزد غزالی

  نویسنده: رضا عارف   ابوحامد محمد غزالی، فقیه، متکلم، فیلسوف و عارف قرن پنجم و ششم (۴۵۰ ه. – ۵۰۵) در طوس به دنیا آمد و نزد اساتید بزرگی، چون جوینی، تحصیل نمود و به تشویق استادش به مطالعه ی کلام، فلسفه و منطق پرداخت و پس از درگذشت جوینی، مدتی ریاست نظامیه ی نیشابور را به عهده داشت. از غزالی آثار و تألیفات زیادی بر جای مانده است که برخی از آن ها به شرح ذیل است: البسیط، الوسیط، الوجیز که موضوع آن ها فقه ا...

ادامه مطلب

مغالطه پژوهی نزد ابن سینا

مغالطه پژوهی نزد ابن سینا

  نویسنده: رضا عارف   ابن سینا نسبت به سلف خود، فارابی، نویسنده‌‌‌ای با اسلوب تر و منسجم تر بود و روانی سبک او سهم به سزایی در انتشار آثار وی در میان طلاب فلسفه و مورخین عقاید و افکار داشته است. فارابی به رغم جایگاه رفیعش در منطق و فلسفه، پیروان و شارحان چندانی نداشت؛ لیکن بسیاری از مؤلفان مشهور در قرون بعد به شرح و تفسیر و تحشیه‌‌ی آثار ابن سینا اشتغال ورزیدند. (۱) از ابن سینا آثار بسیاری به دست ما رسیده...

ادامه مطلب

مغالطه پژوهی نزد فارابی

مغالطه پژوهی نزد فارابی

  نویسنده: رضا عارف   محمد بن محمد بن طرخان فارابی (ف ۳۳۹ ه.ق) که جمهور صاحب نظران او را یکی از برجسته ترین منطقدانان و شارحان افلاطون و ارسطو دانسته و ستوده اند، تألیفات متعددی در منطق داشته است، از جمله شرح کتاب البرهان، شرح کتاب القیاس، شرح کتاب ایساغوجی، شرح کتاب الجدل (کتاب دوم و هشتم). شرح کتاب العباره، شرح کتاب المقولات (قاطیغوریاس)، کتاب المقدمات المختلطه من وجودی و ضروری، کتاب احصاء القضایا و القیاسا...

ادامه مطلب

مغالطه پژوهی نزد ارسطو

مغالطه پژوهی نزد ارسطو

  نویسنده: رضا عارف   ارسطو ابتدا تعریف تبکیت و فرق آن با قیاس صحیح را بیان می‌کند، سپس به تبیین انواع استدلالات برهانی، جدلی، امتحانی و مشاغبی می‌پردازد. آنگاه اغراض پنج گانه ی قیاس سفسطی را ذکر می‌کند و به طبقه بندی مغالطات و تقسیم آن‌ها به «در زبان» یا «همان زبانی» و «خارج از زبان» می‌پردازد (۱) و اقسام هر یک را با ذکر مثال روشن می‌کند. آنگاه در پایان باز هم به اغراض مغالطه (سفسطه) روی می‌آورد، اما این با...

ادامه مطلب

حملیه مردده المحمول و کاربرد آن در استدلال های مباشر و قیاس های اقترانی

حملیه مردده المحمول و کاربرد آن در استدلال های مباشر و قیاس های اقترانی

چکیده حملیه مردده المحمول پس از سده هفتم در میان منطق دانان مورد توجه واقع شده است. این قضیه، حملیه ای است که تردید در ناحیه محمول آن است. بنابراین، با قضیه منفصله که تردید بین دو قضیه است، تفاوت دارد. این قضیه در کنار حملیه های دیگر، می تواند در استدلال های مباشر و قیاس های اقترانی شرکت کند و نتایجی را به بار آورد. همچنان که این حملیه در کنار منفصله ها می تواند با شرکت در قیاس های استثنایی، نتایجی داشته باشد، ولی تا کنون منطق دان...

ادامه مطلب

سبکی و منطق؛ مفارقت یا مرافقت

سبکی و منطق؛ مفارقت یا مرافقت

چکیده: دانش منطق از همان آغاز ورود به عالم اسلام، در میان فقیهان شافعی مذهب روندی یکنواخت نداشته است؛ گاه با ورود تازیانه های اعتراض بر تارک منطق، این دانش در نشیب فر رفته است و برهه ای دیگر، با پشتیبانی های همه جانبه شماری از اندیشمندان این مذهب فقهی که از وجوب عینی یا کفایی فراگیری این دانش سخن گفته اند، زمینه رشد آن فراهم آمده است. در این میان، یکی از فقیهان این مذهب به نام تقی الدین عبدالواهاب سبکی با دیدگاهی میانه – به ...

ادامه مطلب

سیر بداهت تصوری

سیر بداهت تصوری

چکیده در این مقاله، شش نظریه از نظریه هایی که درباره سر بداهت تصوری مطرح شده، بررسی و نقد شده است. این نظریه ها عبارتند از :الف) نظریه عمومیت؛ ب) نظریه بساطت؛ ج) نظریه تحویل به علم حضوری؛ د) نظریه مشاهده مثل؛ هـ ) نظریه فطرت؛ و) نظریه تفصیل . در پایان، پس از پردازش نظریه تفصیل، به دفاع از آن پرداخته شده است. کلید واژه ها تصور، بدیهی، تصور بدیهی، بداهت، سر بداهت، سر بداهت تصوری، نظریه عمومیت، نظریه بساطت، نظریه تحویل به علم حضوری، نظریه مشاه...

ادامه مطلب

بررسی مناظره سیرافی با متی در نقد منطق

بررسی مناظره سیرافی با متی در نقد منطق

چکیده منطق تکوینی از نظر تاریخی، همزاد اندیشه بشری است. اما تدوین قواعد منطق بنابر قول مشهور، نخست به دست ارسطو صورت گرفته است. پس از او، شاگردان و پیروان به شرح و تفسیر آن پرداختند. و مجموعه کتاب های منطق ارسطویی را گرد آوردند و آن را ارغنون نامیدند. از همان زمانی که ارسطو منطق را تدوین کرد، این علم در کانون انتقاد قرار گرفت. شکاکان، سوفسطائیان و رواقیان، از جمله معاصران ارسطو و تابعان او هستند که بر منطق انتقاداتی داشته اند. پس از ترجمه منطق ارسطوی...

ادامه مطلب

نکاتی درباره گزاره های حقیقیه

نکاتی درباره گزاره های حقیقیه

چکیده : فهم درست حقیقت گزاره های حقیقیه، نقش تعیین کننده در حل بسیاری از مشکلات نظری دارد. آیا این گزاره به گزاره شرطی باز می گردد؟ آیا افراد موضوع، باید دست کم وجود فرضی داشته باشند؟ آیا افراد موضوع، باید واقعی باشند یا فرد اعتباری هم می تواند فرد آن باشد؟ آیا گزاره حقیقیه می تواند وجود فردش را در خارج اثبات کند؟ در این نوشتار، به این پرسش ها و پرسش های دیگر پاسخ می گوییم. کلید واژه ها: گزاره حقیقیه، گزاره شرطیه، افراد واقعی، افراد ا...

ادامه مطلب

تحلیل قضایای خارجیه با محمول وجود

تحلیل قضایای خارجیه با محمول وجود

چکیده تفاوت میان قضایای حقیقیه و خارجیه، در این است که قضایای خارجیه، صرفاً از موجودات سخن می‌گویند، اما قضایای حقیقیه موجودات فرضی را نیز شامل می‌شوند، موجوداتی که در عالمِ واقع، موجود نیستند. فیلسوفان و منطق‌دانان، در تحلیل وجود، نظریات گوناگونی را ارائه کرده‌اند. در این مقاله، بدون اینکه بخواهیم به این نزاع وارد شویم و نظر خاصی را بپذیریم، محمول وجود را تعریف ناشده درنظر گرفته، با افزودن آن به منطق محمول‌ها، به معرفی سه منطق پرداخت...

ادامه مطلب

علم منطق در آثار فارابى وابوعلى‌سینا

علم منطق در آثار فارابى وابوعلى‌سینا

در این که منطق جزء فلسفه اولى نیست اتفاق نظر وجود داشته و مسئله دخول این صناعت در معناى عام فلسفه بوده است.اینکه ذکر نشدن منطق در بین اقسام فلسفه به معنى عام در تقسیم ارسطویى منشا اعتقاد مشائیون گشته و بعدها نیز اعتقاد رواقیان بر جزء فلسفه به معنى عام بودن منطق سبب ایجاد سوال گردیده است ، موید این مطلب مى باشد در تمامى کتابهاى منطقى ، اعم از کتب اصلى و دست اول و کتب شرحی، منطق را ابزارى معرفى کرده اند براى نیل به حق ، احتراز از باط...

ادامه مطلب

منطق

منطق

  نویسنده: پاسکال اِنگل برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Logic منطق رشته‎ای قدیمی است. منطق، به گونه‎ای که بنیانگذار آن، ارسطو، چهار قرن پیش از میلاد می‎انگاشت، دانشی نظری همچون ریاضیات یا فیزیک نیست، بلکه دانشی «بوطیقایی»، یا ارغنون، یعنی ابزاری در دست علم است که معیارهای تفکر درست علمی را وضع می‎کند. نزد ارسطو همچنین «منطق» کند و کاو محدودتری بود در ماهیت استدلال‌های قیاسی (...

ادامه مطلب

سه گزاره بدیهی که نیازمند برهانند

سه گزاره بدیهی که نیازمند برهانند

نویسنده: تیموتی گاورز مترجم: پوریا ناظمی در ریاضیات پیشرفته ممکن است برخی از گزاره ها از سوی مخاطبان چنان بدیهی به نظر برسند که نیازی برای ارائه برهان برای آنها احساس نشود. در مقابله با چنین قضایایی مردم ممکن است سؤال کنند که اگر نتوان این قضیه را بدیهی فرض کرد پس چه چیز دیگری را ممکن است بتوان بدیهی خواند؟ یکی از همکاران سابق من پاسخ خوبی به این پرسش می داد. او معتقد بود یک قضیه تنها زمانی بدیهی است که برهان آن بلافاصل...

ادامه مطلب

برهان های ریاضیّاتی

برهان های ریاضیّاتی

نویسنده: تیموتی گاورز مترجم: پوریا ناظمی تصاویر زیر ۵ دایره را نشان می دهند. در اولین آنها تنها یک نقطه روی مرز دایره قرار دارد. در دومی، ۲ نقطه و همین طور تا آخر. تمام خط هایی را که می توان میان این نقاط رسم کرد در شکل آمده است. این خط ها دایره را به مناطق مختلفی تقسیم می کند. اگر تعداد این نواحی را در دایره ها بشماریم به دنباله عددی ۱ و ۲ و ۴و ۸ و ۱۶ می رسیم. این دنباله را به راحتی می توانیم با کمک رابطه ای میان ای...

ادامه مطلب

اعداد و تجرّد

اعداد و تجرّد

نویسنده: تیموتی گاورز مترجم: پوریا ناظمی معانی مختلف کلمه مجرد زمانی که مدلی طراحی می شود شخص باید سعی کند تا حد امکان از در نظر گرفتن ویژگی های اشیاء درگیر در آن مدل دوری گزیند و تنها عناصری از آنها را حفظ کند که برای بررسی رفتار آنها ضروری است. در مثال هایی که من زدم یک سنگ به یک نقطه تقلیل پیدا می کند. تمام جمعیت یک کشور تنها با یک عدد بیان می شود. مغز به شبکه ای از درگاه ها تقلیل پیدا می کند که هر یک قان...

ادامه مطلب

مسأله ی شرطی های خلاف واقع

مسأله ی شرطی های خلاف واقع

نویسنده: نلسون گودمن ترجمه: رضا گندمی نصرآبادی (۱) چکیده شرطیهای خلاف واقع (۲) یکی از مسائل مهم و مخاطره آمیز فلسفه ی علم به شمار می آید که در علوم و زندگی روزمره کاربرد فراوانی دارد. این مسأله با تئوری تأیید مسأله قانون، استقراء، واژه های حاکی از استعداد و ذوات ممکن و مسائلی از این دست ارتباط وثیقی دارد. مسائل فوق به لحاظ مشکل و راه حل وضعیت یکسانی دارند، به گونه ای که در نهایت همگی به این مسأله احاله می ش...

ادامه مطلب

انتقاد سهروردی از تعریف

انتقاد سهروردی از تعریف

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی قسمتی از کارهای جدید سهروردی، ارزش علمی ندارند بلکه فقط لفظی اند. در منطق نیز اصطلاحات متعددی را ساخته و آنها را همه جا به کار برده است، از قبیل: علم ضوابط فکر ( منطق )، عام ( کلی )، فطری ( بدیهی )، شاخص ( جزیی، خاص ) متساوق ( متواطی )، متفاوت ( مشکک )، هیئت ( عرض ). اما در مواردی، کار جدید او، پیشنهادی تازه یا تبیینی نو است که ارزش علمی و فلسفی دارد. دیدگاه او در مسئله ی تعریف از نوع...

ادامه مطلب

نظریه‌ی خواجه نصیرالدین در مؤلَّفات تقییدی و اِخباری

نظریه‌ی خواجه نصیرالدین در مؤلَّفات تقییدی و اِخباری

نویسنده: سید عبدالله انوار چکیده این مقاله بر آن است که نظر خواجه نصیر را درباره‌ی ویژگی‌های مؤلَّفات تقییدی و خبری عرضه کند. خواجه برای عرضه کردن این ویژگی‌ها ابتدا تألیفات تقییدی را می‌شناساند و بعد به شناسایی تألیف خبری می‌پردازد. با شناساندن تألیف خبری، شبهه‌ی دور را در این تألیف بیان می‌کند و بعد رد می‌نماید و پس از آن اجزاء تألیف خبری را مشخص می‌کند و اسماء...

ادامه مطلب

پارادوکس اخبار از مجهول مطلق: تحلیل مفهوم « خبر »

پارادوکس اخبار از مجهول مطلق: تحلیل مفهوم « خبر »

نویسندگان: رحمان شریف زاده * سید محمد علی حجتی ** چکیده در این مقاله نخست از این بحث می کنیم که پارادوکس اخبار از مجهول مطلق چه فرقی با پارادوکس هایی چون مجهول یا معدوم مطلق دارد و این پارادوکس چگونه با پارادوکس اخبار از معدوم مطلق هم ساختار است، سپس نشان خواهیم داد که هر چند راه حل تمایز حملین برای دفع شبهه ی معدوم یا مجهول مطلق کفایت می کند، اما نمی تواند شبهه ی اخبار را حل کند. در ادامه راه حل دیگ...

ادامه مطلب

مهجور ماندن دلالت التزام نزد منطق‌دانان مسلمان

مهجور ماندن دلالت التزام نزد منطق‌دانان مسلمان

نویسندگان: حسین رشیدزاده (۱) (۲) احد فرامز قراملکی (۳) نادیان مفتونی (۴) چکیده مسئله‌ی مهجوریت دلالت التزام را برای نخستین بار ابن سینا مطرح کرد و منطقدانان پس از وی آن را به منزله‌ی یک مسئله‌ی منطقی مدون کردند و در نتیجه دیدگاههای مختلف به میان آمد. این دیدگاه‌ها به ترتیب فراگیری و شمول عبارتند از: مهجوریت در زبان بطور کلی، مهجوریت در زبان علم و مهجوریت در حد تام که به ترتیب توسط ...

ادامه مطلب

رویکردهایی نو به قانون عدم تناقض

رویکردهایی نو به قانون عدم تناقض

نویسنده مازیار چیت ساز * چکیده: این مقاله به بررسی مفهوم تناقض، قانون عدم تناق و تناقض باوری در منطق غیرکلاسیک می پردازد. بررسی تفاوت های موجود در تعریف تناقض و تبعات آن در باب پذیرش یا رد قانون عدم تناقض، هدف اصلی این نوشته است. در این مقاله سعی شده تا نشاده داده شود، با توجه به تلقی های متفاوتی که در مورد معنای تناقض در منطق جدید وجود دارد، چگونه می توان تناقض باوری را معقول دانست. در ابتدا به معرفی اصطل...

ادامه مطلب