فلسفه منطق

منطق

منطق

  نویسنده: پاسکال اِنگل برگرداننده: حسن چاوشیان ویراستار: محمد منصور هاشمی    Logic منطق رشته‎ای قدیمی است. منطق، به گونه‎ای که بنیانگذار آن، ارسطو، چهار قرن پیش از میلاد می‎انگاشت، دانشی نظری همچون ریاضیات یا فیزیک نیست، بلکه دانشی «بوطیقایی»، یا ارغنون، یعنی ابزاری در دست علم است که معیارهای تفکر درست علمی را وضع می‎کند. نزد ارسطو همچنین «منطق» کند و کاو محدودتری بود در ماهیت استدلال‌های قیاسی (...

ادامه مطلب

سه گزاره بدیهی که نیازمند برهانند

سه گزاره بدیهی که نیازمند برهانند

نویسنده: تیموتی گاورز مترجم: پوریا ناظمی در ریاضیات پیشرفته ممکن است برخی از گزاره ها از سوی مخاطبان چنان بدیهی به نظر برسند که نیازی برای ارائه برهان برای آنها احساس نشود. در مقابله با چنین قضایایی مردم ممکن است سؤال کنند که اگر نتوان این قضیه را بدیهی فرض کرد پس چه چیز دیگری را ممکن است بتوان بدیهی خواند؟ یکی از همکاران سابق من پاسخ خوبی به این پرسش می داد. او معتقد بود یک قضیه تنها زمانی بدیهی است که برهان آن بلافاصل...

ادامه مطلب

برهان های ریاضیّاتی

برهان های ریاضیّاتی

نویسنده: تیموتی گاورز مترجم: پوریا ناظمی تصاویر زیر ۵ دایره را نشان می دهند. در اولین آنها تنها یک نقطه روی مرز دایره قرار دارد. در دومی، ۲ نقطه و همین طور تا آخر. تمام خط هایی را که می توان میان این نقاط رسم کرد در شکل آمده است. این خط ها دایره را به مناطق مختلفی تقسیم می کند. اگر تعداد این نواحی را در دایره ها بشماریم به دنباله عددی ۱ و ۲ و ۴و ۸ و ۱۶ می رسیم. این دنباله را به راحتی می توانیم با کمک رابطه ای میان ای...

ادامه مطلب

اعداد و تجرّد

اعداد و تجرّد

نویسنده: تیموتی گاورز مترجم: پوریا ناظمی معانی مختلف کلمه مجرد زمانی که مدلی طراحی می شود شخص باید سعی کند تا حد امکان از در نظر گرفتن ویژگی های اشیاء درگیر در آن مدل دوری گزیند و تنها عناصری از آنها را حفظ کند که برای بررسی رفتار آنها ضروری است. در مثال هایی که من زدم یک سنگ به یک نقطه تقلیل پیدا می کند. تمام جمعیت یک کشور تنها با یک عدد بیان می شود. مغز به شبکه ای از درگاه ها تقلیل پیدا می کند که هر یک قان...

ادامه مطلب

مسأله ی شرطی های خلاف واقع

مسأله ی شرطی های خلاف واقع

نویسنده: نلسون گودمن ترجمه: رضا گندمی نصرآبادی (۱) چکیده شرطیهای خلاف واقع (۲) یکی از مسائل مهم و مخاطره آمیز فلسفه ی علم به شمار می آید که در علوم و زندگی روزمره کاربرد فراوانی دارد. این مسأله با تئوری تأیید مسأله قانون، استقراء، واژه های حاکی از استعداد و ذوات ممکن و مسائلی از این دست ارتباط وثیقی دارد. مسائل فوق به لحاظ مشکل و راه حل وضعیت یکسانی دارند، به گونه ای که در نهایت همگی به این مسأله احاله می ش...

ادامه مطلب

انتقاد سهروردی از تعریف

انتقاد سهروردی از تعریف

نویسنده: دکتر سید یحیی یثربی قسمتی از کارهای جدید سهروردی، ارزش علمی ندارند بلکه فقط لفظی اند. در منطق نیز اصطلاحات متعددی را ساخته و آنها را همه جا به کار برده است، از قبیل: علم ضوابط فکر ( منطق )، عام ( کلی )، فطری ( بدیهی )، شاخص ( جزیی، خاص ) متساوق ( متواطی )، متفاوت ( مشکک )، هیئت ( عرض ). اما در مواردی، کار جدید او، پیشنهادی تازه یا تبیینی نو است که ارزش علمی و فلسفی دارد. دیدگاه او در مسئله ی تعریف از نوع...

ادامه مطلب

پارادوکس اخبار از مجهول مطلق: تحلیل مفهوم « خبر »

پارادوکس اخبار از مجهول مطلق: تحلیل مفهوم « خبر »

نویسندگان: رحمان شریف زاده * سید محمد علی حجتی ** چکیده در این مقاله نخست از این بحث می کنیم که پارادوکس اخبار از مجهول مطلق چه فرقی با پارادوکس هایی چون مجهول یا معدوم مطلق دارد و این پارادوکس چگونه با پارادوکس اخبار از معدوم مطلق هم ساختار است، سپس نشان خواهیم داد که هر چند راه حل تمایز حملین برای دفع شبهه ی معدوم یا مجهول مطلق کفایت می کند، اما نمی تواند شبهه ی اخبار را حل کند. در ادامه راه حل دیگ...

ادامه مطلب

رویکردهایی نو به قانون عدم تناقض

رویکردهایی نو به قانون عدم تناقض

نویسنده مازیار چیت ساز * چکیده: این مقاله به بررسی مفهوم تناقض، قانون عدم تناق و تناقض باوری در منطق غیرکلاسیک می پردازد. بررسی تفاوت های موجود در تعریف تناقض و تبعات آن در باب پذیرش یا رد قانون عدم تناقض، هدف اصلی این نوشته است. در این مقاله سعی شده تا نشاده داده شود، با توجه به تلقی های متفاوتی که در مورد معنای تناقض در منطق جدید وجود دارد، چگونه می توان تناقض باوری را معقول دانست. در ابتدا به معرفی اصطل...

ادامه مطلب

بررسی و نقد دیدگاه تناقض باوری

بررسی و نقد دیدگاه تناقض باوری

نویسندگان: رحمان شریف زاده * دکتر سید محمد علی حجتی ** چکیده تناقض باوری دیدگاهی است که ادعا می کند برخی تناقض ها صادق (یا موجه) هستند. تناقض باور سعی می کند تناقض های مورد نظر خود را از استدلال های صحیحی بیرون بکشد. منتقدان در تلاش اند که اولاً ناصحیح بودن استدلال های تناقض باوری را نشان دهند، ثانیاً سعی می کنند یک سری استدلال های کلی عیله تناقض باوری مطرح نمایند. در این مقاله، به بررسی و نقد تناق...

ادامه مطلب

تناقض باوری

تناقض باوری

نویسنده: گراهام پریست ترجمه و نقد: رحمت الله رضایی چکیده مقاله ی حاضر * اثر گراهام پریست، منطقدان و نویسنده ی معاصر است. وی در این مقاله می خواهد بر این اجماع که اجتماع نقیضین محال است ، نقطه ی پایان نهاده، آن را نه تنها محتمل، بلکه محقّق نشان دهد. برای این منظور، به مواردی اشاره می کند که تناقض نما هستند و این موارد را مختّص به زمان و مکان خاص نمی داند. از سویی دیگر، ادلّه ی اقامه شده بر استحاله اجتماع را خال...

ادامه مطلب

نقد و بررسی کتاب منطق جدید و فلسفه

نقد و بررسی کتاب منطق جدید و فلسفه

نویسنده: هاشم قربانی (۱) مترجم: بهرام اسدیان معرفی تحلیلی کتاب منطق گراهام پریست تقدیم به همه کسانی که تاکنون به منطق اندیشیده اند – یا خواهند اندیشید. کتاب منطق نگارش گراهام پریست، از سری کتاب هایی است که به معرفی منطق جدید می پردازد. (۲) این کتاب با ترجمه ساده و روان آقای بهرام اسدیان توسط انتشارات نشر ماهی در اسفند ۱۳۸۷ به چاپ رسیده است. متن انگلیسی کتاب ۱۴۶ صفحه است و ترجمه فارسی آن ۱۸۰ صفحه، مطالب ...

ادامه مطلب

نکاتی در منطق شناسی فلسفی یا فلسفه ی منطق خواجه نصیر طوسی (۲)

نکاتی در منطق شناسی فلسفی یا فلسفه ی منطق خواجه نصیر طوسی (۲)

نویسنده: مسعود امید * رابطه ی عالم منطق و عالم واقعیت عالم منطق ( سطوحی از آن ) را نمی توان به طور کامل در انطباق ( توصیفی یا کاربردی ) با عالم واقع دانست. عناصر مجموعه ی عالم منطق دارای تناظر ( توصیفی یا کاربردی ) یک به یک با مجموعه عالم نفس الامر نیستند؛ از این رو باید عالم منطق و نفس الامر را دو عالم مستقل ولی مرتبط دانست، مانند دایره ی متداخل از جهتی و نه منطبق یا متخارج یا متداخل کامل. برای تشبیه م...

ادامه مطلب

نکاتی در منطق شناسی فلسفی یا فلسفه ی منطق خواجه نصیر طوسی (۱)

نکاتی در منطق شناسی فلسفی یا فلسفه ی منطق خواجه نصیر طوسی (۱)

نویسنده: مسعود امید * چکیده یکی از شاخه های مهمی که امروزه توجه فلسفی اندیشان را به خود جلب کرده است، فلسفه ی منطق است. نکته ی مهمی که امروزه در نگاه فلسفی به منطق وجود دارد این است که در حال حاضر ما با منطق ها یا به بیان دقیق تر با نظام های متعدد منطقی مواجه هستیم. بر اساس چنین دیدگاهی در پذیرش تعدد در نظام های منطقی، می توان به این نتیجه رسید که در اصل، ما با فلسفه ی منطق ها سرو کار خواهیم داشت و نه فلسف...

ادامه مطلب

منطق در فقه و کلام

منطق در فقه و کلام

نویسنده: حکیم سید عباس معارف هر چند اساس علم کلام بر تفکر حصولی قرار دارد، اما از آنجا که این نحو حکمت ملتزم وحی است، صورت نوعی منطق در حوزه ی آن با منطق یونانی برخی تفاوت های اساسی دارا شده است. التزام به وحی، موجب آن گردید که بسیاری از امور که در منطق یونانی مورد غفلت قرار گرفته بود، در این نحو خاص از منطق که علم اصول نامیده می شود، مورد تحقیق قرار گیرد و بسیاری از مسائل نیز که در منطق متداول، بسیار اجمالی برگزا...

ادامه مطلب

ناتوانی منطق ارسطو در تحصیل تصدیقات مجهول

ناتوانی منطق ارسطو در تحصیل تصدیقات مجهول

نویسنده: حکیم سید عباس معارف اساس منطق ارسطو، در مقام استنتاج تصدیقات مجهول، بر “قیاس” قرار دارد؛ چرا که تمثیل و استقراء ناقص، مفید یقین نیستند و استقراء تام نیز در اغلب موراد، خارج از توانائی انسان است. به زعم ارسطو تنها نحوه ی استدلالی که می تواند مفید یقین و در عین حال ممکن الحصول باشد، چیزی نیست جز قیاس؛ اما اعتبار و حجیت قیاس ارسطویی نیز، همواره در معرض تردید بوده است. مناظره ی میان ابوسعید ابی الخ...

ادامه مطلب

معماهای منطقی

معماهای منطقی

نویسنده: گراهام پریست مترجم: بهرام اسدیان برای هر یک از حوزه های منطق مسئله مطرح کرده ایم که می توانید با تلاش خود برای حل آن ها فهمتان را از مضامین هرحوزه بیازمایید. راه حل ها را می توانید در سایت اینترنتی زیر پیدا کنید. www. oup. co. uk/vsi/Logic ۱٫ استنتاج زیر از چه نظر معتبر است؟ قیاسی؟ استقرایی؟ یا اصلا معتبر نیست؟ چرا؟ خوزه اسپانیایی است؛ اکثر اسپانیایی ها کاتولیک اند، پس خوزه کاتولیک است. ۲٫ استنتاج زیر ر...

ادامه مطلب

واژه های منطقی

واژه های منطقی

نویسنده: گراهام پریست مترجم: بهرام اسدیان در واژه نامه ی زیر باتعریف یا توضیح واژه های کلیدی و فنی و نیز نمادهای منطقی آشنا می شوید. هدف این نبوده که تعریف هایی دقیق به دست دهیم. بلکه صرفاً منظور این بوده که با مراجعه ای سریع ایده ی اصلی را به دست آورید. بیش وکم، واژه ها و نمادها استانداردند؛ ولی به یاد داشته باشید که نمادها را به شکل های دیگری هم می نویسند. ابهام (vagueness): یکی از ویژگی های محمول ها، که نشان می د...

ادامه مطلب

تاریخ منطق

تاریخ منطق

نویسنده: گراهام پریست مترجم: بهرام اسدیان در تاریخ اندیشه ی غرب، منطق در سه مقطع تحولاتی اساسی پیدا کرد، که مقاطع نسبتاً بی حاصلی هم در میان آن ها پیدا می شود. اولین مقطع بزرگ و پراهمیت یونان باستان بود- حد فاصل سال های ۴۰۰ تا ۲۰۰ قبل از میلاد. پرنفوذترین چهره در این میان ارسطو (۳۸۴-۳۲۲ ق.م.) است، ارسطو نظریه ی نظام مندی برای استنتاج های قیاسی طراحی کرد؛ استنتاج هایی که به این شکل بودند: همه ی (یا بعضی از )A ها...

ادامه مطلب

آرزوهای بزرگ

آرزوهای بزرگ

نویسنده: گراهام پریست مترجم: بهرام اسدیان انتخابتان را بکنید؛ یا به خدایی ( مسیحی) باور دارید یا باور ندارید. فرض کنید انتخاب می کنید که باور دارید. یا خدا وجود دارد یا ندارد. اگر وجود داشته باشد، همه چیز به خیر و خوشی می گذرد. ولی اگر وجود نداشته باشد، باور شما به وجودش اندکی ناخوشایند است، زیرا معنی اش این است که بخشی از عمرتان را در کلیسا بیهوده تلف کرده اید و احتمالاً بخشی از کارهایی را که کرده اید نمی کردید ...

ادامه مطلب

نمی توانی بی تفاوت بمانی!

نمی توانی بی تفاوت بمانی!

نویسنده: گراهام پریست مترجم: بهرام اسدیان امکان ندارد کیهان توده ای باشد محصول تصادفی محض. کیهان نظم و نظام های بسیار خاص و شاخصی از خود نشان می دهد: ماده شکل کهکشان ها را به خود می گیرد، که این ها نیز به نوبه ی خود شکل ستارگان ونظام های سیاره ای را به خود می گیرند. و در بعضی از این نظام ها ماده به شکلی در می آید که می توان موجودات زنده ای مثل من و شما را ایجاد کند. چه توضیحی برای این نظام و نظام دارید؟ شاید بگویید که...

ادامه مطلب