صداهای اصلی ادبیات پیش از مشروطه

صداهای اصلی ادبیات پیش از مشروطه

نویسنده: علی اکبر امینی وقتی که گوش به دیوار ادب فارسی هزار ساله پیش از مشروطیت می گذاریم، چند صدای عمده می شنویم و به تعدادی خطوط و تیره های فکری برجسته برمی خوریم: ۱- تیره فکری اغتنام وقت و دریافتن زمان حال و خوش زیستن. ۲-تیره مدح و تملق؛ یعنی خصوصیت ادبیات عصر غزنوی که حضور خود را در سراسر ادب فارسی حفظ می کند. ۳-تیره ای که در شاهنامه پرورده شده: مقابله نیکی و بدی در پیکاری پایان ناپذیر. ۴-تیره چهارم...

ادامه مطلب

نگاهی نقادانه به الگوی کنش گرماس با تکیه بر حکایت های تذکره الاولیا

نگاهی نقادانه به الگوی کنش گرماس با تکیه بر حکایت های تذکره الاولیا

نویسنده: راضیه آزاد (۱) چکیده در علم روایت شناسی، شخصیت ها جزئی از ساختار کلی متن به شمار می آیند و تابع کنش های از پیش تعیین شده اند. بنابراین، به منظور تحلیل شخصیت، قبل از هر چیزی بررسی حوزه ی کنش او الزامی است. آلژیرداس ژولین گرماس از نظریه پردازانی است که الگویی برای این کنش های از پیش تعیین شده طراحی کرده است. در ادبیات فارسی انواع مختلفی از حکایت وجود دارد. از آن میان، حکایت های عرفانی به دلیل کوتاهی و ف...

ادامه مطلب

نه کور می‌کند، نه شفا می‌دهد

نه کور می‌کند، نه شفا می‌دهد

نویسنده: الهه رشمه مورد استفاده: این ضرب المثل برای اشاره به بی‌اثر بودن کاری یا رفتاری به کار می‌رود. روزی قصابی چند روزی چشمش درد می‌کرد و حسابی سرخ شده بود به طوری که به خوبی اطرافش را نمی‌دید، روزی قصاب که درمانده شده بود مغازه‌اش را بست و یکراست به مطب حکیم باشی رفت. حکیم باشی از دوستان قدیم قصاب بود تا او را دید سلام و احوالپرسی کرد و گفت: خدا بد ندهد. این طرف‌ها ...

ادامه مطلب

نماد در فابل

نماد در فابل

نویسنده: دکتر هومن ناظمیان تعاریف واژه‌ی نماد (۱) در لغت به معنی نَمود، نما و نماینده است. (۲) این واژه از کلمه‌ی یونانی sumballein گرفته شده به معنی به هم پیوستن و اتصال. از سوی دیگر فعل آن، symbolein به معنای ریسیدن بوده و حالت اسمی آن، symbolon به معنی نشان یا علامت. خود واژه‌ی symbole در یونان باستان به معنی علامت، نشان، مظهر و نمود به کار می‌رفته است. هر sumballon در اصل، نشانه‌ا...

ادامه مطلب

قواعد مکالمه ی گرایس، معنای ضمنی و شخصیت پردازی در متون نمایشی

قواعد مکالمه ی گرایس، معنای ضمنی و شخصیت پردازی در متون نمایشی

نویسندگان: فرزان سجودی (۱)، تینا امرالهی (۲) (با نگاهی به آثار اکبر رادی) چکیده در این پژوهش از قواعد مکالمه ی گرایس، به عنوان یکی از دستاوردهای کاربردشناسی زبان، برای مطالعه ی گفت و گوی نمایشی استفاده شده است. داده های این بررسی از شش نمایش نامه ی اکبر رادی گرفته شده است. ماهیت مکالمه ای و منش گفتمانی درام، متون نمایشی را به موضوعی مناسب برای بررسی چگونگی نمود آرای گرایس تبدیل می کند. البته تفاوت های زبا...

ادامه مطلب

نه خانی آمده، نه خانی رفته

نه خانی آمده، نه خانی رفته

نویسنده: الهه رشمه مورد استفاده: در مورد پوشش اشتباهات بی‌ضرر افراد به کار می‌رود. روزی روزگاری، مرد بازرگانی وارد شهر مشهد شد. او از شهر خود پارچه آورده بود و با تجار مشهدی دادوستد پرسودی انجام داد و پول خوبی به جیب زد. بعد از چند روز خواست از شهر مشهد خارج شود و به خانه خود بازگردد در راه یک خربزه مشهدی هم خرید که به عنوان تحفه به خانه ببرد. بازرگان از شهر که خارج شد، باید از بیابانی می&zwn...

ادامه مطلب

ادب سیاسی چیست؟

ادب سیاسی چیست؟

نویسنده: علی اکبر امینی خطرهای سیاسی رعایت نکردن بهداشت کلام (کاربرد نادرست کلمه) باید کاری کرد که واژه ها در معنای درست خود به کار روند، باید محتوای آنها را بازیافت. بگذار تا امیر امیر باشد، پدر پدر و انسان انسان. اما مدام خیانت می شود و واژه ها دیگر با مدلول خود مطابقت ندارند. هستی و زبان از یکدیگر جدا می شوند… وقتی زبان آشفته گردد، همه چیز دچار آفت می شود. (۱) (کنفسیوس) مهم ترین پیامد و تبعت ...

ادامه مطلب

رمز در فابل

رمز در فابل

نویسنده: دکتر هومن ناظمیان تعاریف رمز به معنای وسیع کلمه، تعریف واقعیتی است انتزاعی یا احساس و تصویری غائب از حواس، به یاری تصویر یا شئ. به همین دلیل، رمز، مناسب‌ترین زبان برای بیان تجربه‌ی عرفانی است. (۱) رمز عبارت است از هر علامت، اشاره، کلمه، ترکیب و عبارتی که بر معنی و مفهومی ورای آنچه ظاهر آن می‌نماید دلالت کند. این معنی کل رمز، معنی اصلی آن یعنی اشاره با اعضا و جوارح را نیز شامل می&...

ادامه مطلب

سبک شناسی سازمان متن ادبیات داستانی کودکان در زبان فارسی

سبک شناسی سازمان متن ادبیات داستانی کودکان در زبان فارسی

نویسندگان: فردوس آقاگل زاد(۱)، اکرم رضوی زاده(۲) چکیده پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل عناصر داستانی ۵۷ نمونه کتاب داستانی در گروه های سنی الف، ب و ج می پردازد (۱۷ نمونه گروه سنی الف، ۲۰ نمونه گروه سنی ب و ۲۰ نمونه گروه سنی ج). برای بررسی عناصر داستانی در این نمونه کتاب ها، کل داستان مطالعه و تحلیل شده است. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که ادبیّات داستانی کودکان در زبان فارسی دارای چه مشخصه ها و در نهایت دا...

ادامه مطلب

ادب سیاسی در ایران کهن

ادب سیاسی در ایران کهن

نویسنده: علی اکبر امینی جای پای سنتهای ناسالم سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، و نیز بی حقوقی و ستمکشی و گاهی هم- در قیاس با اوضاع و احوال حاکم بر اعصار گذشته- رویه های مثبت سیاسی و عملکردهای نیک و غرورآفرین را می توان در آیینه ادبیات مشاهده کرد. به عنوان بازتاب سیاستهای سالم و ناسالم را می توان در شعر حافظ به روشنی دید. حافظ عمری پرفتنه و فن را سپری کرد. کلامش هم از آن متأثر گردید: در زمان حیات او شهر محبوب و مسکونی او...

ادامه مطلب

تخلّص و گریزگاه

تخلّص و گریزگاه

نویسنده : دکتر رحیم مسلمانیان قبادیانی یادداشت نویسنده : به یاد همیشه زنده استاد بزرگوار، پروفسور الکساندر نیکولایویچ بولدروف (۱۹۰۹-۱۹۹۳ م.) ایران‌شناس ممتاز روس که حدود بیست سال پیش، این نوشته را خواندند و ویراستند. در سرچشمه‌های نظری ادبی فارسی تاجیکی، و فرهنگ و دانشنامه‌ها، در رابطه با تخلّص واژه و اصطلاحاتی دیده شدند که بیتِ تخلّص، بیت مخلص، حُسن تخلّص، لطف تخلّص، تخلّص کردن، انتقال، گریز، گریزگاه از جم...

ادامه مطلب

شخصیت و شخصیت‌پردازی در قصّه‌ی تهران

شخصیت و شخصیت‌پردازی در قصّه‌ی تهران

نویسنده: محسن حبیبی “اشخاص ساخت شده‌ای (مخلوقی) را که در داستان و نمایشنامه و … ظاهر می‌شوند، شخصیت می‌گویند. شخصیت، در اثر روایتی یا نمایشی، فردی است که کیفیت روانی و اخلاقی او، در عمل او و آنچه می‌گوید و می‌کند، وجود داشته باشد. خلق چنین شخصیت‌هایی را که برای خواننده در حوزه‌ی داستان تقریباً مثل افراد واقعی جلوه می‌کنند، شخصیت‌پردازی می‌خوانند...

ادامه مطلب

گفتمان چیست؟

گفتمان چیست؟

نویسنده: علی اکبر امینی بی گمان یکی از پرکارترین و مناقشه انگیزترین واژگان در سالیان اخیر، گفتمان است که در شاخه های مختلف معرفتی به کار رفته و مشتاقان بسیاری یافته است ولی در علوم سیاسی و در فلسفه بیش از سایر شاخه ها، مورد اقبال و توجه واقع شده است. شاید به این دلیل که در روزگار ما این واژه با مفهوم قدرت گره خورده است. به ویژه در نزد فیلسوفانی چون میشل فوکو این اصطلاح چنان با قدرت در آمیخته که گاهی با آن مترادف...

ادامه مطلب

مفهوم اندیشه ی ادبی

مفهوم اندیشه ی ادبی

نویسنده: لیونل تریلینگ مترجم: مؤسسه خط ممتد اندیشه گرچه هیچ خرد عظیم و به نظم درکشنده ای نتوانسته است رازهای مبهم روح انسان را در طبقه ای جای دهد تا بتوان آن را به روشنی دید: گرچه می پیچد و بر خود می تابد اندیشه ای سترگ در برابر چشمانم، که من از آن آزادی خود را برمی چینم … کیتس: خواب و شعر نکته : این مقاله در کنفرانس ادبیات امریکا در دانشگاه روچستر، فوریه ۱۹۴۹ خوانده شد، و اولین بار در فصل نامه ی امریکا...

ادامه مطلب

ادب مقارن در فرهنگ عربی

ادب مقارن در فرهنگ عربی

نویسنده: دکتر ابوالحسن امین مقدسی ادبیات تطبیقی در جهان عرب روند ادبیات تطبیقی در جهان عرب با سیر آن در ایران چندان تفاوتی ندارد. فراز و نشیب های هر دو مشابه یکدیگرند، گرچه حجم تحقیقات انجام شده در کشورهای عربی افزون تر از پژوهش های این حوزه در ایران است، به ویژه در حیطه مقارنه ادب فارسی و عربی، در دهه هفتاد گام های بلندتری برداشته شده است. حضور فرانسوی ها در کشورهای عربی و ارتباط اعراب با کشورهای غربی به رش...

ادامه مطلب

حقیقت مانندی در قصه‌ی تهران

حقیقت مانندی در قصه‌ی تهران

نویسنده: محسن حبیبی “حقیقت مانندی (verisimilitude) کیفیتی است که داستان را پیش چشم خواننده مستدل نشان می‌دهد و موجب پذیرش آن می‌شود. بسیاری از فیلسوفان هنر (زیبایی شناسان) درباره‌ی تمام هنرها تفسیر مشابهی ارائه داده‌اند. بنابراین ما از رمان و نمایشنامه، شعر نمایشی و شعر روایتی می‌خواهیم تا شباهتی از واقعیت را بیافریند.” (میرصادقی، ۱۳۸۵). شهر مفهومی حقیقی است، اما گاه این مفهوم با ...

ادامه مطلب

ادب و کلمه

ادب و کلمه

نویسنده: علی اکبر امینی ادبیات چیست؟ ادب در لغت به معنی: دانش، فرهنگ، معرفت، روش پسندیده و خوی خوش آمده است (۱) و علم و ادب به عنوان وسیله ای شناخته شده که با آن سخن درست و نادرست و خوب و بد را بشناسند. (۲) و اما ادبیات شاخه ای از معرفت است که در آن چندین موضوع می گنجد از جمله: دانش کتاب شناسی، فرهنگ ادبی، خلق آثار ادبی، نوشته های منثور و منظوم… (۳). واژه ادب در نزد اعراب قدیم معانی گوناگو...

ادامه مطلب

شعر سنایی جلوه گاه کلام وحی

شعر سنایی جلوه گاه کلام وحی

نویسنده: دکتر رحمان مشتاق مهر عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت معلم آذربایجان فاطمه عارفی راد کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی درآمد از مطالعه و تدبر در آثار بزرگان شعر و ادب روشن می شود که بسیاری از عبارات و تعبیرات و استدلال های ادبی آنان از قرآن مجید اقتباس یا الهام شده است. مسلمانان از لحظه ی تولد تا مرگ در غم و شادی و در زندگی فردی و اجتماعی با قرآن و تعالیم قرآنی و احادیث سروکار دارند و همین ملازمت و ا...

ادامه مطلب

زردپری

زردپری

  نویسنده: محمد قاسم زاده   یکی بود، یکی نبود. در زمان‌های قدیم یک پادشاهی بود، این پادشاه پسری داشت به اسم شیرافکن. این شیرافکن پسر عاقل و هوشیار و شجاعی بود. هر روز که می‌گذشت، بیش‌تر قد می‌کشید و زور بازویش بیشتر می‌شد و قوت می‌گرفت. این شیرافکن شبی در قصر خوابیده بود که در خواب دید پری زیبایی به او می‌گوید که بیدار شو و از زیبایی طربناک من بهره ببر. شیرافکن از خواب بیدار شد و به باغ رفت و دید که گروهی ا...

ادامه مطلب

سنّت جاودانه

سنّت جاودانه

نویسنده: پی یر دو بوادفر مترجم: سیمین بهبهانی ۱- آراگون شعر دوازده هجایی(۱) را باز می آفریند در طلیعه ی سوررئالیسم به لوئی آرگون بر می خوریم( متولد پاریس، ۱۸۹۷- ۱۹۸۲). اما در سال ۱۹۴۰، او را می بینم که با تمام وجود به شعر سنّتی فرانسه پیوسته و در کار تجدید حیات آن است. آه چه کسی از ناشایستی قافیه سخن خواهد گفت؟ کدام طفل زبان بسته یا کدام زنگی مست؟ آیا ما این گوهر را از پشیزی بر آورده ایم که قلب و م...

ادامه مطلب

بهلول می خندد!!(۵)

بهلول می خندد!!(۵)

نویسنده: منصور خانلو روزی چند مهمان سرزده وارد خانه اش شدند و ۷طعام خواستند ،گفت :چیزی در خانه نیست .یکی از آنان گفت :وصف مهمان نوازی تو را شنیده بودیم گفت :دیر زمانیست که مهمان نوازی ترک گفته ام و اینک به خر نوازی مشغولم . شما نیز هرگاه مایلید ،باشید تا خدمت بجای آرم …! کسی اورا گفت : تا چند می خواهی در جنون باشی ،لحظه ای بخود آی و راه عقل دربیش گیر . گفت :این روزها بدنبال عقل رفتن خیلی جنون می خواهد …...

ادامه مطلب